સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.38

સ્કંદ ઉવાચ ॥
વિવાહા બ્રાહ્મ દૈવાર્ષાઃ પ્રાજાપત્યાસુરૌ તથા ॥
ગાંધર્વો રાક્ષસશ્ચાપિ પૈશાચોઽષ્ટમ ઉચ્યતે

સ બ્રાહ્મો વરમાહૂય યત્ર કન્યા સ્વલંકૃતા ॥
દીયતે તત્સુતઃ પૂયાત્પુરુષાનેકવિંશતિમ્

યજ્ઞસ્થાયર્ત્વિજે દૈવસ્તજ્જઃપાતિ ચતુર્દશ ॥
વરાદાદાય ગોદ્વંદ્વમાર્ષસ્તજ્જઃ પુનાતિ ષટ્

સહોભૌ ચરતાં ધર્મમિત્યુક્ત્વા દીયતેર્થિને ॥
યત્ર કન્યા પ્રાજાપત્યસ્તજ્જો વંશાન્પુનાતિ ષટ્

ચત્વાર એતે વિપ્રાણાં ધર્મ્યાઃ પાણિગ્રહાઃ સ્મૃતાઃ ॥
આસુરઃ ક્રયણાદ્દ્રવ્યૈર્ગાંધર્વોન્યોન્ય મૈત્રતઃ

પ્રસહ્યકન્યાહરણાદ્રાક્ષસો નિંદિતઃ સતામ્ ॥
છલેન કન્યાહરણાત્પૈશાચો ગર્હિતોઽષ્ટમઃ

પ્રાયઃ ક્ષત્રવિશોરુક્તા ગાંધર્વાસુરરાક્ષસાઃ ॥
અષ્ટમસ્ત્વેષ પાપિષ્ઠઃ પાપિષ્ઠાનાં ચ સંભવેત્

સવર્ણયા કરો ગ્રાહ્યો ધાર્યઃ ક્ષત્રિયયા શરઃ ॥
પ્રતોદો વૈશ્યયા ધાર્યો વાસોંતઃ પજ્જયા તથા

અસવર્ણસ્ત્વેષ વિધિઃ સ્મૃતો દૃષ્ટશ્ચ વેદને ॥
સવર્ણાભિસ્તુ સર્વાભિઃ પાણિર્ગ્રાહ્યસ્ત્વયં વિધિઃ

ધર્મ્યૈર્વિવાહૈર્જાયંતે ધર્મ્યા એવ શતાયુષઃ ॥
અધર્મ્યૈર્ધર્મરહિતા મંદભાગ્યધનાયુષઃ

ઋતુકાલાભિગમનં ધર્મોયં ગૃહિણઃ પરઃ ॥
સ્ત્રીણાં વરમનુસ્મૃત્ય યથાકામ્યથવા ભવેત્

દિવાભિગમનં પુંસામનાયુષ્યં પરં મતમ્ ॥
શ્રાદ્ધાહઃ સર્વપર્વાણિ યત્નાત્ત્યાજ્યાનિ ધીમતા

તત્ર ગચ્છન્સ્ત્રિયં મોહાદ્ધર્માત્પ્રચ્યવતે પરાત્

ઋતુકાલાભિગામી યઃ સ્વદારનિરતશ્ચ યઃ ॥
સ સદા બ્રહ્મચારી ચ વિજ્ઞેયઃ સદ્ગૃહાશ્રમી

ઋતુઃ ષોડશયામિન્યશ્ચતસ્રસ્તા સુગર્હિતાઃ ॥
પુત્રાસ્તાસ્વપિ યા યુગ્મા અયુગ્માઃ કન્યકા પ્રજાઃ

ત્યક્ત્વા ચંદ્રમસં દુઃસ્થં મઘાં પૌષ્ણં વિહાય ચ ॥
શુચિઃ સન્નિર્વિશેત્પત્નીં પુન્નામર્ક્ષે વિશેષતઃ ॥
શુચિં પુત્રં પ્રસૂયેત પુરુષાર્થપ્રસાધકમ્

આર્ષે વિવાહે ગોદ્વંદ્વં યદુક્તં તન્ન શસ્યતે ॥
શુલ્કમણ્વપિ કન્યાયાઃ કન્યા વિક્રયપાપકૃત્

અપત્યવિક્રયી કલ્પં વસેદ્વિટ્કૃમિભોજને ॥
અતો નાણ્વપિ કન્યાયા ઉપજીવેત્પિતા ધનમ્

સ્ત્રીધનાન્યુપજીવંતિ યે મોહાદિહ બાંધવાઃ ॥
ન કેવલં નિરયગાસ્તેષામપિ હિ પૂર્વજાઃ

પત્યા તુષ્યતિ યત્ર સ્ત્રી તુષ્યેદ્યત્ર સ્ત્રિયા પતિઃ ॥
તત્ર તુષ્ટા મહાલક્ષ્મીર્નિવસેદ્દાનવાઽરિણા

વાણિજ્યં નૃપતેઃ સેવા વેદાનધ્યાપનં તથા ॥
કુવિવાહઃ ક્રિયાલોપઃ કુલે પતનહેતવઃ

કુર્યાદ્વૈવાહિકે વહ્નૌ ગૃહ્યકર્માન્વહં ગૃહી ॥
પંચયજ્ઞક્રિયાં ચાપિ પક્તિં દૈનંદિનીમપિ

ગૃહસ્થાશ્રમિણઃ પંચ સૂના કર્મ દિને દિને ॥
કંડની પેષણી ચુલ્લી હ્યુદકુંભસ્તુ માર્જની

તાસાં ચ પંચસૂનાનાં નિરાકરણહેતવઃ ॥
ક્રતવઃ પંચ નિર્દિષ્ટા ગૃહિ શ્રેયોભિવર્ધનાઃ

પાઠનં બ્રહ્મયજ્ઞઃ સ્યાત્તર્પણં ચ પિતૃ ક્રતુઃ ॥
હોમો દૈવો બલિર્ભૌતોઽતિથ્યર્ચા નૃક્રતુઃ ક્રમાત્

પિતૃપ્રીતિં પ્રકુર્વાણઃ કુર્વીત શ્રાદ્ધમન્વહમ્ ॥
અન્નોદકપયોમૂલૈઃ ફલૈર્વાપિ ગૃહાશ્રમી

ગોદાનેન ચ યત્પુણ્યં પાત્રાય વિધિપૂર્વકમ્ ॥
સત્કૃત્ય ભિક્ષવે ભિક્ષાં દત્ત્વા તત્ફલમાપ્નુયાત્

તપોવિદ્યાસમિદ્દીપ્તે હુતં વિપ્રાસ્ય પાવકે ॥
તારયેદ્વિઘ્નસંઘેભ્યઃ પાપાબ્ધેરપિ દુસ્તરાત્

અનર્ચિતોઽતિથિર્ગેહાદ્ભગ્નાશો યસ્ય ગચ્છતિ ॥
આજન્મસંચિતાત્પુણ્યાત્ક્ષણાત્સ હિ બહિર્ભવેત્

સાંત્વપૂર્વાણિ વાક્યાનિ શય્યાર્થે ભૂસ્તૃણોદકે ॥
એતાન્યપિ પ્રદેયાનિ સદાભ્યાગત તુષ્ટયે

ગૃહસ્થઃ પરપાકાદી પ્રેત્ય તત્પશુતાં વ્રજેત્ ॥
શ્રેયઃ પરાન્નપુષ્ટસ્ય ગૃહ્ણીયાદન્નદો યતઃ

આદિત્યોઢોઽતિથિઃ સાયં સત્કર્તવ્યઃ પ્રયત્નતઃ ॥
અસત્કૃતોન્યતો ગચ્છન્દુષ્કૃતં ભૂરિ યચ્છતિ

ભુંજાનોઽતિથિશેષાન્નમિહાયુર્ધનભાગ્ભવેત્ ॥
પ્રણોદ્યાતિથિમન્નાશી કિલ્બિષી ચ ગૃહાશ્રમી

વૈશ્વદેવાંત સંપ્રાપ્તઃ સૂર્યોઢો વાતિથિઃ સ્મૃતઃ॥
ન પૂર્વકાલ આયાતો ન ચ દૃષ્ટચરઃ ક્વચિત્

બલિપાત્રકરે વિપ્રે યદ્યન્યોતિથિરાગતઃ ॥
અદત્ત્વા તં બલિં તસ્મૈ યથાશક્ત્યાન્નમર્પયેત્

કુમારાશ્ચ સ્વવાસિન્યો ગર્ભિણ્યોઽતિરુજાન્વિતાઃ ॥
અતિથેરાદિતોપ્યેતે ભોજ્યા નાત્ર વિચારણા

પિતૃદેવમનુષ્યેભ્યો દત્ત્વાશ્નાત્યમૃતં ગૃહી ॥
સ્વાર્થં પચન્નઘં ભુંક્તે કેવલં સ્વોદરંભરિઃ

માધ્યાહ્નિકં વૈશ્વદેવં ગૃહસ્થઃ સ્વયમાચરેત્ ॥
પત્ની સાયં બલિં દદ્યાત્સિદ્ધાન્નૈર્મંત્રવર્જિતમ્

એતત્સાયંતનં નામ વૈશ્વદેવં ગૃહાશ્રમે ॥
સાયંપ્રાતર્ભવેદેવ વૈશ્વદેવં પ્રયત્નતઃ

વૈશ્વદેવેન યે હીના આતિથ્યેન વિવર્જિતાઃ ॥
સર્વે તે વૃષલા જ્ઞેયાઃ પ્રાપ્તવેદા અપિ દ્વિજાઃ

અકૃત્વા વૈશ્વદેવં તુ ભુંજતે યે દ્વિજાધમાઃ ॥
ઇહ લોકેન્નહીનાઃ સ્યુઃ કાકયોનિં વ્રજંત્યથ

વેદોદિતં સ્વકં કર્મ નિત્યં કુર્યાદતંદ્રિતઃ ॥
તદ્ધિ કુર્વન્યથાશક્તિ પ્રાપ્નુયાત્સદ્ગતિં પરામ્

ષષ્ઠ્યષ્ટમ્યોર્વસેત્પાપં તૈલે માંસે સદૈવ હિ ॥
પંચદશ્યાં ચતુર્દશ્યાં તથૈવ ચ ભગેક્ષુરે

ઉદયં તં ન ચેક્ષેત નાસ્તં યંતં ન મધ્યગમ્ ॥
ન રાહુણોપસૃષ્ટં ચ નાંબુસંસ્થં દિવાકરમ્

ન વીક્ષેતાત્મમનોરૂપમાશુધાવેન્ન વર્ષતિ ॥
નોલ્લંઘયેદ્વત્સતંત્રીં ન નગ્નો જલમાવિશેત્

દેવતાયતનં વિપ્રં ધેનું મધુમૃદં ઘૃતમ્ ॥
જાતિવૃદ્ધં વયોવૃદ્ધં વિદ્યાવૃદ્ધં તપસ્વિનમ્

અશ્વત્થં ચૈત્યવૃક્ષં ચ ગુરું જલભૃતં ઘટમ્ ॥
સિદ્ધાન્નં દધિસિદ્ધાર્થં ગચ્છન્કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમ્

રજસ્વલાં ન સેવેત નાશ્નીયાત્સહ ભાર્યયા॥
એકવાસા ન ભુંજીત ન ભુંજીતોત્કટાસને

નાશ્નંતીં સ્ત્રીં સમીક્ષેત તેજસ્કામો દ્વિજોત્તમઃ ॥
અસંતર્પ્ય પિતૄન્દેવાન્નાદ્યાદન્નં નવં ક્વચિત્

પક્વાન્નં ચાપિ નો માંસં દીર્ઘકાલં જિજીવિષુઃ ॥
ન મૂત્રં ગોવ્રજે કુર્યાન્ન વલ્મીકે ન ભસ્મનિ

ન ગર્તેષુ સસત્વેષુ ન તિષ્ઠન્ન વ્રજન્નપિ ॥
ગોવિપ્રસૂર્યવાય્વગ્નિ ચંદ્રર્ક્ષાંબુ ગુરૂનપિ

અભિપશ્યન્ન કુર્વીત મલમૂત્રવિસર્જનમ્॥
તિરસ્કૃત્યાવનિં લોષ્ટકાષ્ઠપર્ણતૃણાદિભિઃ

પ્રાવૃત્ય વાસસા મૌલિં મૌની વિણ્મૂત્રમુત્સૃજેત્ ॥
યથાસુખમુખો રાત્રૌ દિનેચ્છાયાંધકારયોઃ

ભીતિષુ પ્રાણબાધાયાં કુર્યાન્મલવિસર્જનમ્ ॥
મુખેનોપધમેન્નાગ્નિં નગ્નાં નેક્ષેત યોષિતમ્

નાંઘ્રી પ્રતાપયેદગ્નૌ ન વસ્ત્વશુચિ નિક્ષિપેત્॥
પ્રાણિહિંસાં ન કુર્વીત નાશ્નીયાત્સઁધ્યયોર્દ્વયોઃ

ન સંવિશેત સંધ્યાયાં પ્રત્યક્સૌમ્યશિરા અપિ॥
વિણ્મૂત્રષ્ઠીવનં નાપ્સુ કુર્યાદ્દીર્ઘજિજીવિષુઃ

નાચક્ષીત ધયંતીં ગાં નેંદ્રચાપં પ્રદર્શયેત્॥
નૈકઃ સુપ્યાત્ક્વચિચ્છૂન્યે ન શયાનં પ્રબોધયેત્

પંથાનં નૈકલો યાયાન્ન વાર્યંજલિના પિબેત્ ॥
ન દિવોદ્ભૂત સારં ચ ભક્ષયેદ્દધિનો નિશિ

સ્ત્રીધર્મિણ્યા નાભિવદેન્નાદ્યાદાતૃપ્તિ રાત્રિષુ ॥
તૌર્યત્રિક પ્રિયો ન સ્યાત્કાંસ્યે પાદૌ ન ધાવયેત્

શ્રાદ્ધં કૃત્વા પર શ્રાદ્ધે યોઽશ્નીયાજ્જ્ઞાનવર્જિતઃ ॥
દાતુઃ શ્રાદ્ધફલં નાસ્તિ ભોક્તા કિલ્બિષભુગ્ભવેત્

ન ધારયેદન્યભુક્તં વાસશ્ચો પાનહાવપિ ॥
ન ભિન્ન ભાજનેશ્નીયાન્નાસીતાગ્ન્યાદિ દૂષિતે

આરોહણં ગવાં પૃષ્ઠે પ્રેતધૂમં સરિત્તરમ્॥
બાલાતપં દિવાસ્વાપં દ્યજેદ્દીર્ઘં જિજીવિષુઃ

સ્નાત્વા ન માર્જયેદ્ગાત્રં વિસૃજેન્ન શિખાં પથિ॥
હસ્તૌ શિરો ન ધુનુયાન્નાકર્ષેદાસનં પદા

નોત્પાટયેલ્લોમનખં દશનેન કદાચન॥
કરજૈઃ કરજચ્છેદં તૃણચ્છેદં વિવર્જયેત્

શુભાયન યદાયત્યાં ત્યજેત્તત્કર્મ યત્નતઃ॥
અદ્વારેણ ન ગંતવ્યં સ્વવેશ્મપરવેશ્મનોઃ

ક્રીડેન્નાક્ષૈઃ સહાસીત ન ધર્મઘ્નૈર્ન રોગિભિઃ ॥
ન શયીત ક્વચિન્નગ્નઃ પાણૌ ભુંજીત નૈવ ચ

આર્દ્રપાદકરાસ્યોશ્નન્દીર્ઘકાલં ચ જીવતિ ॥
સંવિશેન્નાર્દ્રચરણો નોચ્છિષ્ટઃ ક્વચિદાવ્રજેત્

શયનસ્થો ન ચાશ્નીયાન્નપિબેન્ન જપેદ્દ્વિજઃ ॥
સોપાનત્કશ્ચનાચામેન્ન તિષ્ઠન્ધારયા પિબેત્

સર્વં તિલમયં નાદ્યાત્સાયં શર્માભિલાષુકઃ॥
ન નિરીક્ષેત વિણ્મૂત્રે નોચ્છિષ્ટઃ સંસ્પૃશેચ્છિરઃ

નાધિતિષ્ઠેત્તુષાંગાર ભસ્મકેશકપાલિકાઃ ॥
પતિતૈઃ સહ સંવાસઃ પતનાયૈવ જાયતે

શ્રાવયેદ્વૈદિકં મંત્રં ન શૂદ્રાય કદાચન ॥
બ્રાહ્મણ્યાદ્ધીયતે વિપ્રઃ શૂદ્રો ધર્માચ્ચ હીયતે

ધર્મોપદેશઃ શૂદ્રાણાં સ્વશ્રેયઃ પ્રતિઘાતયેત્ ॥
દ્વિજશુશ્રૂષણં ધર્મઃ શૂદ્રાણાં હિ પરો મતઃ

કંડૂયનં હિ શિરસઃ પાણિભ્યાં ન શુભં મતમ્ ॥
આતાડનં કરાભ્યાં ચ ક્રોશનં કેશલુંચનમ્

અશાસ્ત્રવર્તિનો ભૂપાલ્લુબ્ધાત્કૃત્વા પ્રતિગ્રહમ્ ॥
બ્રાહ્મણઃ સાન્વયો યાતિ નરકાનેકવિંશતિમ્

અકાલવિદ્યુત્સ્તનિતે વર્ષર્તૌ પાંસુવર્ષણે ॥
મહાવાતધ્વનૌ રાત્રાવનધ્યાયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

ઉલ્કાપાતે ચ ભૂકંપે દિગ્દાહે મધ્યરાત્રિષુ ॥
સંધ્યયોર્વૃષલોપાંતે રાજ્ઞોરાહોશ્ચ સૂતકે

દર્શાષ્ટકાસુ ભૂતાયાં શ્રાદ્ધિકં પ્રતિગૃહ્ય ચ ॥
પ્રતિપદ્યપિ પૂર્ણાયાં ગજોષ્ટ્રાભ્યાં કૃતાંતરે

ખરોષ્ટ્રક્રોષ્ટ્ર વિરુતે સમવાયે રુદત્યપિ ॥
ઉપાકર્મણિ ચોત્સર્ગે નાવિમાર્ગે તરૌ જલે

આરણ્યકમધીત્યાપિ બાણસામ્નોરપિ ધ્વનૌ ॥
અનધ્યાયેષુ ચૈતેષુ નાધીયીત દ્વિજઃ ક્વચિત્

કૃતાંતરાયો ન પઠેદ્ભેકાખુ શ્વાહિ બભ્રુભિઃ ॥
ભૂતાષ્ટમ્યોઃ પંચદશ્યોર્બ્રહ્મચારી સદા ભવેત્

અનાયુષ્યકરં ચૈવ પરદારોપસર્પણમ્ ॥
તસ્માત્તદ્દૂરતસ્ત્યાજ્યં વૈરિણાં ચોપસેવનમ્

પૂર્વર્દ્ધિભિઃ પરિત્યક્તમાત્માનં નાવમાનયેત્ ॥
સદોદ્યમવતાં યસ્માચ્છ્રિયો વિદ્યા ન દુર્લભાઃ

સત્યં બ્રૂયાત્પ્રિયં બ્રૂયાન્નબ્રૂયાત્સત્યમપ્રિયમ્ ॥
પ્રિયં ચ નાનૃતં બ્રૂયાદેષ ધર્મો ઘટોદ્ભવ

ભદ્રમેવ વદેન્નિત્યં ભદ્રમેવ વિચિંતયેત્ ॥
ભદ્રૈરેવેહ સંસર્ગો નાભદ્રૈશ્ચ કદાચન

રૂપવિત્તકુલૈર્હીનાન્સુધીર્નાધિક્ષિપેન્નરાન્ ॥
પુપ્પવંતૌ ન ચેક્ષેત ત્વશુચિર્જ્યોતિષાં ગણમ્

વાચોવેગં મનોવેગં જિહ્વાવેગં ચ વર્જયેત્ ॥
ઉત્કોચ દ્યૂત દૌત્યાર્ત દ્રવ્યં દૂરાત્પરિત્યજેત્

ગોબ્રાહ્મણાગ્નીનુચ્છિષ્ટ પાણિના નૈવ સંસ્પૃશેત્॥
ન સ્પૃશેદનિમિત્તે નખાનિ સ્વાનિ ત્વનાતુરઃ

ગુહ્યજાન્યપિ લોમાનિ તત્સ્પર્શાદશુચિર્ભવેત્ ॥
પાદધૌતોદકં મૂત્રમુચ્છિષ્ટાન્નોદકાનિ ચ

નિષ્ઠીવનં ચ શ્લેષ્માણં ગૃહાદ્દૂરં વિનિક્ષિપેત્ ॥
અહર્નિશં શ્રુતેર્જાપ્યાચ્છૌચાચારનિષેવણાત્ ॥
અદ્રોહવત્યા બુદ્ધ્યા ચ પૂર્વં જન્મ સ્મરેદ્દ્વિજઃ

વૃદ્ધાન્પ્રયત્નાદ્વંદેત દદ્યાત્તેષાં સ્વમાસનમ્ ॥
વિનમ્રધમનિસ્તસ્માદનુયાયાત્તતશ્ચ તાન્

શ્રુતિ ભૂદેવ દેવાનાં નૃપ સાધુ તપસ્વિનામ્॥
પતિવ્રતાનાં નારીણાં નિંદાં કુર્યાન્ન કર્હિચિત્

ન મનુષ્યસ્તુતિં કુર્યાન્નાત્માનમપમાનયેત્ ॥
અભ્યુદ્યતં ન પ્રણુદેત્પરમર્માણિ નોચ્ચરેત્

અધર્માદેધતે પૂર્વં વિદ્વેષ્ટૄનપિ સંજયેત્॥
સર્વતોભદ્રમાપ્યાપિ તતો નશ્યેચ્ચ સાન્વયઃ

ઉદ્ધૃત્ય પંચ મૃત્પિંડાન્સ્નાયાત્પરજલાશયે ॥
અનુદ્ધૃત્ય ચ તત્કર્તુરેનસઃ સ્યાત્તુરીયભાક્

શ્રદ્ધયા પાત્રમાસાદ્ય યત્કિંચિદ્દીયતે વસુ ॥
દેશે કાલે ચ વિધિના તદાનંત્યાય કલ્પતે

ભૂપ્રદો મંડલાધીશઃ સર્વત્રસુખિનોન્નદાઃ ॥
તોયદાતા સદા તૃપ્તો રૂપવાન્રૂપ્યદો ભવેત્

પ્રદીપદો નિર્મલાક્ષો ગોદાતાઽર્યમલોકભાક્ ॥
સ્વર્ણદાતા ચ દીર્ઘાયુસ્તિલદઃ સ્યાત્તુ સુપ્રજાઃ

વેશ્મદો ઽત્યુચ્ચસૌધેશો વસ્ત્રદશ્ચંદ્રલો કભાક્ ॥
હયપ્રદો દિવ્યયાનો લક્ષ્મીવાન્વૃષભપ્રદઃ

સુભાર્યઃ શિબિકા દાતા સુપર્યંક પ્રદોપિ ચ ॥
ધાન્યૈઃ સમૃદ્ધિમાન્નિત્યમભયપ્રદ ઈશિતા

બ્રહ્મદો બ્રહ્મલોકેજ્યો બ્રહ્મદઃ સર્વદો મતઃ ॥
ઉપાયેનાપિ યો બ્રહ્મ દાપયેત્સોપિ તત્સમઃ

શ્રદ્ધયા પ્રતિગૃહ્ણાતિ શ્રદ્ધયા યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
સ્વર્ગિણૌ તાવુભૌ સ્યાતાં પતતોઽશ્રદ્ધયાત્યધઃ

અનૃતેન ક્ષરેદ્યજ્ઞસ્તપો વિસ્મયતઃ ક્ષરેત્ ॥
ક્ષરેત્કીર્તનતોદાનમાયુર્વિપ્રાપવાદતઃ

ગંધપુષ્પકુશાઞ્છય્યાં શાકં માંસં પયો દધિ ॥
મણિ મત્સ્ય ગૃહં ધાન્યં ગ્રાહ્યમેતદુપસ્થિતમ્

મધૂદકં ફલં મૂલમેધાંસ્યભયદક્ષિણા ॥
અભ્યુદ્યતાનિ ગ્રાહ્યાણિ ત્વેતાન્યપિનિકૃષ્ટતઃ

દાસ નાપિત ગોપાલ કુલમિત્રાર્ધસીરિણઃ ॥
ભોજ્યાન્નાઃ શૂદ્રવર્ગેમી તથાત્મવિનિવેદકઃ

ઇત્થમાનૃણ્યમાસાદ્ય દેવર્ષિપિતૃજાદૃણાત્ ॥
માધ્યસ્થ્યમાશ્રયેદ્ગેહે સુતે વિષ્વગ્વિસૃજ્ય ચ

ગેહેપિ જ્ઞાનમભ્યસ્યેત્કાશીં વાથ સમાશ્રયેત્ ॥
સમ્યગ્જ્ઞાનેન વા મુક્તિઃ કિંવા વિશ્વેશવેશ્મનિ

સમ્યગ્જ્ઞાનં ભવેત્પુંસાં કુત એકેન જન્મના ॥
વારાણસ્યાં ધ્રુવા મુક્તિઃ શરીરત્યાગમાત્રતઃ

અદ્ય શ્વો વા પરશ્વો વા કાલાદ્વાથ પરઃશતાત્ ॥
સત્વરો ગત્વરો દેહઃ કાશ્યાં ચેદમૃતી ભવેત્

સા ચ વારાણસી લભ્યા સદાચારવતા સદા ॥
મનસાપિ સદાચારમતો વિદ્વાન્ન લંઘયેત્

આકર્ણ્યેતિ તતોગસ્ત્યઃ પુનઃ પ્રાહ ષડાનનમ્ ॥
પુનઃ કાશીં સમાચક્ષ્વ સદાચારેણ યાપ્યતે ॥

કાનિ કાનિ ચ લિંગાનિ સ્કંદ જ્ઞાનપ્રદાનિ ચ ॥
વારાણસ્યાં પરિબ્રૂહિ તાનિ મે પરિપૃચ્છતઃ

વિના કાશીં ન મે પ્રીતિર્વિનાકાશીં ન મે રતિઃ ॥
ચિત્રપુત્રકવચ્ચાસ્મિ વિના કાશી ષડાનન

ન નિદ્રામિ ન જાગર્મિ નાશ્નામિ ન પિબામ્યપઃ ॥
કાશીં દ્વ્યક્ષરપીયૂષં પિબામિ હિ ચ કેવલમ્

ઇતિ શ્રુત્વા વચઃ સ્કંદો મૈત્રાવરુણિભાષિતમ્ ॥
અવિમુક્તસ્ય માહાત્મ્યં વક્તું સમુપચક્રમે

ઇતિ શ્રી સ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે સદાચારવર્ણનં નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ