સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.48

સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુષ્વ મૈત્રાવરુણે દ્વારવત્યાં યદૂદ્વહઃ ॥
દાનવાનાં વધાર્થાય ભુવોભારાપનુત્તયે

આવિરાસીત્સ્વયં કૃષ્ણઃ કૃષ્ણવર્ત્મપ્રતાપવાન્ ॥
વાસુદેવો જગદ્ધામ દેવક્યા વસુદેવતઃ

સાશીતિલક્ષં તસ્યાસન્કુમારા અર્કવર્ચસઃ ॥
સ્વર્ગે પિતાદૃશા બાલાઃ સુશીલા ન હિ કુંભજ

અતીવરૂપસંપન્ના અતીવ સુમહાબલાઃ ॥
અતીવ શસ્ત્રશાસ્ત્રજ્ઞા અતીવ શુભલક્ષણાઃ

તાંદ્રષ્ટું માનસઃ પુત્રો બ્રહ્મણસ્તપસાંનિધિઃ ॥
કૃતવલ્કલકૌપીનો ધૃત કૃષ્ણાજિનાંબરઃ ॥॥।
ગૃહીતબ્રહ્મદંડશ્ચ ત્રિવૃન્મૌંજી સુમેખલઃ ॥
ઉરસ્થલસ્થ તુલસી માલયા સમલંકૃતઃ

ગોપીચંદનનિર્યાસ લસદંગવિલેપનઃ ॥
તપસા કૃશસર્વાંગો મૂર્તો જ્વલનવજ્જ્વલન્

આજગામાંબરચરો નારદો દ્વારકાપુરીમ્ ॥
વિશ્વકર્મવિનિર્માણાં જિતસ્વર્ગપુરીશ્રિયમ્

તંદૃષ્ટ્વા નારદં સર્વે વિનમ્રતરકંધરાઃ ॥
પ્રબદ્ધ મૂર્ધાંજલયઃ પ્રણેમુર્વૃષ્ણિનંદનાઃ

સાંબઃ સ્વરૂપસૌંદર્ય ગર્વસર્વસ્વમોહિતઃ ॥
ન નનામ મુનિં તત્ર હસંસ્તદ્રૂપસંપદમ્

સાંબસ્ય તમભિપ્રાયં વિજ્ઞાય સ મહામુનિઃ ॥
વિવેશ સુમહારમ્યં નારદઃ કૃષ્ણમંદિરમ્

કૃષ્ણોથ દૃષ્ટ્વાઽઽગચ્છંતં પ્રત્યુદ્ગમ્ય ચ નારદમ્ ॥
મધુપર્કેણ સંપૂજ્ય સ્વાસને ચોપવેશયત્

કૃત્વા કથા વિચિત્રાર્થાસ્તત એકાંતવર્તિનઃ ॥
કૃષ્ણસ્ય કર્ણેઽકથયન્નારદઃ સાંબચેષ્ટિતમ્

અવશ્યં કિંચિદત્રાઽસ્તિ યશોદાનંદવર્ધન ॥
પ્રાયશસ્તન્ન ઘટતેઽસંભાવ્યં નાથ વાસ્ત્રિયામ્

યૂનાં ત્રિભુવનસ્થાનાં સાંબોઽતીવ સુરૂપવાન્ ॥
સ્વભાવચંચલાક્ષીણાં ચેતોવૃત્તિઃ સુચંચલા

અપેક્ષંતે ન મુગ્ધાક્ષ્યઃ કુલં શીલં શ્રુતં ધનમ્ ॥
રૂપમેવ સમીક્ષંતે વિષમેષુ વિમોહિતાઃ

અથવા વિદિતં નો તે વલ્લવીનાં વિચેષ્ટિતમ્ ॥
વિનાષ્ટૌનાયિકાઃ કૃષ્ણ કામયંતેઽબલાહ્યમુમ્

વામભ્રુવાં સ્વભાવાચ્ચ નારદસ્ય ચ વાક્યતઃ ॥
વિજ્ઞાતાઽઽખિલવૃત્તાંતસ્તથ્યં કૃષ્ણોપ્યમન્યત

તાવદ્ધૈર્યંચલાક્ષીણાં તાવચ્ચેતોવિવેકિતા ॥
યાવન્નાર્થી વિવિક્તસ્થો વિવિક્તેર્થિનિ નાન્યથા

ઇત્થં વિવેચયંશ્ચિત્તે કૃષ્ણઃ ક્રોધનદીરયમ્ ॥
વિવેકસેતુનાઽઽસ્તભ્ય નારદં પ્રાહિણોત્સુધીઃ

સાંબસ્ય વૈકૃતં કિંચિત્ક્વચિત્કૃષ્ણોનવૈક્ષત॥
ગતે દેવમુનૌ તસ્મિન્વીક્ષમાણોપ્યહર્નિશમ્

કિયત્યપિ ગતે કાલે પુનરપ્યાયયૌ મુનિઃ ॥
મધ્યે લીલાવતીનાં ચ જ્ઞાત્વા કૃષ્ણમવસ્થિતમ્

બહિઃ ક્રીડંતમાહૂય સાંબમિત્યાહ નારદઃ ॥
યાહિ કૃષ્ણાંતિકં તૂર્ણં કથયાગમનં મમ

સાંબોપિ યામિ નોયામિ ક્ષણમિત્થમચિંતયત્ ॥
કથં રહઃસ્થ પિતરં યામિ સ્ત્રૈણસખંપ્રતિ

ન યામિ ચ કથં વાક્યાદસ્યાહં બ્રહ્મચારિણઃ ॥
જ્વલદંગારસંકાશ સ્ફુરત્સર્વાંગતેજસઃ

પ્રણમત્સુકુમારેષુ વ્રીડિતોયં મયૈકદા ॥
ઇદાનીમપિ નો યાયામસ્ય વાક્યાન્મહામુનેઃ

અત્યાહિતં તદસ્તીહ તદાગોદ્વયદર્શનાત્ ॥
પિતુઃ કોપોપિ સુશ્લાઘ્યો મયિ નો બ્રાહ્મણસ્ય તુ

બ્રહ્મકોપાગ્નિનિર્દગ્ધાઃ પ્રરોહંતિ ન જાતુચિત્ ॥
અપરાગ્નિવિનિર્દગ્ધારો હંતે દાવદગ્ધવત્

ઇતિ ધ્યાત્વા ક્ષણં સાંબોઽવિશદંતઃપુરંપિતુઃ ॥
મધ્યે સ્ત્રૈણસભંકૃષ્ણં યાવજ્જાંબવતીસુતઃ

દૂરાત્પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તિં સ ચકાર સશંકિતઃ ॥
તાવત્તમન્વગચ્છચ્ચ નારદઃ કાર્યસિદ્ધયે

સસંભ્રમોથ કૃષ્ણોપિ દૃષ્ટ્વા સાંબં ચ નારદમ્ ॥
સમુત્તસ્થૌ પરિદધત્પીતકૌશેયમંબરમ્

ઉત્થિતે દેવકીસૂનૌ તાઃ સર્વા અપિ ગોપિકાઃ ॥
વિલજ્જિતાઃ સમુત્તસ્ધુર્ગૃહ્ણંત્યઃ સ્વંસ્વમંબરમ્

મહાર્હશયનીયે તં હસ્તે ધૃત્વા મહામુનિમ્ ॥
સમુપાવેશયત્કૃષ્ણઃ સાંબશ્ચ ક્રીડિતું યયૌ

તાસાં સ્ખલિતમાલોક્ય તિષ્ઠંતીનાં પુરો મુનિઃ ॥
કૃષ્ણલીલાદ્રવીભૂતવરાંગાનાં જગૌ હરિમ્

પશ્યપશ્ય મહાબુદ્ધે દૃષ્ટ્વા જાંબવતીસુતમ્ ॥
ઇમાઃ સ્ખલિતમાપન્નાસ્તદ્રૂપક્ષુબ્ધચેતસઃ

કૃષ્ણોપિ સાંબમાહૂય સહસૈવાશપત્સુતમ્ ॥
સર્વા જાંબવતીતુલ્યાઃ પશ્યંતમપિ દુર્વિધેઃ

યસ્માત્ત્વદ્રૂપમાલોક્ય ગોપાલ્યઃ સ્ખલિતા ઇમાઃ ॥
તસ્માત્કુષ્ઠી ભવ ક્ષિપ્રમકાંડાગમનેન ચ

વેપમાનો મહાવ્યાધિભયાત્સાંબોપિ દારુણાત્ ॥
કૃષ્ણં પ્રસાદયામાસ બહુશઃ પાપશાંતયે

કૃષ્ણોપ્યનેન સંજાનન્સાંબં સ્વસુતમૌરસમ્ ॥
અબ્રવીત્કુષ્ઠમોક્ષાય વ્રજ વૈશ્વેશ્વરીં પુરીમ્

તત્ર બ્રધ્નં સમારાધ્ય પ્રકૃતિં સ્વામવાપ્સ્યસિ ॥
મહૈનસાં ક્ષયો યત્ર નાસ્તિ વારાણસીં વિના

યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ સાક્ષાદ્યત્ર સ્વર્ગાપગા ચ સા ॥
યેષાં મહૈનસાં દૃષ્ટા મુનિભિર્નૈવ નિષ્કૃતિઃ ॥
તેષાં વિશુદ્ધિરસ્ત્યેવ પ્રાપ્ય વારાણસીં પુરીમ્

ન કેવલં હિ પાપેભ્યો વારાણસ્યાં વિમુચ્યતે ॥
પ્રાકૃતેભ્યોપિ પાપેભ્યો મુચ્યતે શંકરાજ્ઞયા

પુરા પુરારિણા સૃષ્ટમવિમુક્તં વિમુક્તયે ॥
સર્વેષામેવ જંતૂનાં કૃપયાંતે તનુત્યજામ્

તત્રાનંદવને શંભોસ્તવશાપ નિરાકૃતિઃ ॥
સાંબ તત્ત્વેરિતં યાહિ નાન્યથા શાપનિર્વૃતિઃ

તતઃ કૃષ્ણં સમાપૃચ્છ્ય કર્મનિર્મુક્તચેષ્ટિતઃ ॥
નારદઃ કૃતકૃત્યઃ સન્યયાવાકાશવર્ત્મના

સાંબો વારાણસીં પ્રાપ્ય સમારાધ્યાંશુમાલિનમ્ ॥
કુંડં તત્પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા નિજાં પ્રકૃતિમાપ્તવાન્

સાંબાદિત્યસ્તદારભ્ય સર્વવ્યાધિહરો રવિઃ ॥
દદાતિ સર્વભક્તેભ્યોઽનામયાઃ સર્વસંપદઃ

સાંબકુંડે નરઃ સ્નાત્વા રવિવારેઽરુણોદયે॥
સાંબાદિત્યં ચ સંપૂજ્ય વ્યાધિભિર્નાભિભૂયતે

ન સ્ત્રી વૈધવ્યમાપ્નોતિ સાંબાદિત્યસ્ય સેવનાત્ ॥
વંધ્યા પુત્રં પ્રસૂયેત શુદ્ધરૂપસમન્વિતમ્

શુક્લાયાં દ્વિજ સપ્તમ્યાં માઘે માસિ રવેર્દિને ॥
મહાપર્વ સમાખ્યાતં રવિપર્વ સમં શુભમ્

મહારોગાત્પ્રમુચ્યેત તત્ર સ્નાત્વારુણોદયે ॥
સાંબાદિત્યં પ્રપૂજ્યાપિ ધર્મમક્ષયમાપ્નુયાત્

સન્નિહત્યાં કુરુક્ષેત્રે યત્પુણ્યં રાહુદર્શને ॥
તત્પુણ્યં રવિસપ્તમ્યાં માઘે કાશ્યાં ન સંશયઃ

મધૌમાસિ રવેર્વારે યાત્રા સાંવત્સરી ભવેત્ ॥
અશોકૈસ્તત્ર સંપૂજ્ય કુંડે સ્નાત્વા વિધાનતઃ

સાંબાદિત્યં નરો જાતુ ન શોકૈરભિભૂયતે ॥
સંવત્સરકૃતાત્પાપાદ્બહિર્ભવતિ તત્ક્ષણાત્

વિશ્વેશાત્પશ્ચિમાશાયાં સાંબેનાત્ર મહાત્મના ॥
સમ્યગારાધિતા મૂર્તિરાદિત્યસ્ય શુભપ્રદા

ઇયં ભવિષ્યા તન્મૂર્તિરગસ્તે ત્વત્પુરોઽકથિ ॥
તામભ્યર્ચ્ય નમસ્કૃત્ય કૃત્વાષ્ટૌ ચ પ્રદક્ષિણાઃ ॥
નરો ભવતિ નિષ્પાપઃ કાશીવાસ ફલં લભેત્

સાંબાદિત્યસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં તે મહામતે ॥
યચ્છ્રુત્વાપિ નરો જાતુ યમલોકં ન પશ્યતિ

ઇદાનીં દ્રૌપદાદિત્યં કથયિષ્યામિ તેનઘ ॥
તથા દ્રૌપદઆદિત્યઃ સંસેવ્યો ભક્તસિદ્ધિદઃ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે સાંબાદિત્યમાહાત્મ્યકથનં નામાષ્ટચત્વારિંશોધ્યાયઃ