સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.9-3

તતઃ સ વિપ્રઃ પ્રત્યૂષે પુત્રશોકેન પીડિતઃ ॥
અશોક દત્તસંયુક્તો ભાર્યયા વિલલાપ હ

વિલપંતં સમાલોક્ય ગોવિંદસ્વામિનં દ્વિજાઃ ॥
વણિક્સમુદ્રદત્તાખ્યઃ સમાનિન્યે નિજં ગૃહમ્

સમાનીય સમાશ્વાસ્ય દયાયુક્તો વણિગ્વરઃ ॥
સ્વધનાનાં હિ સર્વેષાં રક્ષિતારમકલ્પયત્

સ્મરન્મહાયતિવચઃ પુત્રદર્શનલાલસઃ ॥
સ તસ્થૌ વણિજો ગેહે પુત્રભાર્યાસમન્વિતઃ

અશોકદત્તનામા તુ દ્વિતીયો વિપ્રનંદનઃ ॥
શસ્ત્રે ચૈવ તથા શાસ્ત્રે બભૂવાતિવિચક્ષણઃ

તથાન્યાસ્વપિ વિદ્યાસુ નાસ્તિ તત્સદૃશો ભુવિ ॥
કૃતવિદ્યો દ્વિજસુતઃ પ્રખ્યાતો નગરેઽભવત્

અત્રાંતરે નરપતિં પ્રતાપમુકુટાભિધમ્ ॥
કાશીદેશાધિપો મલ્લઃ કશ્ચિદભ્યાયયૌ બલી

પ્રતાપમુકુટો રાજા મલ્લસ્યાસ્ય જયાય સઃ ॥
બલિનં દ્વિજપુત્રં તમાહ્વયામાસ ભૃત્યકૈઃ

તમાગતં સમાલોક્ય પ્રતાપમુકુટોઽબ્રવીત્ ॥
અશોકદત્ત સહસા મલ્લમેનં બલોત્કટમ્

દુર્જયં જહિ સંગ્રામે ત્વં વૈ વલવતાં વરઃ ॥
દાક્ષિણાત્યમહામલ્લપતાવસ્મિઞ્જિતે ત્વયા

યદિષ્ટં તવ તત્સર્વં દાસ્યામ્યહં ન સંશયઃ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વલવાન્દ્વિજનંદનઃ

દાક્ષિણાત્યમહામલ્લનૃપતિં સમતાડયત્ ॥
તાડિતો દ્વિજપુત્રેણ મલ્લઃ સ બલિના બલી

સદ્યો વિવૃત્તનયનઃ પરાસુર્ન્યપતદ્ભુવિ ॥
દ્વિજ પુત્રસ્ય તત્કર્મ દેવૈરપિ સુદુષ્કરમ્

પ્રતાપમુકુટો દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નહૃદયોઽભવત્ ॥
દત્ત્વા વહુધનાન્ગ્રામાન્સમીપેઽસ્થાપયત્તદા

સ કદાચિન્મહારાજ સહિતો દ્વિજસૂનુના ॥
સંધ્યાયાં વિજને દેશે ચચાર તુરગેણ વૈ

દ્વિજસૂનુસખસ્તત્ર દીનાં વાણીમથાશૃણોત્ ॥
રાજન્નલ્પાપરાધોઽહં શત્રુપ્રેરણયાસકૃત્

દણ્ડપાલેન નિહિતઃ શૂલે નિર્ઘૃણચેતસા ॥
દિનમદ્ય ચતુર્થં મે શૂલસ્થસ્યૈવ જીવતઃ

પ્રાણાઃ સુખેન નિર્યાંતિ ન હિ દુષ્કૃતકર્મણામ્ ॥
ભૃશં માં બાધતે તૃષ્ણા તાં નિવારય ભૂપતે

ઇતિ દીનાં સમાકર્ણ્ય વાચં રાજા દ્વિજા ત્મજમ્ ॥
અશોકદત્તનામાનં ધૈર્યવંતમભાષત

અસ્મૈ નિરપરાધાય શૂલપ્રોતાય જંતવે ॥
તૃષ્ણાર્દિતાય દાતવ્યં દ્વિજસૂનો ત્વયા જલમ્ ॥

ઇત્યાદિષ્ટો નરેન્દ્રેણ સહસા દ્વિજનન્દનઃ ॥
જલપૂર્ણં સમાદાય કલશં વેગવાન્યયૌ

તચ્છ્મશાનં સમાસાદ્ય ભૂતવેતાલસંકુલમ્ ॥
શૂલપ્રોતાય વૈ તસ્મૈ જલં દાતું સમુત્સુકઃ

દદર્શાથ સ્થિતાં નારીં નવયૌવનશાલિનીમ્ ॥
ઉદૈક્ષત મહાકાંતિં મૂર્તામિવ રતિં દ્વિજઃ ॥

તામાલોક્ય તતઃ પ્રાહ ધૈર્યવાન્દ્વિજનંદનઃ ॥
કાસિ ભદ્રે વરારોહે શ્મશાને વિજને સ્થિતા

અસ્યાધસ્તાત્કિમર્થં ત્વં શૂલપ્રોતસ્ય તિષ્ઠસિ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સા પ્રાહ રુચિરાનના

પુરુષો વલ્લભોઽયં મે શૂલે રાજ્ઞા સમર્પિતઃ ॥
ધનં યથા ચ કૃપણઃ પશ્ય પ્રાણાન્ન મુંચતિ

આસન્નમરણં ચૈનમનુયાતુમિહ સ્થિતા ॥
તૃષિતો યાચતે વારિ મામયં વ્યથતે મુહુઃ

શૂલપ્રોતો દ્ધતગ્રીવં મુમૂર્ષું પ્રાણનાયકમ્॥
નાસ્મિ પાયયિતું શક્તા જલમેનમધઃસ્થિતા

અશોકદત્તસ્તચ્છ્રુત્વા કરુણાવરુણાલયઃ ॥
તત્કાલસદૃશં વાક્યં તાં વધૂમબ્રવીત્તદા

॥ અશોકદત્ત ઉવાચ ॥ ॥
માતર્મત્સ્કંધમારુહ્ય દેહ્યસ્મૈ શીતલં જલમ્॥
સા તથેતિ તમાભાષ્ય તરુણી ત્વરયાન્વિતા

આનમ્રવપુષસ્તસ્ય સ્કંધં પદ્ભ્યાં રુરોહ વૈ ॥
દ્વિજસૂનુર્દદર્શાથ શોણિતં નૂતનં પતત્

કિમેતદિતિ સોપશ્યદુન્નમ્ય સહસા મુખમ્ ॥
ભક્ષ્યમાણં તયા તત્સ વિજ્ઞાય દ્વિજનંદનઃ

અશોકદત્તો જગ્રાહ તસ્યાઃ પાદં સનૂપુરમ્॥
તતોઽગાન્નૂપુરં ત્યક્ત્વા બદ્ધરત્નં વિહાય તત્

પ્રત્યુપ્તાનેકરત્નાઢ્યં તદાદાયચ નૂપુરમ્॥
અશોકદત્તઃ પ્રયયૌ તચ્છ્મશાનાન્નૃપાંતિકમ્

સ્મશાનવૃત્તં તત્સર્વં સ નૃપાય નિવેદ્ય વૈ॥
મહાર્ઘ્યરત્નપ્રત્યુપ્તં નૂપુરં ચ દદૌ તદા

જ્ઞાત્વા તદ્વીરચરિતં વીરૈરન્યૈઃ સુદુષ્કરમ્॥
દદૌ મદનલેખાખ્યાં સુતાં તસ્મૈ મહીપતિઃ

કદાચિદથ તાદ્દિવ્યં નૂપુરં વીક્ષ્ય ભૂપતિઃ॥
અસ્ય નૂપુરવર્યસ્ય તુલ્યં વૈ નૂપુરાંતરમ્

કુતો વા લભ્યત ઇતિ સાદરં સમચિંતયત્ ॥
અશોકદત્તસ્તુ તદા વિજ્ઞાય નૃપકાંક્ષિતમ્

નૃપુરાંતરસિ દ્ધ્યર્થં ચિંતયામાસ ચેતસા ॥
શ્મશાને નૂપુરમિદં યતઃ પ્રાપ્તં મયા પુરા

તાં નૂપુરાંતરપ્રાપ્ત્યૈ કુત્ર દ્રક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્ ॥
ઇત્થં વિતર્ક્ય બહુધા નિ શ્ચિકાય મહામતિઃ

વિક્રેષ્યામિ મહામાંસં સમેત્ય પિતૃકાનનમ્॥
તત્ર રાક્ષસવેતાલપિશાચાદિષુ સર્વશઃ

મંત્રૈરાહૂયમાનેષુ સાપ્યાયાસ્ય તિ રાક્ષસી ॥
તામાગતાં બલાદ્ગૃહ્ય તદ્ગ્રહીષ્યામિ નૂપુરમ્

રાક્ષસાનાં સહસ્રં વા પિશાચાનાં તથાયુતમ્ ॥
વેતાલાનાં તથા કોટિર્ન લક્ષ્યં બલિનો મમ

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા શ્મશાનં સહસા યયૌ ॥
વિક્રીણાનો મહામાંસં મંત્રૈરાહૂય રાક્ષસાન્

ગૃહાણેત્યુચ્ચયા વાચા ચચાર શ્રાવયન્દિ શઃ ॥
વિક્રીયતે મહામાંસં ગૃહ્યતાંગૃહ્યતામિતિ

તત્ર રાક્ષસવેતાલાઃ કંકાલાશ્ચ પિશાચકાઃ ॥
અન્યે ચ ભૂતનિવહાઃ સમાજગ્મુઃ પ્રહર્ષિતાઃ ॥

ભક્ષયિષ્યામહે સર્વે માંસમિષ્ટતમં ત્વિતિ ॥
તત્રાગચ્છત્સુ સર્વેષુ રક્ષઃકન્યાસમાવૃતા

આયયૌ રાક્ષસી સાપિ માંસભક્ષણલાલસા ॥
ગવેષયંસ્તદા વિપ્રસ્તાં સમુદ્વીક્ષ્ય રાક્ષસીમ્

સેયં દૃષ્ટા પુરેત્યેષ પ્રત્યભિજ્ઞાનમાપ્તવાન્ ॥
તામાહ દ્વિજપુત્રોઽન્યદ્દેહિ મે નૂપુરં ત્વિતિ

સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા પ્રીતા વાક્યમથાઽબ્રવીત્ ॥
મમૈવ ચ ત્વયા નીતં પુરા વીરેંદ્ર નૂપુરમ્

ગૃહાણ રત્નરુચિરં દ્વિતીયમપિ નૂપુરમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા નૂપુરં તસ્મૈ સ્વસુતાં ચ દદૌ પ્રિયામ્

વિદ્યુત્કેશ્યા તદા દત્તાં પ્રિયાં વિદ્યુત્પ્રભાભિધામ્ ॥
વિપ્રઃ સંપ્રાપ્ય મુમુદે રૂપયૌવનશાલિ નીમ્

વિદ્યુત્કેશી તુ જામાત્રે હેમાબ્જમપિ સા દદૌ ॥
વિદ્યુત્પ્રભાં નૂપુરં ચ હેમાબ્જમપિલભ્ય સઃ

શ્વશ્રૂમાભાષ્ય સહસા પુનઃ પ્રાયાન્નૃપાંતિકમ્॥
તતઃ પ્રતાપમુકુટો નૂપુરપ્રાપ્તિનંદિતઃ

શૌર્યધૈર્યસમાયુક્તં પ્રશશંસ દ્વિજાત્મજમ્॥
અથ વિદ્યુત્પ્રભાં વિપ્રઃ સોઽબ્રવીદ્રહસિ પ્રિયામ્

માત્રા તવ કુતો લબ્ધમેતદ્ધેમાંબુજ પ્રિયે॥
એતત્તુલ્યાનિ ચાન્યાનિ યતઃ પ્રાપ્સ્યે વરાનને

દ્વિજાત્મજં તતઃ પ્રાહ પતિં વિદ્યુત્પ્રભા રહઃ ॥
પ્રભો કપાલવિસ્ફોટનામ્નો વેતાલભૂપતેઃ

અસ્તિ દિવ્યં સરઃ કિંચિદ્ધેમાંબુજપરિષ્કૃતમ્ ॥
તવ શ્વશ્ર્વા જલક્રીડાં વિતન્વં ત્યેદમાહૃતમ્

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તત્ર માં નયેતિ જગાદ સઃ ॥
તતઃ સા સહસા વિપ્રં નિન્યે તત્કાંચનં સરઃ

તતઃ સ હેમપદ્માનામાજિહીર્ષુર્દ્વિજાત્મજઃ ॥
તદ્વિપ્રકારિણઃ સર્વાન્વેતાલાદીંસ્તતોઽવધીત્

સ્વયં કપાલવિસ્ફોટં નિહતાશેષસૈનિકમ્ ॥
દદર્શ વેતાલપતિં તં ચ હંતું પ્રચક્રમે

અત્રાંતરે મહાતેજા નામ્ના વિજ્ઞપ્તિકૌતુકઃ ॥
વિદ્યાધરપતિઃ પ્રાપ્ય વિમાનેનૈનમબ્રવીત્

અશોકદત્તં વિપ્રેંદ્ર સાહસં મા કૃથા ઇતિ ॥
તદાકર્ણ્ય દ્વિજસુતો વિમાનવરસંસ્થિતમ્

દદર્શ પ્રભયા યુક્તં વિદ્યાધરપતિં દિવિ ॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ શાપામુક્તો દ્વિજા ત્મજઃ

સંત્યજ્ય માનુષં રૂપં દિવ્યં રૂપમવાપ્તવાન્ ॥
વિમાનવરમારૂઢં દિવ્યાભરણભૂષિતમ્

શાપાન્મુક્તં સુકર્ણં તં પ્રાહ વિજ્ઞપ્તિ કૌતુકઃ ॥
અયં સુકર્ણ તે ભ્રાતા ગાલવસ્ય મહામુનેઃ

શાપાદ્વેતાલતાં પ્રાપ તત્કન્યાસ્પર્શપાતકી ॥
ત્વં ચ શપ્તઃ પુરા તેન તત્પાપસ્યાનુ મોદકઃ

તવાયમલ્પપાપસ્ય શાપો મદ્દર્શનાવધિઃ ॥
કલ્પિસ્તતેન મુનિના શાપાંતો નાસ્ય કલ્પિતઃ

તદેહિ મુક્તશાપોસિ સુકર્ણ સ્વર્ગમારુહ ॥
તતઃ સુકર્ણસ્તં પ્રાહ વિદ્યાધરકુલાધિપમ્

વિદ્યાધરપતે ભ્રાત્રા વિના જ્યેષ્ઠેન સાંપ્રતમ્ ॥
સર્વભોગયુતં સ્વર્ગં નૈવ ગંતું સમુત્સહે

શાપસ્યાંતો યથા ભૂયાન્મમ ભ્રાતુસ્તથા વદ ॥
તમુવાચ મહાતેજાસ્તથા વિજ્ઞપ્તિકૌતુકઃ

દુર્નિવારમિમં શાપમન્યઃ કો વા નિવારયેત્ ॥
કિં તુ ગુહ્યતમં કિંચિત્તવ વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્

બ્રહ્મણા સનકાદિભ્યો મુનિભ્યઃ કથિતં પુરા॥
સર્વતીર્થાશ્રયે પુણ્યે દક્ષિણસ્યો દધેસ્તટે

ચક્રતીર્થસમીપે તુ તીર્થમસ્તિમહત્તરમ્॥
મહાપાતકસંઘાશ્ચ યસ્ય દર્શનમાત્રતઃ

નશ્યંતિ તત્ક્ષણાદેવ ન જાને સ્નાનજં ફલમ્॥
તત્ર ગત્વા તવ જ્યેષ્ઠો યદિ સ્નાયાન્મહત્તરે

વેતાલત્વં ત્યજેન્નૂનં તદા ગાલવશાપજમ્॥
સુકર્ણસ્તદ્વચઃ શ્રુત્વા ભ્રાત્રા વેતાલરૂપિણા

સહિતઃ સહસા પ્રાયાદ્દક્ષિણસ્યોદધેસ્તટમ્ ॥
દક્ષિણં ચક્રતીર્થાખ્યાદુત્તરં ગંધમાદનાત્

બ્રહ્મણા સનકાદિભ્યઃ કથિતં તીર્થમભ્યગાત્ ॥
તત્તીર્થકૂલમાસાદ્ય ભ્રાતરં ચેદમબ્રવીત્

ભ્રાતર્ગાલવશાપસ્ય ઘોરસ્યાસ્ય નિવૃત્તયે ॥
તીર્થેઽસ્મિન્નચિરાત્સ્નાહિ સર્વતીર્થોત્તમોત્તમે

તસ્મિન્ન વસરે વિપ્રાસ્તસ્ય તીર્થસ્ય શીકરાઃ ॥
ન્યપતંસ્તસ્ય ગાત્રેષુ વાયુના વૈ સમાહૃતાઃ

સ તચ્છીકરસંસ્પર્શાત્ત્યક્ત્વા વેતાલતાં તદા ॥
તદેવ માનુષં ભાવં દ્વિજપુત્રત્વમાપ્તવાન્

તતઃ સંકલ્પ્ય સહસા તસ્મિંસ્તીર્થોત્તમોત્તમે ॥
મનુષ્યત્વનિવૃત્ત્યર્થં નિમમજ્જ દ્વિજાત્મજઃ

ઉત્તિષ્ઠન્નેવ સહસા દિવ્યં રૂપમવાપ્તવાન્ ॥
વિમાનવરમારૂઢો દેવસ્ત્રીપરિવારિતઃ

સર્વાભરણસંયુક્તઃ સહ ભ્રાત્રા સુદર્શનઃ ॥
શ્લાઘમાનશ્ચ તત્તીર્થં નમસ્કત્ય પુનઃપુનઃ

વિજ્ઞપ્તિકૌતુકં ચાપિ પુરસ્કૃત્ય દિવં યયૌ ॥
તદાપ્રભૃતિ તત્તીર્થં વેતાલવરદાભિધમ્

વેતાલત્વં વિનષ્ટં યચ્છીકરસ્પર્શમાત્રતઃ ॥
ય ઇદં તીર્થમાસાદ્ય ચક્રતીર્થસ્ય દક્ષિણે

સ્નાનં કદાચિત્કુર્વંતિ જીવન્મુક્તા ભવંતિ તે॥
એતત્તીર્થસમં પુણ્યં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

ઘોરાં વેતાલતાં ત્યક્ત્વા દિવ્યતાં સ યદાપ્તવાન્

અત્ર સંકલ્પ્ય ચ સ્નાત્વા વેતાલવરદે શુભે ॥
પિતૃભ્યઃ પિંડદાનં ચ કુર્યાદ્વૈ નિયમાન્વિતઃ

એવં વઃ કથિતં વિપ્રાસ્તસ્ય તીર્થસ્ય વૈભવમ્ ॥
વેતાલવરદાભિખ્યા યથા ચાસ્ય સમાગતા ॥।

યઃ પઠેદિમમધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સ મુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે વેતાલવરદતીર્થપ્રશંસાયાં સુદર્શનસુકર્ણશાપમોક્ષણંનામ નવમોઽધ્યાયઃ