સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.27

સ્કંદ ઉવાચ ॥
વારાણસીતિ પ્રથિતં યથા ચાનંદકાનનમ્ ॥
તથા ચ કથયામીહ દેવદેવેનભાષિતમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
નિશામય મહાબાહો વિષ્ણો ત્રૈલોક્યસુંદર ॥
પ્રાપ્તં વારાણસીત્યાખ્યામવિમુક્તં યથા તથા

નિર્દગ્ધાન્સાગરાઞ્છ્રુત્વા કપિલક્રોધવહ્નિના ॥
અશ્વમેધાશ્વસંયુક્તાન્પૂર્વજાન્સ્વાન્ભગીરથઃ

સૂર્યવંશે મહાતેજા રાજા પરમધાર્મિકઃ ॥
આરિરાધયિષુર્ગંગાં તપસે કૃતનિશ્ચયઃ

હિમવંતં નગશ્રેષ્ઠમમાત્ય ન્યસ્તરાજ્યધૂઃ ॥
જગામ યશસાં રાશિરુદ્દિધીર્ષુઃ પિતામહાન્

બ્રહ્મશાપાગ્નિનિર્દગ્ધાન્મહાદુર્ગતિગાનપિ ॥
વિના ત્રિમાર્ગગાં વિષ્ણો કો જંતૂંસ્ત્રિદિવં નયેત્

મમૈવ સા પરામૂર્તિસ્તોયરૂપા શિવાત્મિકા ॥
બ્રહ્માંડાનામનેકાનામાધારઃ પ્રકૃતિઃ પરા

શુદ્ધવિદ્યાસ્વરૂપા ચ ત્રિશક્તિઃ કરુણાત્મિકા ॥
આનંદામૃતરૂપા ચ શુદ્ધધર્મસ્વરૂપિણી

યામેતાં જગતાં ધાત્રીં ધારયામિ સ્વલીલયા ॥
વિશ્વસ્ય રક્ષણાર્થાય પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણીમ્

ત્રૈલોક્યે યાનિ તીર્થાનિ પુણ્યક્ષેત્રાણિ યાનિ ચ ॥
સર્વત્ર સર્વે યે ધર્માઃ સર્વયજ્ઞાઃ સદક્ષિણાઃ

તપાંસિ વિષ્ણો સર્વાણિ શ્રુતિઃ સાંગા ચતુર્વિધા ॥
અહં ચ ત્વં ચ કશ્ચાપિ દેવતાનાં ગણાશ્ચ યે ॥

પુરુષાર્થાશ્ચ સર્વે વૈ શક્તયો વિવિધાશ્ચ યાઃ ॥
ગંગાયાં સર્વ એવૈતે સૂક્ષ્મરૂપેણ સંસ્થિતાઃ

સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સર્વક્રતુષુ દીક્ષિતઃ ॥
ચીર્ણસર્વવ્રતઃ સોપિ યસ્તુ ગંગાં નિષેવતે

તપાંસિ તેન તપ્તાનિ સર્વદાનપ્રદઃ સ ચ ॥
સ પ્રાપ્ત યોગનિયમો યસ્તુ ગંગાં નિષેવતે

સર્વવર્ણાશ્રમેભ્યશ્ચ વેદવિદ્ભ્યશ્ચ વૈ તથા ॥
શાસ્ત્રાર્થપારગેભ્યશ્ચ ગંગાસ્નાયી વિશિષ્યતે

મનોવાક્કાયજૈર્દોષૈર્દુષ્ટો બહુવિધૈરપિ ॥
વીક્ષ્ય ગંગાં ભવેત્પૂતઃ પુરુષો નાત્ર સંશયઃ

કૃતે સર્વત્ર તીર્થાનિ ત્રેતાયાં પુષ્કરં પરમ્ ॥
દ્વાપરે તુ કુરુક્ષેત્રં કલૌ ગંગૈવ કેવલમ્

પૂર્વજન્માંતરાભ્યાસ વાસનાવશતો હરે ॥
ગંગાતીરે નિવાસઃ સ્યાન્મદનુગ્રહતઃ પરાત્

ધ્યાનં કૃતે મોક્ષહેતુસ્ત્રેતાયાં તચ્ચ વૈ તપઃ ॥
દ્વાપરે તદ્દ્વયં યજ્ઞાઃ કલૌ ગંગૈવ કેવલમ્

યો દેહપતનાદ્યાવદ્ગંગાતીરં ન મુંચતિ ॥
સ હિ વેદાંતવિદ્યોગી બ્રહ્મચર્યવ્રતી સદા

કલૌ કલુષચિત્તાનાં પરદ્રવ્યરતાત્મનામ્ ॥
વિધિહીનક્રિયાણાં ચ ગતિર્ગંગા વિના નહિ

અલક્ષ્મીઃ કાલકર્ણી ચ દુઃસ્વપ્નો દુર્વિચિંતિતમ્ ॥
ગંગાગંગેતિ જપનાત્તાનિ નોપવિશંતિ હિ

ગંગા હિ સર્વભૂતાનામિહામુત્ર ફલપ્રદા ॥
ભાવાનુરૂપતો વિષ્ણો સદા સર્વજગદ્ધિતા

યજ્ઞ દાન તપો યોગ જપાઃ સનિયમા યમાઃ ॥
ગંગાસેવાસહસ્રાંશં ન લભંતે કલૌ હરે

કિમષ્ટાંગેન યોગેન કિં તપોભિઃ કિમધ્વરૈઃ ॥
વાસ એવ હિ ગંગાયાં બ્રહ્મજ્ઞાનસ્ય કારણમ્

અપિ દૂરસ્થિતસ્યાપિ ગંગામાહાત્મ્યવેદિનઃ ॥
અયોગ્યસ્યાપિ ગોવિંદભક્ત્યા ગંગા પ્રસીદતિ

શ્રદ્ધા ધર્મઃ પરઃ સૂક્ષ્મઃ શ્રદ્ધા જ્ઞાનં પરં તપઃ ॥
શ્રદ્ધા સ્વર્ગશ્ચ મોક્ષશ્ચ શ્રદ્ધયા સા પ્રસીદતિ

અજ્ઞાનરાગલોભાદ્યૈઃ પુંસાં સંમૂઢચેતસામ્ ॥
શ્રદ્ધા ન જાયતે ધર્મે ગંગાયાં ચ વિશેષતઃ

બહિઃ સ્થિતં જલંયદ્વન્નારિકેલાંતરે સ્થિતમ્ ॥
તથા બ્રહ્માંડબાહ્યસ્થં પરબ્રહ્માંબુ જાહ્નવી

ગંગાલાભાત્પરો લાભઃ ક્વચિદન્યો ન વિદ્યતે ॥
તસ્માદ્ગંગામુપાસીત ગંગૈવ પરમઃ પુમાન્

શક્તસ્ય પંડિતસ્યાપિ ગુણિનો દાનશીલિનઃ ॥
ગંગાસ્નાનવિહીનસ્ય હરે જન્મ નિરર્થકમ્

વૃથા કુલ વૃથા વિદ્યા વૃથા યજ્ઞા વૃથાતપઃ ॥
વૃથા દાનાનિ તસ્યેહ કલૌ ગંગાં ન યો ભજેત્

ગુણવત્પાત્રપૂજાયાં ન સ્યાદ્વૈ તાદૃશં ફલમ્ ॥
યથા ગંગાજલસ્નાન પૂજને વિધિના ફલમ્

મમતેજોગ્નિગર્ભેયં મમવીર્યાતિસંવૃતા ॥
દાહિકા સર્વદોષાણાં સર્વપાપવિનાશિની

સ્મરણાદેવ ગંગાયાઃ પાપસંઘાતપંજરમ્ ॥
શતધા ભેદમાયાતિ ગિરિર્વજ્રહતો યથા

ગંગાં ગચ્છતિ યસ્ત્વેકો યસ્તુ ભક્ત્યાનુમોદયેત્ ॥
તયોસ્તુલ્યફલં પ્રાહુર્ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્॥

ગચ્છંસ્તિષ્ઠઞ્જપન્ધ્યાન્ભુંજઞ્જાગ્રત્સ્વપન્વદન્ ॥
યઃ સ્મરેત્સતતં ગંગાં સ હિ મુચ્યેત બંધનાત્

પિતૄનુદ્દિશ્ય યોભક્ત્યા પાયસં મધુસંયુતમ્ ॥
ગુડસર્પિસ્તિલૈઃસાર્ધં ગંગાંભસિ વિનિક્ષિપેત્

તૃપ્તા ભવંતિ પિતરસ્તસ્ય વર્ષશતં હરે ॥
યચ્છંતિ વિવિધાન્કામાન્પરિતુષ્ટાઃ પિતામહાઃ ॥

લિંગે સંપૂજિતે સર્વમર્ચિતં સ્યાજ્જગદ્યથા ॥
ગંગાસ્નાનેન લભતે સર્વતીર્થફલં તથા

ગંગાયાં તુ નરઃ સ્નાત્વા યો લિંગં નિત્યમર્ચતિ ॥
એકેન જન્મના મુક્તિં પરાં પ્રાપ્નોતિ સ ધ્રુવમ્

અગ્નિહોત્રં ચ યજ્ઞાશ્ચ વ્રતદાનતપાંસિ ચ ॥
ગંગાયાં લિંગપૂજાયાઃ કોટ્યંશેનાપિ નો સમાઃ

ગંગાં ગંતું વિનિશ્ચિત્ય કૃત્વા શ્રાદ્ધાદિકં ગૃહે ॥
સ્થિતસ્ય સમ્યક્સંકલ્પાત્તસ્ય નંદંતિ પૂર્વજાઃ

પાપાનિ ચ રુદંત્યાશુ હા ક્વ યાસ્યામ ઇત્યલમ્ ॥
લોભમોહાદિભિઃ સાર્ધં મંત્રયંતિ પુનઃપુનઃ

યથા ન ગંગાં યાત્યેષ તથા વિઘ્નં પ્રકુર્મહે ॥
ગંગાં ગતો યથા ચૈષ ન ઉચ્છિત્તિં વિધાસ્યતિ

ગૃહાદ્ગંગાવગાહાર્થં ગચ્છતસ્તુ પદેપદે ॥
નિરાશાનિ વ્રજંત્યેવ પાપાન્યસ્ય શરીરતઃ

પૂર્વજન્મકૃતૈઃ પુણ્યૈસ્ત્યક્ત્વા લોભાદિકં હરે ॥
વ્યુદસ્ય સર્વવિઘ્નૌઘાન્ગંગાં પ્રાપ્નોતિ પુણ્યવાન્

અનુષંગેણ મૌલ્યેન વાણિજ્યેનાપિ સેવયા ॥
કામાસક્તોપિ વા મર્ત્યો ગંગાસ્નાતો દિવં વ્રજેત્

અનિચ્છયાપિ સંસ્પૃષ્ટો દહનો હિ યથા દહેત્ ॥
અનિચ્છયાપિ સંસ્નાતા ગંગા પાપં તથા દહેત્

તાવદ્ધમતિ સંસારે યાવદ્ગંગાં ન સેવતે ॥
સંસેવ્ય ગંગાં નો જંતુર્ભવક્લેશં પ્રપશ્યતિ

યો ગંગાંભસિ નિસ્નાતો ભક્ત્યા સંત્યક્તસંશયઃ ॥
મનુષ્યચર્મણા નદ્ધઃ સ દેવો નાત્ર સંશયઃ

ગંગાસ્નાનાર્થમુદ્યુક્તો મધ્યેમાર્ગં મૃતો યદિ ॥
ગંગાસ્નાનફલં સોપિ તદાપ્નોતિ ન સંશયઃ

માહાત્મ્યં યે ચ ગંગાયાઃ શૃણ્વંતિ ચ પઠંતિ ચ ॥
તેપ્યશેષૈર્મહાપાપૈર્મુચ્યંતે નાત્ર સંશયઃ

દુર્બુદ્ધયો દુરાચારા હૈતુકા બહુસંશયાઃ ॥
પશ્યંતિ મોહિતા વિષ્ણો ગંગામન્ય નદીમિવ

જન્માંતરકૃતૈર્દાનૈસ્તપોભિર્નિયમૈર્વ્રતૈઃ ॥
ઇહ જન્મનિ ગંગાયાં નૃણાં ભક્તિઃ પ્રજાયતે

ગંગાભક્તિમતામર્થે મહેંદ્રાદિ પુરેષુ ચ ॥
હર્મ્યાણિ રમ્યભોગાનિ નિર્મિતાનિ સ્વયંભુવા

સિદ્ધયઃ સિદ્ધિલિંગાનિ સ્પર્શલિંગાન્યનેકશઃ ॥
પ્રાસાદા રત્નરચિતાશ્ચિંતામણિગણા અપિ

ગંગાજલાંતસ્તિષ્ઠંતિ કલિકલ્મષભીતિતઃ ॥
અતએવ હિ સંસેવ્યા કલૌ ગંગેષ્ટસિદ્ધિદા

સૂર્યોદયે તમાંસીવ વજ્રપાતભયાન્નગાઃ ॥
તાર્ક્ષ્યેક્ષણાદ્યથાસર્પા મેઘા વાતાહતા ઇવ

તત્ત્વજ્ઞાનાદ્યથા મોહઃ સિંહં દૃષ્ટ્વા યથા મૃગાઃ ॥
તથા સર્વાણિ પાપાનિ યાંતિ ગંગેક્ષણાત્ક્ષયમ્

દિવ્યૌષધૈર્યથા રોગા લોભેન ચ યથા ગુણાઃ ॥
યથા ગ્રીષ્મોષ્મસંપત્તિરગાધહ્રદ મજ્જનાત્

તૂલશૈલઃ સ્ફુલિંગેન યથા નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
તથા દોષાઃ પ્રણશ્યંતિ ગંગાંભઃ સ્પર્શનાદ્ધ્રુવમ્

ક્રોધેન ચ તપો યદ્વત્કામેન ચ યથા મતિઃ ॥
અનયેન યથા લક્ષ્મીર્વિદ્યા માનેન વૈ યથા

દંભ કૌટિલ્ય માયાભિર્યથાધર્મો વિનશ્યતિ ॥
તથા નશ્યંતિ પાપાનિ ગંગાયા દર્શનેન તુ

માનુષ્યં દુર્લભં પ્રાપ્ય વિદ્યુત્સંપાતચંચલમ્ ॥
ગંગાં યઃ સેવતે સોત્ર બુદ્ધેઃ પારં પરં ગતઃ

વિધૂતપાપા યે મર્ત્યાઃ પરં જ્યોતિઃસ્વરૂપિણીમ્ ॥
સહસ્રસૂર્યપ્રતિમાં ગંગાં પશ્યંતિ તે ભુવિ

સાધારણાંભસા પૂર્ણાં સાધારણ નદીમિવ॥
પશ્યંતિ નાસ્તિકા ગંગાં પાપોપહતલોચનાઃ

સંસારમોચકશ્ચાહં જનાનામનુકંપયા ॥
ગંગાતરંગરૂપેણ સોપાનં નિર્મમે દિવઃ

સર્વ એવ શુભઃ કાલઃ સર્વો દેશસ્તથા શુભઃ ॥
સર્વો જનો દાનપાત્રં શ્રીમતી જાહ્નવી તટે

યથાશ્વમેધો યજ્ઞાનાં નગાનાં હિમવાન્યથા ॥
વ્રતાનાં ચ યથા સત્યં દાનાનામભયં યથા

પ્રાણાયામશ્ચ તપસાં મંત્રાણાં પ્રણવો યથા ॥
ધર્માણામપ્યહિંસા ચ કામ્યાનાં શ્રીર્યથા વરા

યથાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં સ્ત્રીણાં ગૌરી યથોત્તમા ॥
સર્વર્દવેગણાનાં ચ યથા ત્વં પુરુષોત્તમ ।

સર્વષામેવ પાત્રાણાં શિવભક્તો યથા વરઃ ॥
તથા સર્વેષુ તીર્થેષુ ગંગાતીર્થં વિશિષ્યતે

હરેયશ્ચાવયોર્ભેદં ન કરોતિ મહામતિઃ ॥
શિવભક્તઃ સ વિજ્ઞેયો મહાપાશુપતશ્ચ સઃ

પાપપાંસુમહાવાત્યા પાપદ્રુમકુઠારિકા ॥
પાપેંધનદવાગ્નિશ્ચ ગંગેયં પુણ્યવાહિની

નાનારૂપાશ્ચ પિતરો ગાથા ગાયંતિ સર્વદા ॥
અપિ કશ્ચિત્કુલેસ્માકં ગંગાસ્નાયી ભવિષ્યતિ

દેવર્ષીન્પરિસંતર્પ્ય દીનાનાથાંશ્ચ દુઃખિતાન્ ॥
શ્રદ્ધયા વિધિના સ્નાત્વા દાસ્યતે સલિલાંજલિમ્

અપિ નઃ સ કુલે ભૂયાચ્છિવે વિષ્ણૌ ચ સામ્યદૃક્ ॥
તદાલયકરો ભક્ત્યા તસ્ય સંમાર્જનાદિકૃત્

અકામો વા સકામો વા તિર્યગ્યોનિગતોપિ વા ॥
ગંગાયાં યો મૃતો મર્ત્યો નરકં સ ન પશ્યતિ

તીર્થમન્યત્પ્રશંસંતિ ગંગાતીરે સ્થિતાશ્ચ યે ॥
ગંગાં ન બહુ મન્યંતે તે સ્યુર્નિરયગામિનઃ

માં ચ ત્વાં ચૈવ યો દ્વેષ્ટિ ગંગાં ચ પુરુષાધમઃ॥
સ્વકીયૈઃ પુરુષૈઃ સાર્ધં સ ઘોરં નરકં વ્રજેત્

ષષ્ટિર્ગણસહસ્રાણિ ગંગાં રક્ષંતિ સર્વદા ॥
અભક્તાનાં ચ પાપાનાં વાસે વિઘ્નં પ્રકુર્વતે

કામક્રોધમહામોહલોભાદિ નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥
ઘ્નંતિ તેષાં મનસ્તત્ર સ્થિતિં ચાપનયંતિ ચ

ગંગાં સમાશ્રયેદ્યસ્તુ સ મુનિઃ સ ચ પંડિતઃ ॥
કૃતકૃત્યઃ સ વિજ્ઞેયઃ પુરુષાર્થચતુષ્ટયે

ગંગાયાં ચ સકૃત્સ્નાતો હયમેધફલં લભેત્ ॥
તર્પયંશ્ચ પિતૄંસ્તત્ર તારયેન્નરકાર્ણવાત્

નૈરંતર્યેણ ગંગાયાં માસં યઃ સ્નાતિ પુણ્યવાન્ ॥
શક્રલોકે સ વસતિ યાવચ્છક્રઃ સપૂર્વજઃ

અબ્દં યઃ સ્નાતિ ગંગાયાં નૈરંતર્યેણ પુણ્યભાક્ ॥
વિષ્ણોર્લોકં સમાસાદ્ય સ સુખં સંવસેન્નરઃ

ગંગાયાં સ્નાતિ યો મર્ત્યો યાવજ્જીવં દિનેદિને ॥
જીવન્મુક્તઃ સ વિજ્ઞેયો દેહાંતે મુક્ત એવ સઃ ॥

તિથિનક્ષત્રપર્વાદિ નાપેક્ષ્યં જાહ્નવી જલે ॥
સ્નાનમાત્રેણ ગંગાયાં સંચિતાઘં વિનશ્યતિ

પંડિતોપિ સ મૂર્ખઃ સ્યાચ્છક્તિયુક્તોપ્યશક્તિકઃ ॥
યસ્તુ ભાગીરથીતીરં સુખસેવ્યં ન સંશ્રયેત્

કિંવાયુપાપ્યરોગેણ વિકાસિન્યાથ કિં શ્રિયા ॥
કિં વા બુદ્ધ્યા વિમલયા યદિ ગંગાં ન સેવતે

યઃ કારયેદાયતનં ગંગાપ્રતિકૃતેર્નરઃ ॥
ભુક્ત્વા સ ભોગાન્પ્રેત્યાપિ યાતિ ગંગા સલોકતામ્

શૃણ્વંતિ મહિમાનં યે ગંગાયા નિત્યમાદરાત્ ॥
ગંગાસ્નાનફલં તેષાં વાચકપ્રીણનાદ્ધનૈઃ

પિતૄનુદ્દિશ્ય યો લિંગં સ્નપયેદ્ગાંગ વારિણા ॥
તૃપ્તાઃ સ્યુસ્તસ્ય પિતરો મહાનિરયગા અપિ

અષ્ટકૃત્વો મંત્રજપ્તૈર્વસ્ત્રપૂતૈઃ સુગંધિભિઃ ॥
પ્રોચુર્ગાંગજલૈઃ સ્નાનં ઘૃતસ્નાનાધિકં બુધાઃ

અષ્ટદ્રવ્યવિમિશ્રેણ ગંગાતોયેન યઃ સકૃત્ ॥
માગધપ્રસ્થમાત્રેણ તામ્રપાત્રસ્થિતેન ચ

ભાનવેઽર્ઘં પ્રદદ્યાચ્ચ સ્વકીય પિતૃભિઃ સહ ॥
સોતિતેજો વિમાનેન સૂર્યલોકે મહીયતે

આપઃ ક્ષીરં કુશાગ્રાણિ ઘૃતં મધુગવાંદધિ ॥
રક્તાનિ કરવીરાણિ રક્તચંદનમિત્યપિ

અષ્ટાંગાર્ઘો યમુદ્દિષ્ટસ્ત્વતીવ રવિતોષણઃ ॥
ગાંગૈર્વાર્ભિઃ કોટિગુણો જ્ઞેયો વિષ્ણોઽન્યવારિતઃ

ગંગાતીરે સ્વશક્ત્યા યઃ કુર્યાદ્દેવાલયં સુધીઃ ॥
અન્યતીર્થપ્રતિષ્ઠાતો ભવેત્કોટિગુણં ફલં

અશ્વત્થવટચૂતાદિ વૃક્ષારોપેણ યત્ફલમ્ ॥
કૂપવાપીતડાગાદિ પ્રપા સત્રાદિભિસ્તથા

અન્યત્ર યદ્ભવેત્પુણ્યં તદ્ગંગાદર્શનાદ્ભવેત્ ॥
પુષ્પવાટ્યાદિભિશ્ચાપિ ગંગાસ્પર્શં તતોઽધિકમ્

કન્યાદાનેન યત્પુણ્યં યત્પુણ્યં ગોઽન્નદાનતઃ ॥
તત્પુણ્યં સ્યાચ્છતગુણં ગંગાગંડૂષપાનતઃ

ચાંદ્રાયણસહસ્રેણ યત્પુણ્યં સ્યાજ્જનાર્દન ॥
તતોઽધિકફલં ગંગાઽમૃતપાનાદવાપ્નુયાત્

ભક્ત્યા ગંગાવગાહસ્ય કિમન્યત્ફલમુચ્યતે ॥
અક્ષયઃ સ્વર્ગવાસોપિ નિર્વાણમથવા હરે

ગંગાયાઃ પાદુકાયુગ્મં નિત્યમર્ચતિ યો નરઃ ॥
આયુઃ પુણ્યં ધનં પુત્રાન્સ્વર્ગમોક્ષૌ ચ વિંદતિ

નાસ્તિ ગંગાસમં તીર્થં કલિકલ્મષનાશનમ્ ॥
નાસ્તિ મુક્તિપ્રદં ક્ષેત્રમવિમુક્તસમં હરે

ગંગાસ્નાનરતં મર્ત્યં દૃષ્ટ્વૈવ યમકિકરાઃ ॥
દિશો દશ પલાયંતે સિંહં દૃષ્ટ્વા યથા મૃગાઃ

ગંગાભજનશીલસ્ય ગંગાતટનિવાસિનઃ ॥
અર્ચાં કૃત્વા યથાન્યાયમશ્વમેધફલં લભેત્

ગોભૂહિરણ્યદાનેન ભક્ત્યા ગંગાતટે શુભે ॥
નરો ન જાયતે ભૂયઃ સંસારે દુઃખકંટકે

દીર્ઘાયુષ્યં ચ વાસોભિર્જ્ઞાનં પુસ્તકદાનતઃ ॥
અન્નદાનેન સંપત્તિં કીર્તિં કન્યાપ્રદાનતઃ

અન્યત્ર યત્કૃતં કર્મ વ્રતં દાનં જપસ્તપઃ ॥
ગંગાતટે તુ તત્સર્વં હરે કોટિગુણં ભવેત્

ધેનું સવત્સા યો દદ્યાદ્ ગંગાતીરે વિધાનતઃ ॥
ગોરોમસંખ્યયા વિષ્ણો યુગાન્સર્વસમૃદ્ધિમાન્

ગોલોકે મમ લોકે વા કામધેનુપ્રદાનતઃ ॥
ભુંજાનઃ સર્વકામાંસ્તુ દિવ્યાન્નાનાવિધાન્બહૂન્

દેવાનામપ્યલભ્યાંશ્ચ ભુક્ત્વા તુ સહ બાંધવૈઃ ॥
પિતૃભિશ્ચ સુહૃદ્ભિશ્ચ સર્વરત્નવિભૂષિતઃ

જાયતે સત્કુલે પશ્ચાદ્ધનધાન્યસમાકુલે ॥
રત્નકાંચનસંપન્ને શીલવિદ્યાસમન્વિતે

ભુક્ત્વા સ વિપુલાન્ભોગાન્પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ॥
પુનર્ગંગાં સમાસાદ્ય કાશ્યામુત્તરવાહિનીમ્

વિશ્વેશ્વરં સમારાધ્ય પ્રાગ્જનુર્વાસનાવશાત્ ॥
કાલાદ્દેહાંતમાસાદ્ય બ્રહ્મ સંપદ્યતે તતઃ

વિવર્તનદ્વયમપિ ભૂમેર્ભાગીરથીતટે ॥
નરો દદાતિ યો ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

તદ્ભૂમિત્રસરેણૂનાં સંખ્યયા યુગમાનયા ॥
મહેંદ્ર ચંદ્રલોકેષુ ભુક્ત્વા ભોગાન્મનઃપ્રિયાન્

સપ્તદ્વીપપતિર્ભૂત્વા મહાધર્મપરાયણઃ ॥
નરકસ્થાન્પિતૄન્સર્વાન્પ્રાપયેત્ત્રિદિવં હરે

સ્વર્ગસ્થાંશ્ચ પિતૄન્સર્વાન્મોચયિત્વા મહાદ્યુતિઃ ॥
અંતે જ્ઞાનાસિના છિત્ત્વા હ્યવિદ્યાં પાંચભૌતિકીમ્

પરવૈંરાગ્યમાપન્નો યુંજાનો યોગમુત્તમમ્ ॥
પ્રાપ્યાથવા વિમુક્તં ચ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ ॥

સુવર્ણમાત્રમપિ યઃ સુવર્ણં સંપ્રયચ્છતિ ॥
સુવર્ણાય સુવર્ણં ચ હરે ભાગીરથીતટે

સ હેમરત્નખચિતે વિમાને સર્વગે શુભે ॥
સર્વૈશ્વર્યસમાયુક્તઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતઃ

બ્રહ્માંડાંતરસંસ્થેષુ ભુંજન્ભોગાન્મનોરમાન્ ॥
સર્વૈઃ સંપૂજિતો વિષ્ણો યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

એકરાટ્ચ તતો ભૂત્વા જંબૂદ્વીપે પ્રતાપવાન્ ॥
તતોઽવિમુક્તમાસાદ્ય પદં નિર્વાણમૃચ્છતિ

જન્મર્ક્ષે તુ કૃતે સ્નાને ગંગાયાં ભક્તિપૂર્વકમ્ ॥
જન્મપ્રભૃતિપાપૌઘાત્સંચિતાન્મુચ્યતે ક્ષણાત્

વૈશાખે કાર્તિકે માઘે ગંગાસ્નાનં સુદુર્લભમ્ ॥
દર્શે શતગુણં પુણ્યં સંક્રાતૌ ચ સહસ્રકમ્

ચંદ્રસૂર્યગ્રહે લક્ષં વ્યતીપાતેત્વનંતકમ્ ॥
અયુતં વિષુવે ચૈવ નિયુતં ત્વયનદ્વયે

સોમગ્રહઃ સોમદિને રવિવારરવગ્રહઃ ॥
તચ્ચૂડામણિપર્વાખ્યં તત્રસ્નાનમસંખ્યકમ્

સ્નાનં દાનં જપો હોમો યદ્યચ્ચૂડામણૌ કૃતમ્ ॥
તદક્ષયં સર્વમિહ વિષ્ણો ભાગીરથીતટે

શ્રદ્ધયા ભક્તિયુક્તસ્તુ ગંગાં સ્નાત્વા વિધાનતઃ ॥
બ્રહ્મહાપિ વિશુદ્ધ્યેત કિંપુનસ્ત્વન્ય પાતકી

કૃમિકીટપતંગાદ્યા યે મૃતા જાહ્નવીતટે ॥
કૂલાત્પતંતિ યે વૃક્ષાસ્તેપિ યાંતિ પરાં ગતિમ્

જ્યેષ્ઠે માસિ સિતે પક્ષે દશમ્યાં હસ્તસંયુતે ॥
ગંગાતીરે તુ પુરુષો નારી વા ભક્તિભાવતઃ ॥. ૩૫ ॥
નિશાયાં જાગરં કુયાદ્ગંગાં દશવિધૈર્હરે ॥
પુષ્પૈઃ સુગંધૈર્નૈવેદ્યૈઃ ફલૈર્દશદશોન્મિતૈઃ

પ્રદીપૈર્દશભિર્ધૂપૈર્દશાંગૈર્ગરુડધ્વજ ॥
પૂજયેચ્છ્રદ્ધયા ધીમાન્દશકૃત્વો વિધાનતઃ

સાજ્યાંસ્તિલાન્ક્ષિપેત્તોયે ગંગાયાઃ પ્રસૃતીર્દશ ॥
ગુડસક્તુમયાન્પિંડાન્દદ્યાચ્ચ દશમંત્રતઃ

નમઃ શિવાયૈ પ્રથમં નારાયણ્યૈ પદં તતઃ ॥
દશહરાયૈ પદમિતિ ગંગાયૈ મંત્ર એષ વૈ

સ્વાહાંતઃ પ્રણાવાદિશ્ચ ભવેદ્વિંશાક્ષરો મનુઃ ॥
પૂજાદાનં જપો હોમો ઽનેનૈવ મનુના સ્મૃતઃ

હેમ્ના રૂપ્યેણ વા શક્ત્યા ગંગામૂર્તિં વિધાય ચ ॥
વસ્ત્રાચ્છાદિતવક્ત્રસ્ય પૂર્ણકુંભસ્ય ચોપરિ

પ્રતિષ્ઠાપ્યાર્ચયેદ્દેવીં પંચામૃતવિશોધિતામ્ ॥
ચતુર્ભુજાં ત્રિનેત્રાં ચ નદીનદનિષેવિતામ્

લાવણ્યામૃતનિષ્પંદ સંશીલદ્ગાત્રયષ્ટિકામ્ ॥
પૂર્ણકુંભસિતાંભોજ વરદાભયસત્કરામ્

તતો ધ્યાયેત્સુસૌમ્યા ચ ચંદ્રાયુતસમપ્રભામ્ ॥
ચામરૈર્વીજ્યમાનાં ચ શ્વેતચ્છત્રોપશોભિતામ

સુધાપ્લાવિતભૂપૃષ્ઠાં દિવ્યગંધાનુલેપનામ્ ॥
ત્રૈલૌક્યપૂજિતપદાં દેવર્ષિભિરભિષ્ટુતામ્

ધ્યાત્વા સમર્ચ્ય મંત્રેણ ધૂપદીપોપહારતઃ ॥
માં ચ ત્વાં ચ વિધિં બ્રધ્નં હિમવંતં ભગીરથમ્

પ્રતિમાગ્રે સમભ્યર્ચ્ય ચંદનાક્ષતનિર્મિતાન્ ॥
દશપ્રસ્થતિલાન્દદ્યાદ્દશવિપ્રેભ્ય આદરાત્

પલં ચ કુડવઃ પ્રસ્થ આઢકો દ્રોણ એવ ચ ॥
ધાન્યમાનેન બોદ્ધવ્યાઃ ક્રમશોમી ચતુર્ગુણાઃ

મત્સ્ય કચ્છપ મંડૂક મકરાદિ જલેચરાન્ ॥
હંસકારંડવ બક ચક્રટિટ્ટિભસારસાન્

યથાશક્તિ સ્વર્ણરૂપ્ય તામ્રપૃષ્ઠવિનિર્મિતાન્ ॥
અભ્યર્ચ્ય ગંધકુસુમૈર્ગંગાયાં પ્રક્ષિપેદ્વ્રતી

એવં કૃત્વા વિધાનેન વિત્તશાઠ્યં વિવર્જિતઃ ॥
ઉપવાસી વક્ષ્યમાણૈર્દશપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

અદત્તાનામુપાદાનં હિંસાચૈવાવિધાનતઃ ॥
પરદારોપસેવા ચ કાયિકં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્

પારુષ્યમનૃતં ચૈવ પૈશુન્યં ચૈવ સર્વશઃ ॥
અસંબદ્ધ પ્રલાપશ્ચ વાઙ્મયંસ્યાચ્ચતુર્વિધમ્

પરદ્રવ્યેષ્વભિધ્યાનં મનસાનિષ્ટચિંતનમ્ ॥
વિતથાભિનિવેશશ્ચ માનસં ત્રિવિધં સ્મૃતમ્ ॥

એતૈર્દશવિધૈઃ પાપૈર્દશજન્મસમુદ્ભવૈઃ ॥
મુચ્યતે નાત્ર સંદેહઃ સત્યં સત્યં ગદાધર

ઉત્તરેન્નરકાત્પૂર્વાન્દશઘોરાદ્દશાવરાન્ ॥
વક્ષ્યમાણમિદં સ્તોત્રં ગંગાગ્રે શ્રદ્ધયા જપેત્

ૐ નમઃ શિવાયૈ ગંગાયૈ શિવદાયૈ નમોનમઃ ॥
નમસ્તે વિષ્ણુરૂપિણ્યૈ બ્રહ્મમૂર્ત્ત્યૈ નમોસ્તુ તે

નમસ્તે રુદ્રરૂપિણ્યૈ શાંકર્યૈ તે નમોનમઃ ॥
સર્વદેવસ્વરૂપિણ્યૈ નમો ભેષજમૂર્ત્તયે

સર્વસ્યસર્વવ્યાધીનાં ભિષક્શ્રેષ્ઠ્યૈ નમોસ્તુ તે ॥
સ્થાસ્નુજંગમસંભૂત વિષહંત્ર્યૈ નમોસ્તુ તે

સંસારવિષનાશિન્યૈ જીવનાયૈ નમોસ્તુ તે ॥
તાપત્રિતય સંહંત્ર્યૈ પ્રાણેશ્યૈ તે નમોનમઃ

શાંતિ સંતાનકારિણ્યૈ નમસ્તે શુદ્ધમૂર્તયે ॥
સર્વસંશુદ્ધિકારિણ્યૈ નમઃ પાપારિમૂર્તયે

ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિન્યૈ ભદ્રદાયૈ નમોનમઃ ॥
ભોગોપભોગદાયિન્યૈ ભોગવત્યૈ નમોસ્તુ તે

મંદાકિન્યૈ નમસ્તેસ્તુ સ્વર્ગદાયૈ નમોનમઃ ॥
નમસ્ત્રૈલોક્યભૂષાયૈ ત્રિપથાયૈ નમોનમઃ

નમસ્ત્રિશુક્લસંસ્થાયૈ ક્ષમાવત્યૈ નમોનમઃ ॥
ત્રિહુતાશનસંસ્થાયૈ તેજોવત્યૈ નમોનમઃ

નંદાયૈ લિંગધારિણ્યૈ સુધાધારાત્મને નમઃ ॥
નમસ્તે વિશ્વમુખ્યાયૈ રેવત્યૈ તે નમોનમઃ

બૃહત્યૈ તે નમસ્તેસ્તુ લોકધાત્ર્યૈ નમોસ્તુ તે ॥
નમસ્તે વિશ્વમિત્રાયૈ નંદિન્યૈ તે નમોનમઃ

પૃથ્વ્યૈ શિવામૃતાયૈ ચ સુવૃષાયૈ નમોનમઃ ॥
પરાપરશતાઢ્યાયૈ તારાયૈ તે નમોનમઃ

પાશજાલનિકૃંતિન્યૈ અભિન્નાયૈ નમોસ્તુ તે ॥
શાંતાયૈ ચ વરિષ્ઠાયૈ વરદાયૈ નમોનમઃ

ઉગ્રાયૈ સુખજગ્ધ્યૈ ચ સંજીવિન્યૈ નમોસ્તુ તે ॥
બ્રહ્મિષ્ઠાયૈ બ્રહ્મદાયૈ દુરિતઘ્ન્યૈ નમોનમઃ

પ્રણતાર્તિ પ્રભંજિન્યૈ જગન્માત્રે નમોસ્તુતે ॥
સર્વાપત્પ્રતિપક્ષાયૈ મંગલાયૈ નમોનમઃ

શરણાગતદીનાર્ત પરિત્રાણપરાયણે ॥
સર્વસ્યાર્તિ હરે દેવિ નારાયણિ નમોસ્તુ તે

નિર્લેપાયૈ દુર્ગહંત્ર્યૈ દક્ષાયૈ તે નમોનમઃ ॥
પરાપરપરાયૈ ચ ગંગે નિર્વાણદાયિનિ

ગંગે મમાગ્રતો ભૂયા ગંગે મે તિષ્ઠ પૃષ્ઠતઃ ॥
ગંગે મે પાર્શ્વયોરેધિ ગંગે ત્વય્યસ્તુ મે સ્થિતિઃ ॥ ૭૩ । ।
આદૌ ત્વમંતે મધ્યે ચ સર્વં ત્વં ગાં ગતે શિવે ॥
ત્વમેવ મૂલપ્રકૃતિસ્ત્વં પુમાન્પર એવ હિ ॥
ગંગે ત્વં પરમાત્મા ચ શિવસ્વતુભ્યં નમઃ શિવે

ય ઇદં પઠતે સ્તોત્રં શૃણુયાચ્છ્રદ્ધયાપિ યઃ ॥
દશધા મુચ્યતે પાપૈઃ કાયવાક્ચિત્તસંભવૈઃ ॥

રોગસ્થો રોગતો મુચ્યેદ્વિપદ્ભ્યશ્ચ વિપદ્યુતઃ ॥
મુચ્યતે બંધનાદ્બદ્ધો ભીતો ભીતઃ પ્રમુચ્યતે

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ પ્રેત્ય ચ ત્રિદિવં વ્રજેત્ ॥
દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય દિવ્યસ્ત્રીપરિવીજિતઃ

ગૃહેપિ લિખિતં યસ્ય સદા તિષ્ઠતિ ધારિતમ ॥
નાગ્નિચોરભયં તસ્ય ન સર્પાદિ ભયં ક્વચિત

જ્યેષ્ઠે માસે સિતે પક્ષે દશમી હસ્તસંયુતા ॥
સંહરેત્ત્રિવિધં પાપં બુધવારેણ સંયુતા

તસ્યાં દશમ્યામેતચ્ચ સ્તોત્રં ગંગાજલે સ્થિતઃ ॥
યઃ પઠેદ્દશકૃત્વસ્તુ દરિદ્રો વાપિ ચાક્ષમઃ ॥ 4.1.27.૧૮૦ । ।
સોપિ તત્ફલમાપ્નોતિ ગંગાં સંપૂજ્ય યત્નતઃ ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન યત્ફલં સંપ્રકીર્તિતમ

યથા ગૌરી તથા ગંગા તસ્માદ્ગૌર્યાસ્તુ પૂજને ॥
યો વિધિર્વિહિતઃ સમ્યક્સોપિ ગંગાપ્રપૂજને

યથાઽહં ત્વં તથા વિષ્ણો યથા ત્વં તુ તથાહ્યુમા ॥
ઉમા યથા તથા ગંગા ચતૂરૂપં ન ભિદ્યતે

વિષ્ણુરુદ્રાં તરં ચૈવ શ્રીગૌર્યોરંતરં તથા ॥
ગંગાગૌર્યંતરં ચૈવ યો બ્રૂતે મૂઢધીસ્તુ સઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણે એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે ગંગામહિમવર્ણનપૂર્વક દશહરા સ્તોત્રકથનંનામ સપ્તવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ