સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.13

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
ઇમાં ગંધવતીં પુણ્યાં પુરીં વાયોર્વિલોકય ॥
વારુણ્યા ઉત્તરે ભાગે મહાભાગ્યનિધે દ્વિજ

અસ્યાં પ્રભંજનો નામ જગત્પ્રાણોદિગીશ્વરઃ ॥
આરાધ્ય શ્રીમહાદેવં દિક્પાલત્વમવાપ્તવાન્

પુરા કશ્યપદાયાદઃ પૂતાત્મેતિ ચ વિશ્રુતઃ ॥
ધૂર્જટે રાજધાન્યાં સ ચચાર વિપુલં તપઃ

વારાણસ્યાં મહાભાગો વર્ષાણામયુતં શતમ્ ॥
સ્થાપયિત્વા મહાલિંગં પાવનં પવનેશ્વરમ્

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પૂતાત્મા જાયતે નરઃ ॥
પાપકંચુકમુત્સૃજ્ય સ વસેત્પાવને પુરે

તતસ્તસ્યોગ્રતપસા તપસાફલદઃ શિવઃ ॥
આવિરાસીત્તતો લિંગાજ્જ્યોતીરૂપો મહેશ્વરઃ

ઉવાચ ચ પ્રસન્નાત્મા કરુણામૃતસાગરઃ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ પૂતાત્મન્વરં વરય સુવ્રત

અનેન તપસોગ્રેણ લિંગસ્યારાધનેન ચ ॥
તવાદેયં ન પૂતાત્મંસ્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

॥ પૂતાત્મોવાચ ॥
દેવદેવમહાદેવ દેવાનામભયપ્રદ ॥
બ્રહ્મનારાયણેંદ્રાદિ સર્વદેવપદપ્રદ

વેદાસ્ત્વાં ન ચ વિંદંતિ કિમાત્મક ઇતિ પ્રભો॥
પ્રાપ્તાઃ શતપથત્વં ચ નેતિનેતીતિવાદિનઃ

બ્રહ્મવિષ્ણ્વોપિ ગિરાં ગોચરો ન ચ વાક્પતેઃ॥
પ્રમથેશં કથં સ્તોતું માદૃશઃ પ્રભવેત્પ્રભો

પ્રસહ્ય પ્રમિમીતેશ ભક્તિર્માંસ્તુતિકર્મણિ ॥
કરોમિ કિં જગન્નાથ ન વશ્યાનીંદ્રિયાણિ મે

વિશ્વં ત્વં નાસ્તિ વૈ ભેદસ્ત્વમેકઃ સર્વગો યતઃ ॥
સ્તુત્યં સ્તોતા સ્તુતિસ્ત્વં ચ સગુણો નિર્ગુણો ભવાન્

સર્ગાત્પુરા ભવાનેકો રૂપનામ વિવર્જિતઃ ॥
યોગિનોપિ ન તે તત્ત્વં વિંદંતિ પરમાર્થતઃ

યદૈકલો ન શક્નોષિ રંતું સ્વૈરચર પ્રભો ॥
તદિચ્છા તવયોત્પન્ના સેવ્યા શક્તિરભૂત્તવ

ત્વમેકો દ્વિત્વમાપન્નઃ શિવશક્તિપ્રભેદતઃ ॥
ત્વં જ્ઞાનરૂપો ભગવાન્સ્વેચ્છા શક્તિસ્વરૂપિણી

ઉભાભ્યાં શિવશક્તિભ્યા યુવાભ્યાં નિજલીલયા ॥
ઉત્પાદિતા ક્રિયાશક્તિસ્તતઃ સર્વમિદં જગત્

જ્ઞાનશક્તિર્ભવાનીશ ઇચ્છાશક્તિરુમા સ્મૃતા ॥
ક્રિયાશક્તિરિદં વિશ્વમસ્ય ત્વં કારણં તતઃ

દક્ષિણાંગં તવ વિધિર્વામાંગં તવ ચાચ્યુતઃ ॥
ચંદ્રસૂર્યાગ્નિનેત્રસ્ત્વં ત્વન્નિઃશ્વાસઃ શ્રુતિત્રયમ્

ત્વત્સ્વેદાદંબુનિધયસ્તવ શ્રોત્રં સમીરણઃ ॥
બાહવસ્તે દશદિશો મુખં તે બ્રાહ્મણાઃ સ્મૃતાઃ

રાજન્યવર્યાસ્તે બાહુ વૈશ્યા ઊરુસમુદ્ભવાઃ ॥
પદ્ભ્યાં શૂદ્રસ્તવેશાન કેશાસ્તે જલદાઃ પ્રભો

ત્વં પું પ્રકૃતિરૂપેણ બ્રહ્માંડમસૃજઃ પુરા॥
મધ્યે બ્રહ્માંડમખિલં વિશ્વમેતચ્ચરાચરમ્

અતસ્ત્વત્તો ન મન્યેઽહં કિંચિદ્ભિન્નં જગન્મય ॥
ત્વયિ સર્વાણિ ભૂતાનિ સર્વભૂતમયો ભવાન્

નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યં નમસ્તુઽભ્યં નમોનમઃ ॥
અયમેવ વરો નાથ ત્વયિ મેઽસ્તુ સ્થિરા મતિઃ

ઇત્યુક્તવતિ દેવેશ સ્તસ્મિન્પૂતાત્મનિ પ્રભુઃ ॥
સ્વમૂર્તિત્વં સમારોપ્ય દિક્પાલપદમાદધે

સર્વગો મમ રૂપેણ સર્વતત્ત્વાવબોધકઃ ॥
સર્વેષામાયુષોરૂપં ભવાનેવ ભવિષ્યતિ

તવ લિંગમિદં દિવ્યં યે દ્રક્ષ્યંતીહ માનવાઃ ॥
સર્વભોગસમૃદ્ધાસ્તે ત્વલ્લોકસુખભાગિનઃ

પવમાનેશ્વરં લિંગં મધ્યે જન્મસકૃન્નરઃ ॥
યથોક્તવિધિના પૂજ્ય સુગંધસ્નપનાદિભિઃ

સુગંધચંદનૈઃ પુષ્પૈર્મમ લોકે મહીયતે ॥
જ્યેષ્ઠેશાત્પશ્ચિમેભાગે વાયુકુંડોત્તરેણ તુ

પાવમાનં સમારાધ્ય પૂતો ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
ઇતિ દત્ત્વા વરાન્દેવસ્તસ્મિઁલ્લિંગે લયં યયૌ

ગણાવૂચતુઃ ॥
ઇતિ ગંધવતી પુર્યાઃ સ્વરૂપં તે નિરૂપિતમ્ ॥
તસ્યાઃ પ્રાચ્યાં કુબેરસ્ય શ્રીમત્યેષાલકાપુરી

શંભોઃ સખિત્વમાપેદે નાથોસ્યા ભક્તિયોગતઃ ॥
નિધીનાં પદ્મમુખ્યાનાં દાતા ભોક્તા હરાર્ચનાત્

॥ શિવશર્મોવાચ ॥ ॥
કોસૌ કસ્ય પુનઃ કીદૃગ્ભક્તિરસ્ય સદાશિવે ॥
યયા સખિત્વમાપન્નો દેવદેવસ્યધૂર્જટેઃ

ઇતિ શ્રોતું મમ મનઃ શ્રુતિગોચરતાં ગતમ્ ॥
યુવયોર્વાક્સુધાસ્વાદ મેદુરોદરમંથરમ્

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
શિવશર્મન્મહાપ્રાજ્ઞ પરિશુદ્ધેંદ્રિયેશ્વર ॥
સુતીર્થક્ષાલિતાશેષજન્મજાતમહામલ

સુહૃદિ પ્રેમસંપન્ને ત્વય્યનુદ્યં ન કિંચન ॥
સાધુભિઃ સહ સંવાદઃ સર્વશ્રેયોઽભિવૃદ્ધયે

આસીત્કાંપિલ્યનગરે સોમયાજિકુલોદ્ભવઃ ॥
દીક્ષિતો યજ્ઞદત્તાખ્યો યજ્ઞવિદ્યાવિશારદઃ

વેદવેદાંગવેદાર્થાન્વેદોક્તાચારચંચુરઃ ॥
રાજમાન્યો બહુધનો વદાન્યઃ કીર્તિભાજનમ્

અગ્નિશુશ્રૂષણરતો વેદાધ્યયનતત્પરઃ ॥
તસ્ય પુત્રો ગુણનિધિશ્ચંદ્રબિંબસમાકૃતિઃ

કૃતોપનયનઃ સોથ વિદ્યાં જગ્રાહ ભૂરિશઃ ॥
અથ પિત્રાનભિજ્ઞાતો દ્યૂતકર્મરતોઽભવત્

આદાયાદાય બહુશો ધનં માતુઃ સકાશતઃ ॥
દદાતિ દ્યૂતકારેભ્યો મૈત્રી તૈશ્ચ ચકાર સઃ

સંત્યક્ત બ્રાહ્મણાચારઃ સંધ્યાસ્નાનપરાઙ્મુખઃ ॥
નિંદકો વેદશાસ્ત્રાણાં દેવબ્રાહ્મણનિંદકઃ ।

।
સ્મૃત્યાચારવિહીનસ્તુ ગીતવાદ્યવિનોદભાક્ ॥
નટપાખંડિભંડૈશ્ચ બદ્ધપ્રેમપરંપરઃ

પ્રેરિતોપિ જનન્યા સ ન યાતિ પિતુરંતિકમ્ ॥
ગૃહકાર્યાંતરવ્યગ્રો દીક્ષિતો દીક્ષિતાયિનીમ્

યદા યદૈવ તાં પૃચ્છેદયેગુણનિધિઃ સુતઃ ॥
ન દૃશ્યતે મયા ગેહે ક્વ યાતિ વિદધાતિ કિમ્

તદા તદેતિ સા બ્રૂયાદિદાનીં સ બહિર્ગતઃ ॥
સ્નાત્વા સમર્ચ્ય વૈ દેવાનેતાવંતમનેહસમ્

અધીત્યાધ્યયનાર્થં સ દ્વિત્રૈર્મિત્રૈઃ સમં યયૌ ॥
એકપુત્રેતિ તન્માતા પ્રતારયતિ દીક્ષિતમ્

ન તત્કર્મ ચ તદ્વૃત્તં કિંચિદ્વેત્તિ સ દીક્ષિતઃ ॥
સ ચ કેશાંતકર્માસ્ય કૃત્વા વર્ષેઽથ ષોડશે

ગૃહ્યોક્તેન વિધાનેન પાણિગ્રાહમકારયત્ ॥
પ્રત્યહં તસ્ય જનની સુતં ગુણનિધિં મૃદુ

શાસ્તિ સ્નેહાર્દ્રહૃદયા ક્રોધનસ્તે પિતેત્યલમ્ ॥
યદિ જ્ઞાસ્યતિ તે વૃત્તં ત્વાં ચ માં તાડયિષ્યતિ

આચ્છાદયામિ તે નિત્યં પિતુરગ્રે કુચેષ્ટિતમ્ ॥
લોકમાન્યોસ્તિ તે તાતઃ સદાચારૈર્ન વૈ ધનૈઃ

બ્રાહ્મણાનાં ધનં પુત્ર સદ્વિદ્યા સાધુસંગમઃ ॥
સચ્છ્રોત્રિયાસ્ત્વનૂચાના દીક્ષિતાઃ સોમયાજિનઃ ॥

ઇતિ રૂઢિમિહ પ્રાપ્તાસ્તવ પૂર્વપિતામહાઃ ॥
ત્યક્ત્વા દુર્વૃત્તસંસર્ગં સાધુસંગરતો ભવ

સદ્વિદ્યા સુમનો ધેહિ બ્રાહ્મણાચારમાચર ॥
તવાનુરૂપારૂપેણ વયસાકુલશીલતઃ

ઊનવિંશતિકોઽસિ ત્વમેષા ષોડશવાર્ષિકી ॥
તવ પત્ની ગુણનિધે સાધ્વી મધુરભાષિણી

એતાં સંવૃણુ સદ્વૃત્તાં પિતૃભક્તિયુતા ભવ ॥
શ્વશુરોપિ હિ તે માન્યઃ સર્વત્ર ગુણશીલતઃ

તતોઽપત્રપસે કિં ન ત્યજ દુર્વૃત્તતાં શિશો ॥
માતુલાસ્તેઽતુલાઃ પુત્ર વિદ્યાશીલકુલાદિભિઃ॥

તેભ્યોપિ ન બિભેષિ ત્વં શુદ્ધોસ્યુભય વંશતઃ ॥
પશ્યૈતાન્પ્રતિવેશ્મસ્થાન્બ્રાહ્મણાનાં કુમારકાન્

ગૃહેપિ શિષ્યાન્પશ્યૈતાન્પિતુસ્તે વિનયોચિતાન્ ॥
રાજાપિ શ્રોષ્યતિ યદા તવ દુશ્ચેષ્ટિતં સુત

શ્રદ્ધાં વિહાય તે તાતે વૃત્તિલોપં કરિષ્યતિ ॥
બાલચેષ્ટિતમેવૈતદ્વદંત્યદ્યાપિ તે જનાઃ

અનંતરં હસિષ્યંતિ યુક્તં દીક્ષિતતાસ્ત્વિતિ ॥
સર્વેપ્યાક્ષારયિષ્યંતિ તવ વિપ્રં ચ માં ચ વૈ

માતુશ્ચરિત્રં તનયો ધત્તે દુર્ભાષણૈરિતિ ॥
પિતા પિતેન પાપીયાઞ્ચ્છ્રુતિસ્મૃતિપથીનકિમ્

તદંઘ્રિલીનમનસો મમ સાક્ષી મહેશ્વરઃ ॥
ન ચર્તુસ્નાતયાપીહ મુખં દુષ્ટસ્ય વીક્ષિતમ્

અહો બલીયાન્સવિધિર્યેન જાતા ભવાનિતિ ॥
પ્રતિક્ષણં જનન્યેતિ શિક્ષ્યમાણોતિદુર્મદઃ

ન તત્યાજ ચ તદ્ધર્મં દુર્બોધો વ્યસની યતઃ ॥
મૃગયા મદ્ય પૈશુન્ય વેશ્યાચૌર્યદુરોદરૈઃ

સપારદારૈર્વ્યસનૈરેભિઃ કોત્ર ન ખંડિતઃ ॥
યદ્યન્મધ્યે ગૃહે પશ્યેત્તત્તન્નીત્વા સુદુર્મતિઃ

અર્પયેદ્દ્યૂતકારાણાં સકુપ્યં વસનાદિકમ્ ॥
નવરત્નમયીં માતુઃ કરતઃ પિતુરૂર્મિકામ

સ્વપંત્યાસ્ત્વેકદાઽઽદાય દુરોદરિકરેઽર્પયત્ ॥
એકદા ગચ્છતા રાજભવનાન્નિજમુદ્રિકા

દીક્ષિતેન પરિજ્ઞાતા દૈવાદ્દ્યૂતકૃતઃ કરે ॥
ઉવાચ દીક્ષિતસ્તં ચ કુતો લબ્ધા ત્વયોર્મિકા ॥
પૃષ્ટસ્તેનાથ નિર્બંધાદસકૃત્પ્રત્યુવાચ કિમ્

મમાક્ષિપસિ વિપ્રોચ્ચૈઃ કિં મયા ચૌર્ય કર્મણા ॥
લબ્ધા મુદ્રા ત્વદીયેન પુત્રેણૈષા મમાર્પિતા

મમ માતુર્હિ પૂર્વે દ્યુર્જિત્વાનીતો હિ શાટકઃ ॥
ન કેવલં મમાપ્યેતદંગુલીયં સમર્પિતમ્

અન્યેષાં દ્યૂતકર્તૃણાં ભૂરિ તેનાર્પિતં વસુ ॥
રત્નકુપ્યદુકૂલાનિ ભૃંગારુપ્રભૃતીનિ ચ

ભાજનાનિ વિચિત્રાણિ કાંસ્ય તામ્રમયાનિ ચ ॥
નગ્નીકૃત્યપ્રતિ દિનં બદ્ધ્યંતે દ્યૂતકારિભિઃ

ન તેન સદૃશઃ કશ્ચિદાક્ષિકો ભૂમિમંડલે ॥
અદ્ય યાવત્ત્વયા વિપ્ર દુરોદરશિરોમણિઃ

કથં નાજ્ઞાયિ તનયો ઽવિનયાનયકોવિદઃ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ત્રપાભાર વિનમ્રતરકંધરઃ

પ્રાવૃત્ય વાસસા મૌલિં પ્રાવિશન્નિજમંદિરમ્ ॥
મહાપતિવ્રતામાસ્ય પત્નીં પ્રોવાચ તામથ

દીક્ષિતાયિનિ કુત્રાસિ ક્વ તે ગુણનિધિઃ સુતઃ ॥
અથ તિષ્ઠતુ કિં તેન ક્વ સા મમ શુભોર્મિકા

અંગોદ્વર્તન કાલે યા ત્વયા મેંઽગુલિતો હૃતા ॥
નવરત્નમયીં શીઘ્રં તામાનીય પ્રયચ્છ મે

ઇતિ શ્રુત્વાથ તદ્વાક્યં ભીતા સા દીક્ષિતાયિની ॥
પ્રોવાચ સા તુ માધ્યાહ્નીં ક્રિયાં નિષ્પાદયત્વથ

વ્યગ્રાસ્મિ દેવપૂજાર્થમુપહારાદિ કર્મણિ ॥
સમયોયમતિક્રામેદતિથીનાં પ્રિયાતિથે

ઇદાનીમેવ પક્વાન્નકરણવ્યગ્રયા મયા ॥
સ્થાપિતા ભાજને ક્વાપિ વિસ્મૃતેતિ ન વેદ્મ્યહમ્

દીક્ષિત ઉવાચ ॥ ॥
હંહો સત્પુત્રજનનિ નિત્યં સત્યપ્રભાષિણિ ॥
યદાયદા ત્વાં સંપૃચ્છે તનયઃ ક્વ ગતસ્ત્વિતિ

તદાતદેતિ ત્વં બ્રૂયા નાથેદાનીં સ નિર્ગતઃ ॥
અધીત્યાધ્યયનાર્થં ચ દ્વિત્રૈર્મિત્રૈઃ સયુગ્બહિઃ

કુતસ્ત્વચ્છાટકઃ પત્નિ માંજિષ્ઠો યો મયાઽર્પિતઃ ॥
લંબતે વસ્ત્રધાન્યાંયસ્તથ્યં બ્રૂહિ ભયં ત્યજ

સાંપ્રતં નેક્ષ્યતે સોપિ ભૃંગારુર્મણિમંડિતઃ ॥
પટ્ટસૂત્રમયીસાપિ ત્રિપટી ક્વ નૃપાર્પિતા

ક્વ દાક્ષિણાત્યં તત્કાંસ્યં ગૌડી તામ્રઘટી ક્વ સા ॥
નાગદંતમયી સા ક્વ સુખકૌતુકમંચિકા

ક્વ સા પર્વતદેશીયા ચંદ્રકાંતશિલોદ્ભવા ॥
દીપિકા વ્યગ્રહસ્તાગ્રા સાલંકૃચ્છાલભંજિકા

કિં બહૂક્તેન કુલજે તુભ્યં કુપ્યામ્યહં વૃથા ॥
તદાભ્યવહરિષ્યેહમુપયંસ્યામ્યહં યદા

અનપત્યોસ્મિ તેનાહં દુષ્ટેન કુલદૂષિણા ॥
ઉત્તિષ્ઠાનય દર્ભાંબુ તસ્મૈ દદ્યાં તિલાંજલિમ્

અપુત્રત્વં વરં નૃણાં કુપુત્રાત્કુલપાંસનાત્ ॥
ત્યજેદેકં કુલસ્યાર્થે નીતિરેષા સનાતની

સ્નાત્વા નિત્યવિધિં કૃત્વા તસ્મિન્નેવાહ્નિકસ્યચિત્ ॥
શ્રોત્રિયસ્ય સુતાં પ્રાપ્ય પાણિં જગ્રાહ દીક્ષિતઃ

શ્રુત્વા તથા સ વૃત્તાંતં પ્રાક્તનં સ્વં વિનિંદ્ય ચ ॥
કાંચિદ્દિશં સમાલોચ્ય નિર્યયૌ દીક્ષિતાંગજઃ

ચિંતામવાપ મહતીં ક્વ યામિ કરવાણિ કિમ્ ॥
નાહમભ્યસ્તવિદ્યોસ્મિ ન ચૈવાસ્તિ ધનોસ્મ્યહમ્

દેશાંતરે હ્યસ્તિ ધનઃ સદ્વિદ્યઃ સુખમેધતે ॥
ભયમસ્તિ ધને ચૌરાત્સવિદ્યઃ સર્વતોઽભયઃ

યાયજૂકે કુલે જન્મ ક્વક્વ મે વ્યસનં તથા ॥
અહો બલીયાન્સ વિધિર્ભાવિકર્માનુસંધયેત્

ભિક્ષિતું નાધિગચ્છામિ ન મે પરિચિતઃ ક્વચિત્ ॥
ન ચ પાર્શ્વે ધનં કિંચિત્કિમત્ર શરણં ભવેત્

સદાભ્યુદિતે ભાનૌ પ્રસૂર્મે મૃષ્ટભોજનમ્॥
દદ્યાદદ્યાત્ર કં યાચે યાચેહ જનની ન મે

ઇતિ ચિંતયતસ્તસ્ય ભાનુરસ્તાચલં ગતઃ ॥
એતસ્મિન્નેવ સમયે કશ્ચિન્માહેશ્વરો નરઃ

મહોપહારાનાદાય નગરાદ્બહિરભ્યગાત્ ॥
સમભ્યર્ચિતુમીશાનં શિવરાત્રાવુપોષિતઃ

પક્વાન્નગંધમાઘ્રાય ક્ષુધિતઃ સ તમન્વગાત્ ॥
ઇદમન્નં મયા ગ્રાહ્યં શિવાયોપસ્કૃતં નિશિ

ઇત્યાશામવલંબ્યાથ દ્વારિ શંભોરુપાવિશત્ ॥
દદર્શ ચ મહાપૂજાં તેન ભક્તેન નિર્મિતામ્

વિધાય નૃત્યગીતાદિ ભક્તાઃ સુપ્તાઃ ક્ષણં યદા ॥
નૈવેદ્યં સ તદાઽઽદાતું ગર્ભાગારં વિવેશ હ

દીપં મંદપ્રભં દૃષ્ટ્વા પક્વાન્નાવેક્ષણાય સઃ ॥
નિજચૈલાંચલાદ્વર્તિં દત્ત્વા સમુદદીપયત્

તતઃ પક્કાન્નમાદાય ત્વરિતં ગચ્છતો બહિઃ ॥
તસ્ય પાદતલાઘાતાત્પ્રસુપ્તઃ કોપ્યબુધ્યત

કોયંકોયં ત્વરાપન્નશ્ચોરોયં ગૃહ્યતામિતિ ॥
યાવદ્ભૂયાત્સમાગત્ય તાવત્સ પુરરક્ષકૈઃ

પલાયમાનો નિહતઃ ક્ષણાત્પંચત્વમાગતઃ ॥
અભક્ષયચ્ચ નૈવેદ્યં ભાવિપુણ્યબલાન્ન સઃ

અથ બદ્ધઃ સમાગત્ય પાશમુદ્ગરપાણિભિઃ ॥
નિનીષુભિઃ સયમિનીં યામૈઃ સ વિકટૈર્ભટૈઃ

તાવત્પારિષદાઃ પ્રાપ્તાઃ કિંકિણીજાલમાલિતમ્ ॥
દિવ્યંવિમાનમાદાય તં નેતું શૂલપાણયઃ

શંભોર્ગણાન્સમાલોક્ય ભીતૈસ્તૈર્યમકિંકરૈઃ ॥
અવાદિપ્રણતૈરિત્થં દુર્વૃત્તોયં ગણા દ્વિજઃ

કુલાચારપ્રતીપોયં પિત્રોર્વાક્યપરાઙ્મુખઃ ॥
સત્યશૌચપરિભ્રષ્ટઃસંધ્યાસ્નાનવિવર્જિતઃ

આસ્તાં દૂરેઽસ્ય કર્માણિ શિવનિર્માલ્યહારકઃ ॥
પ્રત્યક્ષતોઽત્ર વીક્ષધ્વમસ્પૃશ્યોયં ભવાદૃશામ્

શિવનિર્માલ્યભોક્તારઃ શિવનિર્માલ્યલંઘકાઃ(?) ॥
શિવનિર્માલ્યદાતારઃ સ્પર્શસ્તેષાં હ્યપુણ્યકૃત્

વિષમાલોડ્ય વાપે યં શ્રેયોવાઽનશનં પરમ્ ॥
સેવિતવ્યં શિવસ્વં ન પ્રાણઃ કંઠગતૈરપિ

યૂયં પ્રમાણં ધર્મેષુ યથા ન ચ તથા વયમ્ ॥
અસ્તિ ચેદ્ધર્મલેશોસ્ય ગણાસ્તચ્છૃણુમો વયમ્

ઇત્થં તદ્વાક્યમાકર્ણ્ય પ્રોચુઃ પારિષદાસ્તતઃ ॥
કિંકરાઃ શિવધર્મા યે સૂક્ષ્માસ્તે વૈ ભવાદૃશૈઃ

સ્થૂલલક્ષ્યૈઃ કથં લક્ષ્યા લક્ષ્યા યે સૂક્ષ્મદૃષ્ટિભિઃ ॥
અનેનાનેન સા કર્મ યત્કૃતં શૃણુતેહ તત્

પતંતી લિંગશિરસિ દીપચ્છાયા નિવારિતા ॥
સ્વચૈલાંચલતોઽનેન દત્ત્વાદીપે દશાં નિશિ

અપરોપિ પરો ધર્મો જાતસ્તત્રાસ્ય કિંકરાઃ ॥
શૃણ્વતા શિવનામાનિ પ્રસંગાદપિગૃહ્ણતઃ

ભક્તેન વિધિના પૂજા ક્રિયમાણા નિરીક્ષિતા ॥
ઉપોષિતે ન ભૂતાયામનેન સ્થિરચેતસા

કલિંગરાજોભવિતાઽધુનાવિધુતકલ્મષઃ ॥
એષ દ્વિજવરો દૂતા યૂયં યાત યથાગતાઃ

પાર્ષદૈર્યમદૂતેભ્યો મોચિતસ્ત્વિતિ સ દ્વિજઃ ॥
અરિંદમસ્ય તનયઃ કલિંગાધિતેર્દમઃ

ક્રમાદ્રાજ્યમવાપ્યાથ પિતર્યુપરતે યુવા ॥
નાન્યં ધર્મં વિજાનાતિ દુર્દમો ભૂપતિર્દમઃ

શિવાલયેષુ સર્વેષુ દીપદાનાદૃતે દ્વિજ॥
ગ્રામાધીશાન્સમાહૂય સર્વાન્ત્સ્વવિષયસ્થિતાન્

ઇત્થમાજ્ઞાપયામાસ સ મે દંડ્યો ભવિષ્યતિ ॥
યસ્ય યસ્યાભિતો ગ્રામં યાવંતશ્ચ શિવાલયાઃ

તત્ર તત્ર સદા દીપો દ્યોતનીયોઽવિચારિતમ્ ॥
મમાજ્ઞાભંગદોષેણ શિરશ્છેત્સ્યામ્યસંશયમ્

ઇતિ તદ્ભયતો દીપ્તા દીપાઃ પ્રતિ શિવાલયમ્ ॥
અનેનૈવ સ ધર્મેણ યાવજ્જીવં દમો નૃપઃ

ધર્મર્દ્ધિ મહતીં પ્રાપ્ય કાલધર્મવશં ગતઃ ॥
સદીપવાસનાયાગોદ્બહૂન્દીપાન્પ્રદીપ્ય વૈ

અલકાયાઃ પતિરભૂદ્રત્નદીપશિખાશ્રયઃ ॥
એવં ફલતિ કાલેન શિવેઽલ્પમપિ યત્કૃતમ્

ઇતિ જ્ઞાત્વા શિવે કાર્યં ભજનં સ્વસુખાર્થિભિઃ ॥
ક્વ સ દીક્ષિતદાયાદઃ સર્વધર્મ પરાઙ્મુખઃ

સ્વાર્થદીપદશોદ્યોત લિંગમૌલિ તમોહરઃ ॥
કલિંગવિષયે રાજ્યં પ્રાપ્તો ધર્મરતિઃ સદા

શિવાલયે સમુદ્દીપ્ય દીપાન્પ્રાગ્વાસનોદયાત્ ॥
ક્વૈષા દિક્પાલપદવી શિવશર્મન્વિલોકય ॥
મનુષ્યધર્મણાનેન સાંપ્રતં યેહ ભુજ્યતે

ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
સર્વદૈવ શિવેનાસૌ સખિત્વં ચ યથેયિવાન્ ॥
તદપ્યેકમના વિપ્ર સંશૃણુષ્વ બ્રવાવહૈ

પાદ્મે કલ્પે પુરા વિપ્ર બ્રહ્મણો માનસાત્સુતાત્ ॥
પુલસ્ત્યાદ્વિશ્રવા જજ્ઞે તસ્ય વૈશ્રવણઃ સુતઃ

તેનેયમલકા ભુક્તા પુરી વિશ્વકૃતા કૃતા ॥
આરાધ્યં ત્ર્યંબકં દેવમત્યુગ્રતપસા પુરા

વ્યતીતે તત્ર કલ્પે વૈ પ્રવૃત્તે મેઘવાહને ॥
યાજ્ઞદત્તિરસૌશ્રીદસ્તપસ્તેપે સુદુઃસહમ્

ભક્તિપ્રભાવં વિજ્ઞાય શંભોસ્તદ્દીપમાત્રતઃ ॥
પુરીં પુરારેઃ સંપ્રાપ્ય કાશિકાં ચિત્પ્રકાશિકામ્

શિવૈકદશમુદ્બોધ્ય ચિત્રરત્નપ્રદીપકમ્ ॥
અનન્યભક્તિસ્નેહાઢ્યં તન્મહોધ્યાનનિશ્ચલમ્

શિવૈક્યસુમહાપાત્રં તપોગ્નિપરિબૃંહિતમ્ ॥
કામક્રોધમહાવિઘ્નપતંગાઘાતવર્જિતમ્

પ્રાણસંરોધનિર્વાતં નિર્મલં નિર્મલેક્ષણાત્॥
સંસ્થાપ્ય શાંભવં લિંગં સદ્ભાવકુસુમાર્ચિતમ્

તાવત્તતાપ સ તપસ્ત્વગસ્થિપરિશેષિતમ્॥
યાવદ્બભૂવ તદ્વર્ષ્મ વર્ષાણામયુતં શતમ્

તતઃ સહ વિશાલાક્ષ્યા દેવો વિશ્વેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥
અલકાપતિમાલોક્ય પ્રસન્નેનાંતરાત્મના

લિંગે મનઃ સમાધાય સ્થિતં સ્થાણુસ્વરૂપિણમ્ ॥
ઉવાચ વરદોસ્મીતિ તપ્ત્વાલમલકાપતે

ઉન્મીલ્ય નયને યાવત્સ પશ્યતિ તપોધનઃ ॥
તાવદુદ્યત્સહસ્રાંશુ સહસ્રાધિક તેજસમ્

પુરો દદર્શ શ્રીકંઠં ચંદ્રચૂડમુમાધવમ્ ॥
તત્તેજઃ પરિભૂતાક્ષિતેજાઃ સંમીલ્ય લોચને

ઉવાચ દેવદેવેશં મનોરથપથાતિગમ્ ॥
નિજાંઘ્રિદર્શનેનાથ દૃક્સામર્થ્યં પ્રયચ્છ મે

અયમેવ વરો નાથ યત્ત્વં સાક્ષાન્નિરીક્ષ્યસે ॥
કિમન્યેન વરેણેશ નમસ્તે શશિશેખર

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવદેવ ઉમાપતિઃ ॥
દદૌ દર્શનસામર્થ્યં સ્પૃષ્ટ્વા પાણિતલેન તમ્

પ્રસાર્ય નયને પૂર્વમુમામેવ વ્યલોકયત્ ॥
શંભોઃ સમીપે કાયોષિદેષા સર્વાંગસુંદરી

અનયા કિંતપસ્તપ્તં મમાપિ તપસોધિકમ્ ॥
અહો રૂપમહો પ્રેમ સૌભાગ્યશ્રીરહો ભૃશમ્

ક્રૂરદૃગ્વીક્ષતે યાવત્પુનઃપુનરિદં વદન્ ॥
તાવત્પુસ્ફોટ તન્નેત્રં વામં વામા વિલોકનાત

અથ દેવ્યબ્રવીદ્દેવં કિમસૌ દુષ્ટતાપસઃ ॥
અસકૃદ્વીક્ષ્ય માં વક્તિ ન્યક્કુર્વન્મે તપઃપ્રભામ્

અસકૃદ્દક્ષિણેનાક્ષ્ણા પુનર્મામેવપશ્યતિ ॥
અસૂયમાનો મે રૂપં પ્રેમસૌભાગ્યસંપદઃ

ઇતિ દેવીગિરં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય પ્રાહ તાં પ્રભુઃ ॥
ઉમે ત્વદીયઃ પુત્રોયં ન ચ ક્રૂરેણ ચક્ષુષા

સંપશ્યતે તપો લક્ષ્મીં તવ કિં ત્વધિવર્ણયેત્ ॥
ઇતિ દેવીં સમાભાષ્ય તમીશઃ પુનરબ્રવીત્

વરાન્દદામિ તે વત્સ તપસાનેન તોષિતઃ ॥
નિધીનામધિનાથસ્ત્વં ગુહ્યકાનાં ભવેશ્વરઃ

યક્ષાણાં કિન્નરાણાં ચ રાજા રાજ્ઞાં ચ સુવ્રત ॥
પતિઃ પુણ્યજનાનાં ચ સર્વેષાં ધનદો ભવ

મયા સખ્યં ચ તે નિત્યં વત્સ્યામિ ચ તવાંતિકે ॥
અલકાં નિકષામિત્ર તવ પ્રીતિવિવૃદ્ધયે

આગચ્છ પાદયોરસ્યાઃ પત તે જનની ત્વિયમ્ ॥
ઇતિ દત્ત્વા વરાન્દેવઃ પુનરાહ શિવાં શિવઃ ॥
પ્રસાદં કુરુ દેવેશિ તપસ્વિન્યંગજેઽત્ર વૈ

દેવ્યુવાચ ॥ ॥
વત્સ તે નિશ્ચલા ભક્તિર્ભવે ભવતુ સર્વદા ॥
ભવૈકાંષેંગો(?)ગોનેત્રેણ વામેન સ્ફુટિતેન હ

દેવેન દત્તા યે તુભ્યં વરાઃ સંતુ તથૈવ તે ॥
કુબેરો ભવ નામ્ના ત્વં મમ રૂપેર્ષ્યયા સુત

ત્વયેદં સ્થાપિતં લિંગં તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ ॥
સિદ્ધિદં સાધકાનાં ચ સર્વપાપહરં પરમ્

ન ધનેન વિયુજ્યેત ન સખ્યા ન ચ બાંધવૈઃ ॥
કુબેરેશ્વરલિંગસ્ય કુર્યાદ્યો દર્શનં નરઃ

વિશ્વેશાદ્દક્ષિણેભાગે કુબેરેશં સમર્ચયેત્ ॥
નરો લિપ્યેત નો પાપૈર્ન દારિદ્ર્યેણ નોઽસુખૈઃ

ઇતિ દત્ત્વા વરાન્દેવો દેવ્યા સહ મહેશ્વરઃ ॥
ધનદાયા વિવેશાથ ધામ વૈશ્વેશ્વરં પરમ્

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥
ઇત્થં સખિત્વં શ્રીશંભોઃ પ્રાપૈષ ધનદઃ પરમ્ ॥
અલકાં નિકષાચૈષ કૈલાસઃ શંકરાલયઃ

પુર્યાં યક્ષેશ્વરાણાં તે સ્વરૂપમિતિ વર્ણિતમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો નરો મુચ્યેદસંશયમ્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણે એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડે પૂર્વાર્દ્ધે ગંધવત્યલકાવર્ણનં નામ ત્રયોદશોધ્યાયઃ