સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.10

વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ રાજન્યથાવૃત્તં ધર્મ્મારણ્યે શુભં મતમ્ ॥
યદિદં કથયિષ્યામિ અશેષાઘૌઘનાશનમ્ ।

અજેશેન તદા રાજન્પ્રેરિતેન સ્વયંભુવા ॥
કામધેનુઃ સમાહૂતા કથયામાસ તાં પ્રતિ

વિપ્રેભ્યોઽનુચરાન્દેહિ એકૈકસ્મૈ દ્વિજાતયે ॥
દ્વૌ દ્વૌ શુદ્ધાત્મકૌ ચૈવં દેહિ માતઃ પ્રસીદ મે

તથેત્યુક્ત્વા મહાધેનુઃ ક્ષીરેણોલ્લેખયદ્ધરામ્ ॥
હુંકારાત્તસ્ય નિષ્ક્રાંતાઃ શિખાસૂત્રધરા નરાઃ

ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વણિજશ્ચ મહાબલાઃ ॥
સોપવીતા મહાદક્ષાઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદાઃ

દ્વિજભક્તિસમાયુક્તા બ્રહ્મણ્યાસ્તે તપોન્વિતાઃ ॥
પુરાણજ્ઞાઃ સદાચારા ધાર્મિકા બહ્મભોજકાઃ

સ્વર્ગે દેવાઃ પ્રશંસંતિ ધર્મારણ્યનિવાસિનઃ ॥
તપોઽધ્યયનદાનેષુ સર્વકાલેપ્યતીંદ્રિયાઃ

એકૈકસ્મૈ દ્વિજાયૈવ દત્તં જાતુ ચરદ્વયમ્ ॥
વાડવસ્ય ચ યદ્ગોત્રં પુરા પ્રોક્તં મહીપતે

પરસ્પરં ચ તદ્ગોત્રં તસ્ય ચાનુચરસ્ય ચ ॥
ઇતિ કૃત્વા વ્યવસ્થાં ચ ન્યવસંસ્તત્ર ભૂમિષુ

તતશ્ચ શિષ્યતા દેવૈર્દત્તા ચાનુચરાન્ભુવિ ॥
બ્રહ્મણા કથિતં સર્વં તેષામનુહિતાય વૈ

કુરુધ્વં વચનં ચૈષાં દદધ્વં ચ યદિચ્છિતમ્ ॥
સમિત્પુષ્પકુશાદીનિ આનયધ્વં દિનેદિને

અનુજ્ઞયૈષાં વર્તધ્વં માવજ્ઞાં કુરુત ક્વચિત્ ॥
જાતકં નામકરણં તથાન્નપ્રાશનં શુભમ્

ક્ષૌરં ચૈવોપનયનં મહાનામ્ન્યાદિકં તથા ॥
ક્રિયાકર્માદિકં યચ્ચ વ્રતં દાનોપવાસકમ્

અનુજ્ઞયૈષાં કર્તવ્યં કાજેશા ઇદમબુવન્ ॥
અનુજ્ઞયા વિનૈષાં યઃ કાર્યમારભતે યદિ

દર્શં વા શ્રાદ્ધકાર્યં વા શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્ ॥
દારિદ્ર્યં પુત્રશોકં ચ કીર્તિનાશં તથૈવ ચ

રોગૈર્નિપીડ્યતે નિત્યં ન ક્વચિત્સુખમાપ્નુયુઃ ॥
તથેતિ ચ તતો દેવાઃ શક્રાદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ

સ્તુતિં કુર્વંતિ તે સર્વે કામ ધેનોઃ પુરઃ સ્થિતાઃ ॥
કૃતકૃત્યાસ્તદા દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ

ત્વં માતા સર્વદેવાનાં ત્વં ચ યજ્ઞસ્ય કારણમ્ ॥
ત્વં તીર્થં સર્વતીર્થાનાં નમસ્તેઽસ્તુ સદાનઘે

શશિસૂર્યારુણા યસ્યા લલાટે વૃષભધ્વજઃ ॥
સરસ્વતી ચ હુંકારે સર્વે નાગાશ્ચ કંબલે

ક્ષુરપૃષ્ઠે ચ ગન્ધર્વા વેદાશ્ચત્વાર એવ ચ ॥
મુખાગ્રે સર્વતીર્થાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ

એવંવિધૈશ્ચ બહુશો વચનૈસ્તોષિતા ચ સા ॥
સુપ્રસન્ના તદા ધેનુઃ કિં કરોમીતિ ચાબ્રવીત્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
સૃષ્ટાઃ સર્વે ત્વયા માતર્દેવ્યૈતેઽનુચરાઃ શુભાઃ ॥
ત્વત્પ્રસાદાન્મહાભાગે બ્રાહ્મણાઃ સુખિનોઽ ભવન્

તતોઽસૌ સુરભી રાજન્ગતા નાકં યશસ્વિની ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાદ્યાસ્તત્રૈવાંતરધુસ્તતઃ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
અભાર્યાસ્તે મહાતેજા ગોજા અનુચરાસ્તથા ॥
ઉદ્વાહિતા કથં બ્રહ્મન્ત્સુતાસ્તેષાં કદાઽભવન્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
પરિગ્રહાર્થં વે તેષાં રુદ્રેણ ચ યમેન ચ ॥
ગન્ધર્વકન્યા આહૃત્ય દારાસ્તત્રોપકલ્પિતાઃ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
કો વા ગન્ધર્વરાજાસૌ કિંનામા કુત્ર વા સ્થિતઃ ॥
કિયન્માત્રાસ્તસ્ય કન્યાઃ કિમાચારા બ્રવીહિ મે

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
વિશ્વાવસુરિતિ ખ્યાતો ગન્ધર્વાધિપતિર્નૃપ ॥
ષષ્ટિકન્યાસહસ્રાણિ આસતે તસ્ય વેશ્મનિ

અંતરિક્ષે ગૃહં તસ્ય ગધર્વનગરં શુભમ્ ॥
યૌવનસ્થાઃ સુરૂપાશ્ચ કન્યા ગન્ધર્વજાઃ શુભાઃ

રુદ્રસ્યાનુચરૌ રાજન્નંદી ભૃંગી શુભાનનૌ ॥
પૂર્વદૃષ્ટાશ્ચ તાઃ કન્યાઃ કથયામાસતુઃ શિવમ્

દૃષ્ટાઃ પુરા મહાદેવ ગન્ધર્વનગરે વિભો ॥
વિશ્વાવસુગૃહે કન્યા અસંખ્યાતાઃ સહસ્રશઃ

તા આનીય વલાદેવ ગોભુજેભ્યઃ પ્રયચ્છ ભો ॥
એવં શ્રુત્વા તતો દેવસ્ત્રિપુરઘ્નઃ સદાશિવઃ

પ્રેષયામાસ દૂતં તુ વિજયં નામ ભારત ॥
સ તત્ર ગત્વા યત્રાસ્તે વિશ્વાવસુરરિંદમઃ

ઉવાચ વચનં ચૈવ પથ્યં ચૈવ શિવેરિતમ્ ॥
ધર્મારણ્યે મહાભાગ કાજેશેન વિનિર્મિતાઃ

સ્થાપિતા વાડવાસ્તત્ર વેદવેદાંગપારગાઃ ॥
તેષાં વૈ પરિચર્યાર્થં કામધેનુશ્ચ પ્રાર્થિતા

તયા કૃતાઃ શુભાચારા વણિજસ્તે ત્વયોનિજા ॥
ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ કુમારાસ્તે મહાબલાઃ

શિવેન પ્રેષિતોઽહં વૈ ત્વત્સમીપમુપાગતઃ ॥
કન્યાર્થં હિ મહાભાગ દેહિદેહીત્યુવાચ હ

॥ ગન્ધર્વ ઉવાચ ॥ ॥
દેવાનાં ચૈવ સર્વેષાં ગન્ધર્વાણાં મહામતે ॥
પરિત્યજ્ય કથં લોકે માનુષાણાં દદામિ વૈ

શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય નિવૃત્તો વિજયસ્તદા ॥
કથયામાસ તત્સર્વં ગન્ધર્વ ચરિતં મહત્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ કોપસમાવિષ્ટો ભગવાઁલ્લોકશંકરઃ ॥
વૃષભે ચ સમારૂઢઃ શૂલહસ્તઃ સદાશિવઃ

ભૂતપ્રેતપિશાચાદ્યૈઃ સહસ્રૈરાવૃતઃ પ્રભુઃ ॥
તતો દેવાસ્તથા નાગા ભૂતવેતાલખેચરાઃ

ક્રોધેન મહતાવિષ્ટાઃ સમાજગ્મુઃ સહસ્રશઃ ॥
હાહાકારો મહાનાસીત્તસ્મિન્સૈન્યે વિસર્પતિ

પ્રકંપિતા ધરાદેવી દિશાપાલા ભયાતુરાઃ ॥
ઘોરા વાતાસ્તદાઽશાંતાઃ શબ્દં કુર્વંતિ દિગ્ગજાઃ ॥

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
તદાગતં મહાસૈન્યં દૃષ્ટ્વા ભયવિલોલિતમ્ ॥
ગન્ધર્વનગરાત્સર્વે વિનેશુસ્તે દિશો દશ

ગન્ધર્વરાજો નગરં ત્યક્ત્વા મેરું ગતો નૃપ ॥
તાઃ કન્યા યૌવનોપેતા રૂપૌદાર્યસમન્વિતાઃ

ગૃહીત્વા પ્રદદૌ સર્વા વણિગ્ભ્યશ્ચ તદા નૃપ ॥
વેદોક્તેન વિધાનેન તથા વૈ દેવસન્નિધૌ

આજ્યભાગં તદા દત્ત્વા ગન્ધર્વાય ગવાત્મજાઃ ॥
દેવાનાં પૂર્વજાનાં ચ સૂર્યાચંદ્રમસોસ્તથા

યમાય મૃત્યવે ચૈવ આજ્યભાગં તદા દદુઃ ॥
દત્ત્વાજ્યભાગાન્વિધિવદ્વવ્રિરે તે શુભવ્રતાઃ

તતઃ પ્રભૃતિ ગાન્ધર્વવિવાહે સમુપસ્થિતે ॥
આજ્યભાગં પ્રગૃહ્ણન્તિ અદ્યાપિ સર્વતો ભૃશમ્

ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ કુમારા યન્ન્યવેદયન્ ॥
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥
અત એવ હિ તાઃ સર્વા દાસત્વે હિ વિનિર્મિતાઃ ॥૩
ક્ષત્રિયાશ્ચ મહાવીરા કિંકરત્વે હિ નિર્મિતાઃ

તતો દેવાઽસ્તદા રાજઞ્જગ્મુઃ સર્વે યથાતથા॥
ગતે દેવે દ્વિજાઃ સર્વે સ્થાનેઽસ્મિન્નિવસંતિ તે

પુત્રપૌત્રયુતા રાજન્નિવસંત્યકુતોભયાઃ॥
પઠંતિ વેદાન્વેદજ્ઞાઃ ક્વચિચ્છાસ્ત્રાર્થમુદ્ગિરન્

કેચિદ્વિષ્ણું જપંતીહ શિવં કેચિજ્જપંતિ હિ॥
બ્રહ્માણં ચ જપંત્યેકે યમસૂક્તં હિ કેચન॥
યજંતિ યાજકાશ્ચૈવ અગ્નિહોત્રમુપાસતે ॥
સ્વાહાકારસ્વધાકારવષટ્કારૈશ્ચ સુવ્રત

શબ્દૈરાપૂયતે સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
વણિજશ્ચ મહાદક્ષા દ્વિજશુશ્રૂણોત્સુકાઃ

ધર્મારણ્યે શુભે દિવ્યે તે વસંતિ સુનિષ્ઠિતાઃ ॥
અન્નપાનાદિકં સર્વં સમિત્કુશફલાદિકમ્

આપૂરયન્દ્વિજાતીનાં વણિજસ્તે ગવાત્મજાઃ

પુષ્પોપહારનિચયં સ્નાનવસ્ત્રાદિધાવનમ્ ॥
ઉપલાદિકનિર્માણં માર્જનાદિશુભક્રિયાઃ

વણિક્સ્ત્રિયઃ પ્રકુર્વંતિ કંડનં પેષણાદિકમ્ ॥
શુશ્રૂષંતિ ચ તાન્વિપ્રાન્કાજેશવચનેન હિ

સ્વસ્થા જાતાસ્તદા સર્વે દ્વિજા હર્ષપરાયણાઃ ॥
કાજેશાદીનુપાસંતે દિવારાત્રૌ હિ સંધ્યયોઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ધર્માર ણ્યમાહાત્મ્યે વણિક્પરિગ્રહવર્ણનંનામ દશમોઽધ્યાયઃ