સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.22

॥ શિવશર્મોવાચ ॥
ધ્રુવાખ્યાનમિદં રમ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
મહાશ્ચર્યકરં પુણ્યં શ્રુત્વા તૃપ્તોસ્મિ ભો ગણૌ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્થં યાવદ્દ્વિજો બ્રૂતે વિમાનં વાયુવેગગમ્ ॥
તાવત્પ્રાપ મહર્લોકં સ્વર્લોકાત્પરમાદ્ભુતમ્

દ્વિજોઽથ લોકં સંવીક્ષ્ય સર્વતો મહસા વૃતમ્ ॥
તૌ ગણૌ પ્રત્યુવાચેદં કોયં લોકો મનોહરઃ

તાવૂચતુસ્તતો વિપ્રં નિશામય મહામતે ॥
અયં સ હિ મહર્લોકઃ સ્વર્લોકાત્પરમાદ્ભુતઃ

કલ્પાયુષો વસંત્યત્ર તપસા ધૂતકલ્મષાઃ ॥
વિષ્ણુસ્મરણ સંક્ષીણ સમસ્તક્લેશસંચયાઃ

નિર્વ્યાજપ્રણિધાનેન દૃષ્ટ્વા તેજોમયં જગત્ ॥
મહાયોગસમાયુક્તા વસંત્યત્ર સુરોત્તમાઃ

ઇત્થં કથાં કથયતોર્ભગવદ્ગણયોઃ પ્રિયે ॥
ક્ષણાર્ધેન વિમાનં તજ્જનલોકં નિનાયતાન્

નિવસંત્યમલા યત્ર માનસા બહ્મણઃ સુતાઃ ॥
સનંદનાદ્યા યોગીંદ્રાઃ સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

અન્યે તુ યોગિનો યે વૈ હ્યસ્ખલદ્બ્રહ્મચારિણઃ ॥
સર્વદ્વંદ્વવિનિર્મુક્તાસ્તે વસંત્યતિનિર્મલાઃ

જનલોકાત્તપોલોકસ્તેષાં લોચનગોચરઃ ॥
કૃતસ્તેન વિમાનેન મનોવેગેન ગચ્છતા

વૈરાજા યત્ર તે દેવા વસેયુર્દાહવર્જિતાઃ ॥
વાસુદેવે મનો યેષાં વાસુદેવાર્પિતક્રિયાઃ

તપસા તોષ્ય ગોવિંદમભિલાષવિવર્જિતાઃ॥
તપોલોકમિમં પ્રાપ્ય વસંતિ વિજિતેંદ્રિયાઃ

શિલોંછ વૃત્તયા યે વૈ દંતોલૂખલિકાશ્ચ યે ॥
અશ્મકુટ્ટાશ્ચ મુનયઃ શીર્ણપર્ણાશિનશ્ચ યે

ગ્રીષ્મે પંચાગ્નિતપસો વર્ષાસુ સ્થંડિલેશયાઃ ॥
હેમંતશિશિરાર્ધે યે ક્ષપંતિ સલિલે ક્ષપાઃ

કુશાગ્રનીરવિપ્રૂષસ્તૃષિતા યતયોઽપિબન્॥
વાતાશિનોતિક્ષુધિતાઃ પાદાગ્રાંગુષ્ઠ ભૂસ્પૃશઃ

ઊર્ધ્વદોષો રવિદૃશસ્ત્વેકાંઘ્રિ સ્થાણુ નિશ્ચલાઃ ॥
યે વૈ દિવા નિરુચ્છ્વાસા માસોચ્છ્વાસાશ્ચ યે પુનઃ

માસોપવાસવ્રતિનશ્ચાતુર્માસ્ય વ્રતાશ્ચ યે ॥
ઋત્વંતતોયપાના યે ષણ્માસોપવાસકાઃ

યે ચ વર્ષનિમેષા વૈ વર્ષધારાંબુ તર્ષકાઃ ॥
યે ચ સ્થાણૂપમાં પ્રાપ્તા મૃગકંડૂતિ સૌખ્યદાઃ

જટાટવી કોટરાંતઃ કૃતનીડાંડજાશ્ચ યે ॥
પ્રરૂઢવામલૂરાંગાઃ સ્નાયુનદ્ધાસ્થિસંચયાઃ

લતાપ્રતાનૈઃ પરિતો વેષ્ટિતાવયવાશ્ચ યે ॥
સસ્યાનિ ચ પ્રરૂઢાનિ યદંગેષુ ચિરસ્થિતિ

ઇત્યાદિ સુતપઃ ક્લિષ્ટવર્ષ્માણો યે તપોધનાઃ ॥
બ્રહ્માયુષસ્તપોલોકે તે વસંત્યકુતોભયાઃ

યાવદિત્થં સ પુણ્યાત્મા શૃણોતિ ગણયોર્મુખાત્ ॥
તાવન્નેત્રાતિથીભૂતઃ સત્યલોકો મહોજ્જ્વલઃ

ત્વરાવંતૌ ગણૌ તત્ર વિમાનાદવરુહ્ય તૌ ॥
સ્રષ્ટારં સર્વલોકાનાં તેન સાર્ધં પ્રણેમતુઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ગણાવસૌ દ્વિજો ધીમાન્વેદવેદાંગપારગઃ ॥
સ્મૃત્યુક્તાચારચંચુશ્ચ પ્રતીપઃ પાપકર્મસુ

અયિ દ્વિજ મહાપ્રાજ્ઞ જાને ત્વાં શિવશર્મક ॥
સાધૂકૃતં ત્વયા વત્સ સુતીર્થપ્રાણમોક્ષણાત્

સત્વરં ગત્વરં સર્વં યચ્ચૈતદ્ભવતેક્ષિતમ્ ॥
દૈનંદિનપ્રલયતઃ સૃજામિ ચ પુનઃ પુનઃ

આ વૈરાજં પ્રતિપદમુપસંહરતે હરઃ ॥
કા કથા મશકાભાનાં નૃણાં મરણધર્મિણામ્

ચતુર્ષુ ભૂતગ્રામેષુ હ્યેક એવ ગુણો નૃણામ્ ॥
તસ્મિન્વૈ ભારતે વર્ષે કર્મભૂમૌ મહીયસિ

ચપલાનિ વિનિર્જિત્યેંદ્રિયાણિ મનસા સહ ॥
વિહાય વૈરિણં લોભં વિષ્વગ્ગુણગણસ્ય ચ

ધર્મવંશહરં કામમર્થસંચયહારિણમ્ ॥
જરાપલિતકર્તારં વિનિષ્કૃત્ય વિચારતઃ

જિત્વા ક્રોધરિપું ધૈર્યાત્તપસો યશસઃ શ્રિયઃ ॥
શરીરસ્યાપિ હર્તારં નેતારં તામસીં ગતિમ્

સદા મદં પરિત્યજ્ય પ્રમાદૈકપદપ્રદમ્ ॥
પ્રમાદૈકશરણ્યં ચ સંપદાં વિનિવર્તકમ્

સર્વત્ર લઘુતા હેતુમહંકારં વિહાય ચ ॥
દૂષણારોપણે યત્નં કુર્વાણં સજ્જનેષ્વપિ

હિત્વા મોહં મહાદ્રોહરોપણં મતિઘાતિનમ્ ॥
અત્યંતમંધીકરણમંધતામિસ્રદર્શકમ્

શ્રુતિસ્મૃતિપુરાણોક્તં પરિક્ષુણ્ણં મહાજનૈઃ ॥
ધર્મસોપાનમારુહ્ય યદિહાયાંતિ હેલયા

કર્મભૂમિં સમીહંતે સર્વે સ્વર્ગૌકસો દ્વિજ ॥
યત્તત્રાર્જિતભોક્તારઃ પદેષૂચ્ચાવચેષ્વમી

નાર્યાવર્તસુમો દેશો ન કાશી સદૃશી પુરી ॥
ન વિશ્વેશ સમં લિંગં ક્વાપિ બહ્માંડમંડલે

સંતિ સ્વર્ગા બહુવિધાઃ સુખેતર વિવર્જિતા॥
સુકૃતૈકફલાઃ સર્વે યુક્તાઃ સર્વસમૃદ્ધિભિઃ॥

સ્વર્લોકાદધિકં રમ્યં નહિ બ્રહ્માંડગોલકે ॥
સર્વે યતંતે સ્વર્ગાય તપોદાનવ્રતાદિભિઃ

સ્વર્લોકાદપિરમ્યાણિ પાતાલાનીતિ નારદઃ ॥
પ્રાહ સ્વર્ગસદાં મધ્યે પાતાલેભ્યઃ સમાગતઃ

આહ્લાદકારિણઃ શુભ્રા મણયો યત્ર સુપ્રભાઃ ॥
નાગાંગાભરણપ્રોતાઃ પાતાલં કેન તત્સમમ્

દૈત્યદાનવકન્યાભિરિતશ્ચેતશ્ચ શોભિતે ॥
પાતાલે કસ્ય ન પ્રીતિર્વિમુક્તસ્યાપિ જાયતે

દિવાર્કરશ્મયસ્તત્ર પ્રભાં તન્વંતિ નાતપમ્॥
શશિનશ્ચ ન શીતાય નિશિ દ્યોતાય કેવલમ્

યત્ર ન જ્ઞાયતે કાલો ગતોપિ દનુજાદિભિઃ ॥
વનાનિ નદ્યો રમ્યાણિ સદંભાંસિ સરાંસિ ચ

કલાઃ પુંસ્કો કિલાલાપાઃ સુચૈલાનિ શુચીનિ ચ ॥
ભૂષણાન્યતિરમ્યાણિ ગંધાદ્યમનુલેપનમ્

વીણાવેણુમૃદંગાદિ નિસ્વનાઃ શ્રુતિહારિણઃ ॥
હાટકેશં મહાલિંગં યત્ર વૈ સર્વકામદમ્

એતાન્યન્યાનિ રમ્યાણિ ભોગ્યોગ્યાનિ દાનવૈઃ ॥
દૈત્યોરગૈશ્ચ ભુજ્યંતે પાતાલાંતરગોચરૈઃ

પાતાલેભ્યોપિ વૈ રમ્યં દ્વિજ વર્ષમિલાવૃતમ્॥
રત્નસાનું સમાશ્રિત્ય પરિતઃ પરિસંસ્થિતમ્

સદા સુકૃતિનો યત્ર સર્વભોગભુજો દ્વિજ॥
નવયૌવનસંપન્ના નિત્યં યત્ર મૃગીદૃશઃ

ભોગભૂમિરિયં પ્રોક્તા શ્રેયો વિનિમયાર્જિતા ॥
ભુજ્યતે ત્વદ્વિધૈર્લોકૈસ્તીર્થાભિત્યક્ત દેહકૈઃ

અક્લીબભાષિભિશ્ચાપિ પુત્રક્ષેત્રાદ્યહીનકૈઃ ॥
પરોપકારસંક્ષીણસુખાયુર્ધનસંચયૈઃ

સંતિ દ્વીપા હ્યનેકા વૈ પારાવારાંતરસ્થિતાઃ ॥
જંબૂદ્વીપસમો દ્વીપો ન ક્વાપિ જગતીતલે

તત્રાપિ નવવર્ષાણિ ભારતં તત્ર ચોત્તમમ્ ॥
કર્મભૂમિરિયં પ્રોક્તા દેવાનામપિદુર્લભા

અષ્ટૌ કિંપુરુષાદીનિ દેવભોગ્યાનિ તાનિ તુ ॥
તેષુ સ્વર્ગાત્સમાગત્ય રમંતે ત્રિદિવૌકસઃ

યોજનાનાં સહસ્રાણિ નવવિસ્તારતસ્ત્વિદમ્ ॥
ભારતં પ્રથમં વર્ષં મેરોર્દક્ષિણતઃ સ્થિતમ્

તત્રાપિ હિમવિંધ્યાદ્રેરંતરં પુણ્યદં પરમ્ ॥
ગંગાયમુનયોર્મધ્યે હ્યંતર્વેદી ભુવઃ પરાઃ

કુરુક્ષેત્રં હિ સર્વેષાં ક્ષેત્રાણામધિકં તતઃ ॥
તતોપિ નૈમિષારણ્યં સ્વર્ગસાધનમુત્તમમ્

નૈમિષારણ્યતોપીહ સર્વસ્મિન્ક્ષિતિમંડલે ॥
સર્વેભ્યોપિ હિ તીર્થેભ્યસ્તીર્થરાજો વિશિષ્યતે

સ્વર્ગદોમોક્ષદશ્ચૈવ સર્વકામફલપ્રદઃ ॥
પ્રયાગસ્તન્મહત્ક્ષેત્રં તીર્થરાજ ઇતિ સ્મૃતઃ

યાગાઃ સર્વે મયા પૂર્વં તુલયા વિધૃતા દ્વિજ ॥
તચ્ચ તીર્થવરં રમ્યં કામિકં કામપૂરણાત

દૃષ્ટ્વા પ્રકૃષ્ટયાગેભ્યઃ પુષ્ટેભ્યો દક્ષિણાદિભિઃ ॥
પ્રયાગમિતિ તન્નામ કૃતં હરિહરાદિભિઃ

નામમાત્રસ્મૃતેર્યસ્ય પ્રયાગસ્ય ત્રિકાલતઃ ॥
સ્મર્તુઃ શરીરે નો જાતુ પાપં વસતિ કુત્રચિત્

સંતિ તીર્થાન્યનેકાનિ પાપત્રાણકરાણિ ચ ॥
ન શક્તાન્યધિકં દાતું કૃતૈનઃ પરિશુદ્ધિતઃ

જન્માંતરેષ્વસંખ્યેષુ યઃ કૃતઃ પાપસંચયઃ ॥
દુષ્પ્રણોદ્યો હિ નિતરાં વ્રતૈર્દાનૈસ્તપોજપૈઃ

સ તીર્થરાજગમનોદ્યતસ્ય શુભજન્મનઃ ॥
અંગેષુ વેપતેઽત્યંતં દ્રુમો વાતહતો યથા

તતઃ ક્રાંતાર્ધમાર્ગસ્ય પ્રયાગ દૃઢચેતસઃ ॥
પુંસઃ શરીરાન્નિર્યાતુમપેક્ષેત પદાંતરમ્ ॥

ભાગ્યાન્નેત્રાતિથીભૂતે તીર્થરાજે મહાત્મનઃ ॥
પલાયતે દ્રુતતરં તમઃ સૂર્યોદયે યથા

સપ્તધાતુમયી ભૂતતનૌ પાપાનિ યાનિ વૈ ॥
કેશેષુ તાનિ તિષ્ઠંતિ વપનાદ્યાંતિ તાન્યપિ

એવં નિષ્કલુષીભૂય તતઃ સ્નાયાત્સિતાસિતે ॥
યંયં કામમભિધ્યાયંસ્તં તમાપ્નોતિ નાન્યથા

પુણ્યરાશિં ચ વિપુલં પુણ્યાન્ભોગાન્યથેપ્સિતાન્ ॥
સ્વર્ગં પ્રાપ્નોતિ તત્પુણ્યાન્નિષ્કામો મોક્ષમાપ્નુયાત્

સ્નાયાદ્યોભિલષન્મોક્ષં કામાનન્યાન્વિહાય ચ ॥
સોપિ મોક્ષમવાપ્નોતિ કામદાત્તીર્થરાજતઃ

તીર્થરાજં પરિત્યજ્ય યોઽન્યસ્માત્કામમિચ્છતિ ॥
ભારતાખ્યે મહાવર્ષે સ કામં નાપ્નુયાત્સ્ફુટમ્

સત્યલોકે પ્રયાગે ચ નાંતરં વેદ્મ્યહં દ્વિજ ॥
તત્ર યે શુભકર્માણસ્તે મલ્લોકનિવાસિનઃ

તીર્થાભિલાષિભિર્મર્ત્યૈસ્સેવ્યં તીર્થાંતરં નહિ ॥
અન્યત્ર ભૂમિવલયે તીર્થરાજાત્પ્રયા ગતઃ

યથાંતરં દ્વિજશ્રેષ્ઠ ભૂપેત્વિતરસેવકે ॥
દૃષ્ટાંતમાત્રં કથિતં પ્રયાગેતર તીર્થયોઃ

યથાકથંચિત્તીર્થેઽસ્મિન્પ્રાણત્યાગં કરોતિ યઃ ॥
તસ્યાત્મઘાતદોષો ન પ્રાપ્નુયાદીપ્સિતાન્યપિ

યસ્ય ભાગ્યવતશ્ચાત્ર તિષ્ઠંત્યસ્થીન્યપિ દ્વિજ ॥
ન તસ્ય દુઃખલેશોપિ ક્વાપિ જન્મનિ જાયતે

બ્રહ્મહત્યાદિ પાપાનાં પ્રાયશ્ચિત્તં ચિકીર્ષુણા ॥
પ્રયાગં વિધિવત્સેવ્યં દ્વિજવાક્યાન્ન સંશયઃ

કિં બહૂક્તેન વિપ્રેંદ્ર મહોદયમભીપ્સુના ॥
સેવ્યં સિતાસિતં તીર્થં પ્રકૃષ્ટં જગતીતલે

પ્રયાગતોપિ તીર્થેશાત્સર્વેષુ ભુવનેષ્વપિ ॥
અનાયાસેન વૈ મુક્તિઃ કાશ્યાં દેહાવસાનતઃ

પ્રયાગાદપિ વૈ રમ્યમવિમુક્તં ન સંશયઃ ॥
યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ સાક્ષાત્સ્વયં સમધિતિષ્ઠતિ

અવિમુક્તાન્મહાક્ષેત્રાદ્વિશ્વેશ સમધિષ્ઠિતાત્ ॥
ન ચ કિંચિત્ક્વચિદ્રમ્યમિહ બ્રહ્માંડગોલકે

અવિમુક્તમિદં ક્ષેત્રમપિ બ્રહ્માંડમધ્યગમ્ ॥
બ્રહ્માંડમધ્યે ન ભવેત્પંચક્રોશપ્રમાણતઃ

યથાયથા હિ વર્ધેત જલમેકાર્ણવસ્ય ચ ॥
તથાતથોન્નયેદીશસ્તત્ક્ષેત્રં પ્રલયાદપિ

ક્ષેત્રમેતત્ત્રિશૂલાગ્રે શૂલિનસ્તિષ્ઠતિ દ્વિજ ॥
અંતરિક્ષેન ભૂમિષ્ઠં નેક્ષંતે મૂઢબુદ્ધયઃ

સદા કૃતયુગં ચાત્ર મહાપર્વસદાઽત્ર વૈ ॥
ન ગ્રહાઽસ્તોદયકૃતો દોષો વિશ્વેશ્વરાશ્રમે

સદા સૌમ્યાયનં તત્ર સદા તત્ર મહોદયઃ ॥
સદૈવ મંગલં તત્ર યત્ર વિશ્વેશ્વરસ્થિતિઃ

યથાભૂમિતલે વિપ્ર પુર્યઃ સંતિ સહસ્રશઃ ॥
તથા કાશી ન મંતવ્યા ક્વાપિ લોકોત્તરાત્વિયમ્

મયા સૃષ્ટાનિ વિપ્રેંદ્ર ભુવનાનિ ચતુર્દશ ॥
અસ્યાઃ પુર્યા વિનિર્માતા સ્વયં વિશ્વેશ્વરઃ પ્રભુઃ

પુરા યમસ્તપસ્તપ્ત્વા બહુકાલં સુદુષ્કરમ્ ॥
ત્રૈલોક્યાધિકૃતિં પ્રાપ્તસ્ત્યક્ત્વા વારાણસીં પુરીમ્

ચરાચરસ્ય સર્વસ્ય યાનિ કર્માણિ તાનિ વૈ ॥
ગોચરે ચિત્રગુપ્તસ્ય કાશીવાસિકૃતાદૃતે

પ્રવેશો યમદૂતાનાં ન કદાચિદ્દ્વિજોત્તમ ॥
મધ્યે કાશીપુરી ક્વાપિ રક્ષિણસ્તત્ર તદ્ગણાઃ

સ્વયં નિયંતા વિશ્વેશસ્તત્ર કાશ્યાં તનુત્યજામ્ ॥
તત્રાપિ કૃતપાપાનાં નિયંતા કાલભૈરવઃ

તત્ર પાપં ન કર્તવ્યં દારુણા રુદ્રયાતના ॥
અહો રુદ્રપિશાચત્વં નરકેભ્યોપિ દુઃસહમ્

પાપમેવ હિ કર્તવ્યં મતિરસ્તિ યદીદૃશી ॥
સુખેનાન્યત્ર કર્તવ્યં મહી હ્યસ્તિ મહીયસી

અપિ કામાતુરો જંતુરેકાં રક્ષતિ માતરમ્ ॥
અપિ પાપકૃતા કાશી રક્ષ્યા મોક્ષાર્થિનૈકિકા

પરાપવાદશીલેન પરદારાભિલાષિણા ॥
તેન કાશી ન સંસેવ્યા ક્વ કાશી નિરયઃ ક્વ સઃ

અભિલષ્યંતિ યે નિત્યં ધનં ચાત્ર પ્રતિગ્રહૈઃ ॥
પરસ્વં કપટૈર્વાપિ કાશી સેવ્યા ન તૈર્નરૈઃ

પરપીડાકરં કર્મ કાશ્યાં નિત્યં વિવર્જયેત્ ॥
તદેવ ચેત્કિમત્ર સ્યાત્કાશીવાસો દુરાત્મનામ્ ॥

ત્યક્ત્વા વૈશ્વેશ્વરીં ભક્તિં યેઽન્યદેવપરાયણાઃ ॥
સર્વથા તૈર્ન વસ્તવ્યા રાજધાની પિનાકિનઃ

અર્થાર્થિનસ્તુ યે વિપ્ર યે ચ કામાર્થિનો નરાઃ ॥
અવિમુક્તં ન તૈઃ સેવ્યં મોક્ષક્ષેત્રમિદં યતઃ

શિવનિંદાપરા યે ચ વેદનિંદા પરાશ્ચ યે ॥
વેદાચારપ્રતીપા યે સેવ્યા વારાણસી ન તૈઃ

પરદ્રોહધિયો યે ચ પરેર્ષ્યાકારિણશ્ચ યે ॥
પરોપતાપિનો યે વૈ તેષાં કાશી ન સિદ્ધયે

મનસાપિ ન યે કાશીમભિનંદંતિ દુર્ધિયઃ ॥
તેષાં નિર્વાણવાર્તાપિ દૂરે દુર્વૃત્તચેતસામ્

જ્ઞાનેન ન વિના મોક્ષઃ ક્વચિદસ્તીહ ભૂતલે ॥
તજ્જ્ઞાનં ન વ્રતૈર્લભ્યમપિ ચાંદ્રાયણાદિભિઃ

તુલાપુરુષમુખ્યૈશ્ચ દાનૈશ્ચ શ્રદ્ધયાન્વિતૈઃ ॥
દેશકાલે ચ વિધિના પાત્રેભ્યઃ પ્રતિપાદિતૈઃ

ન યમૈર્બ્રહ્મચર્યાદ્યૈર્નિયમૈર્નાર્ચનાદિભિ. ॥
શરીરશોષણૈરુગ્રૈર્ન તપોભિર્દ્વિજોત્તમ

ન મહામંત્રજપ્યૈશ્ચ ગુરુભિઃ પ્રતિપાદિતૈઃ ॥
ન સ્વાધ્યાયૈર્યથોક્તૈશ્ચ નાગ્નિશુશ્રૂષણૈઃ પરૈઃ

ન સેવયા ગુરૂણાં ચ ન શ્રાદ્ધૈર્દેવતાર્ચનૈઃ ॥
ન નાનાતીર્થયાત્રાભિર્જ્ઞાનં સમધિગમ્યતે ॥

ન યોગેન વિના જ્ઞાનં યોગસ્તત્ત્વાર્થશીલનમ્ ॥
ગુરૂપદિષ્ટમાર્ગેણ સદાભ્યાસવશેન ચ

તસ્યાંતરાયા બહવઃ સુદૂરશ્રવણાદયઃ ॥
અતો ન પ્રાપ્યતે જ્ઞાનં યોગાદેકેન જન્મના

વિના તપો જપાદ્યૈશ્ચ વિના યોગેન સુવ્રત ॥
નિઃશ્રેયો લભ્યતે કાશ્યામિહૈકેનૈવ જન્મના

ત્વયા શુદ્ધધિયા કાશ્યાં યચ્છ્રેયઃ સમુપાર્જિતમ્ ॥
તચ્છ્રેયસોપ્યુદર્કસ્તે મહાનસ્તિ દ્વિજોત્તમ

ઉક્તેતિ વિરરામાજઃ શૃણ્વતોર્ગણયોસ્તયોઃ ॥
સોપિ પ્રમુદિતશ્ચાભૂચ્છિવશર્મા મહામનાઃ

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે બ્રહ્મકૃતકાશીપ્રશંસાનામ દ્વાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ