સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.6-3

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
દ્વૈપાયનવિનેય ત્વં સૂત પૌરાણિકોત્તમ ॥
દેવીપત્તનપર્યંતં ચક્રતીર્થમનુત્તમમ્

ઇત્યબ્રવીઃ પુરાસ્માકમતઃ પૃચ્છામ કિંચન ॥
દેવીપુરં હિ તત્કુત્ર યદન્તં ચક્રતીર્થકમ્

દેવીપત્તન મિત્યાખ્યા કથં તસ્યાભવત્તથા ॥
શ્રીરામસેતુમૂલે ચ સ્નાતાનાં પાપિનામપિઃ

કીદૃશં વા ભવેત્પુણ્યં ચક્રતીર્થે તથૈવ ચ ॥
એતચ્ચાન્યાન્વિશે ષાંશ્ચ બ્રૂહિ પૌરાણિકોત્તમ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
સર્વમેતત્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં મુનિપુંગવાઃ ॥
પઠતાં શૃણ્વતાં ચૈતદાખ્યાનં પાપનાશ નમ્

યત્ર પાષાણનવકં સ્થાપયિત્વા રઘૂદ્વહઃ ॥
બબન્ધ પ્રથમં સેતું સમુદ્રે મૈથિલીપતિઃ

દેવીપુરં તુ તત્રૈવ યદન્તં ચક્રતીર્થકમ્ ॥
દેવીપત્તનમિત્યાખ્યા યથા તસ્ય સમાગતા ॥ ।૭ ॥
તદ્બ્રવીમિ મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શૃણુધ્વં શ્રદ્ધયા સહ ॥
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે દેવૈર્નાશિતપુત્રિણી ॥
દિતિઃ પ્રોવાચ તનયામાત્મનઃ શોકમોહિતા

॥ દિતિરુવાચ ॥ ॥
યાહિ પુત્રિ તપઃ કર્તું તપોવનમનુત્તમમ્

પુત્રાર્થં તવ સુશ્રોણિ નિયતા નિયતેન્દ્રિયા ॥
ઇન્દ્રાદયો ન શિષ્યેરન્યેન પુત્રેણ વૈ સુરાઃ

ઉદિતા તનયા ચૈવં જનન્યા તાં પ્રણમ્ય સા ॥
સ્વીકૃત્ય માહિષં રૂપં વનં પઞ્ચાગ્નિમધ્યગા

તપોઽતપ્યત સા ઘોરં તેન લોકાશ્ચકંપિરે ॥
તસ્યાં તપઃ પ્રકુર્વંત્યાં ત્રિલોક્યાસીદ્ભયાતુરા

ઇન્દ્રાદયઃ સુર ગણા મોહમાપુર્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સુપાર્શ્વસ્તપસા તસ્યા મુનિઃ ક્ષુબ્ધોઽવદત્તુ તામ્

॥ સુપાર્શ્વ ઉવાચ ॥ ॥
પરિતુષ્ટોઽસ્મિ સુશ્રોણિ પુત્રસ્તવ ભવિષ્યતિ ॥
મુખેન મહિષાકારો વપુષા નરરૂપવાન્

મહિષો નામપુત્રસ્તે ભવિષ્યત્યતિવીર્યવાન્ ॥
પીડયિષ્યતિ યઃ સ્વર્ગં દેવેન્દ્રં ચ સસૈનિકમ્

સુપાર્શ્વસ્ત્વેવમુક્ત્વા તાં વિનિવાર્ય તપસ્તથા ॥
આગચ્છદાત્મનો લોકમનુનીય તપસ્વિનીમ્

અથ જજ્ઞે સ મહિષો યથોક્તં બ્રહ્મણા પુરા ॥
વ્યવર્દ્ધત મહાવીર્યઃ પર્વણીવ મહોદધિઃ

તતઃ પુત્રો વિપ્રચિત્તેર્વિદ્યુન્માલ્યસુરાગ્રણીઃ ॥
અન્યેઽપ્યસુરવર્યાસ્તે સંતિ યે ભૂતલે દ્વિજાઃ

તે સર્વે મહિષસ્યાસ્ય શ્રુત્વા દત્તવરં મુદા ॥
સમાગમ્ય મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાવદન્મહિષાસુરમ્

સ્વર્ગાધિપત્યમસ્માકં પૂર્વ મસીન્મહામતે ॥
દેવૈર્વિષ્ણું સમાશ્રિત્ય રાજ્યં નો હૃતમોજસા

તદ્રાજ્યમાનય વલાદસ્માકં મહિષાસુર ॥
વીર્યં પ્રકટયસ્વાદ્ય પ્રભાવમપિ ચાત્મનઃ

અતુલ્યબલવીર્યસ્ત્વં બ્રહ્મદત્તવરોદ્ધતઃ॥
પુલોમજાપતિં યુદ્ધે જહિ દેવગણૈઃ સહ

દનુજૈરેવમુક્તોઽસૌ યોદ્ધુકામોઽમરૈઃ સહ॥
મહા વીર્યોઽથ મહિષઃ પ્રયયાવમરાવતીમ્

દેવાનામસુરાણાં ચ સંવત્સરશતં રણમ્ ॥
પુરા બભૂવ વિપ્રેંદ્રાસ્તુમુલં રોમહર્ષણમ્

દેવવૃન્દં તતો ભી ત્યા પુરસ્કૃત્ય પુરન્દરમ્॥
કાંદિશીકમભૂદ્વિપ્રા બ્રહ્માણં ચ યયૌ તદા

બ્રહ્મા તાનમરાસર્વાન્સમાદાય યયૌ પુનઃ॥
નારાયણશિવૌ યત્ર વર્તેતે વિશ્વપાલકૌ

તત્ર ગત્વા નમસ્કૃત્ય સ્તુત્વા સ્તોત્રૈરનેકશઃ ॥
બ્રહ્મા નિવેદયામાસ મહિષાસુરચેષ્ટિતમ્

સુરાણામસુરૈઃ પીડાં દેવયોઃ શંભુકૃષ્ણયોઃ ॥
ઇંદ્રાગ્નિયમસૂર્યેંદુકુબેરવરુણાદિકાન્

નિરાકૃત્યાધિકારેષુ તેષાં તિષ્ઠત્યયં સ્વયમ્ ॥
અન્યેષાં દેવવૃંદાનામધિકારેપિ તિષ્ઠતિ

નિરસ્તં દેવવૃંદં તત્સ્વર્લોકાદવનીતલે ॥
મનુષ્યવદ્વિચરતે મહિષાસુરબાધિતમ્

એતજ્જ્ઞાપયિતું દેવૌ યુવયોરહમાગતઃ॥
સાર્દ્ધં દેવ ગણૈરત્ર રક્ષતં તાન્સમાગતાન્

બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા રમેશ્વરમહેશ્વરૌ ॥
કોપાત્કરાલવદનૌ દુષ્પ્રેક્ષ્યૌ તૌ બભૂવતુઃ

અત્યન્તકોપજ્વલિતાન્મુખાદ્વિષ્ણોરથ દ્વિજાઃ ॥
નિશ્ચક્રામ મહત્તેજઃ શંભોઃ સ્રષ્ટુસ્તથૈવ ચ

અપરેષાં સુરાણાં ચ દેહાદિંદ્રશરીરતઃ ॥
તેજઃ સમુદભૂત્ક્રૂરં તદેકં સમજાયત

તેષાં તુ તેજસાં રાશિર્જ્વલત્પર્વતસંનિભઃ ॥
દદૃશે દેવવૃંદૈસ્તૈર્જ્વાલાવ્યાપ્તદિગંતરઃ

તેજસાં સમુદાયોઽસૌ નારી કાચિ દભૂત્તદા ॥
શિવતેજો મુખમભૂદ્વિષ્ણુતેજો ભુજૌ દ્વિજાઃ

બ્રહ્મતેજસ્તુ ચરણૌ મધ્યમૈંદ્રેણ તેજસા ॥
યમસ્ય તેજસા કેશાઃ કુચૌ ચંદ્રસ્ય તેજસા

જંઘોરૂ કલ્પિતૌ વિપ્રા વરુણસ્ય તુ તેજસા ॥
નિતંબઃ પૃથિવીતેજઃ પાદાંગુલ્યોઽર્કતેજસા

કરાંગુલ્યો વસૂનાં ચ તેજસા કલ્પિતાસ્તથા ॥
કુબેરતેજસા વિપ્રા નાસિકાપરિકલ્પિતા

નવપ્રજાપતીનાં ચ તેજસા દંતપંક્તયઃ ॥
ચક્ષુર્દ્વયં સમજનિ હવ્યવાહનતેજસા ॥

ઉભે સંધ્યે ભ્રુવૌ જાતે શ્રવણે વાયુતેજસા ॥
ઇતરેષાં ચ દેવાનાં તેજોભિરતિદારુણૈઃ

કૃતાન્યાવયવા નારી દુર્ગા પરમભાસ્વરા ॥
બભૂવ દુર્ધર્ષતરા સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ

સર્વવૃંદારકાનીકતેજઃસંઘસમુદ્ભવા ॥
તાં દૃષ્ટ્વા પ્રીતિમાપુસ્તે દેવા મહિષબાધિતાઃ

તતો રુદ્રા દયો દેવા વિનિષ્કૃષ્યાયુધાન્નિજાત્ ॥
આયુધાનિ દદુસ્તસ્યૈ શૂલાદીનિ દ્વિજોત્તમાઃ

ભૂષણાનિ દદુસ્તસ્યૈ વસ્ત્રમાલ્યાનિ ચંદનમ્ ॥
સાપિ દેવી તદા વસ્ત્રૈર્ભૂષણૈશ્ચંદનાદિભિઃ

કુસુમૈરાયુધૈર્હારૈર્ભૂષિતા પરિચારકૈઃ ॥
સાટ્ટહાસં પ્રમુંચંતી ભૈરવી ભૈરવસ્વના

નનાદ કંપયતીવ રોદસી દેવસેવિતા ॥
દેવ્યા ભૈરવનાદેન ચચાલ સકલં જગત્

સિંહવાહનમારૂઢાં દેવીં તામમરાસ્તદા ॥
મુનયઃ સિદ્ધગંધર્વાસ્તુષ્ટુવુર્જયશ બ્દતઃ

અતિભીષણનાદેન દેવ્યાઃ ક્ષુબ્ધં જગત્ત્રયમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા દેવારયો દૈત્યાઃ સમુત્તસ્થુરુદાયુધાઃ

મહિષોઽપિ મહાક્રોધાત્સમુદ્યત મહાયુધઃ ॥
તં શબ્દમવલક્ષ્યાથ યયાવસુરસંવૃતઃ

વ્યલોકયત્તતો દેવીં તેજોવ્યાપ્તજગત્ત્રયીમ્ ॥
સાયુધાનંતબાહ્વાઢયાં નાદકંપિતભૂતલામ્

ક્ષોભિતાશેષશેષાદિમહાનાગપરંપરામ્ ॥
વિલોક્ય દેવીમસુરાઃ સમનહ્યન્નુદાયુધાઃ

તતો દેવ્યા તયા સાર્દ્ધમસુરાણામભૂદ્રણઃ ॥
અસ્ત્રૈઃ શસ્ત્રૈઃ શરૈશ્ચક્રૈર્ગદાભિર્મુસલૈરપિ

ગજાશ્વરથપાદાતૈરસંખ્યેયૈર્મહાવલઃ ॥
મહિષો યુયુધે તત્ર દેવ્યા સાકમરિંદમઃ

લક્ષકો ટિસહસ્રાણિ પ્રધાનાસુરયૂથપાઃ ॥
એકૈકસ્ય તુ સેનાયાસ્તેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે

તે સર્વે યુગપદ્દેવીં શસ્ત્રૈરાવવ્રુરોજસા ॥
સાપિ દેવી તતો ભીમા દૈત્યમુક્તાસ્ત્રસંચયમ્

બિભેદ લીલયા બાણૈઃ સ્વકાર્મુકવિનિઃસૃતૈઃ ॥
સસર્જ દૈત્યકાયેષુ બાણપૂગાન્યનેકશઃ

દેવ્યાશ્રયબલા દ્દેવા નિર્ભયા દૈત્યયૂથપૈઃ ॥
યુયુધુઃ સંયુગે શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈરપ્યાયુધાંતરૈઃ

તતો દેવા બલોત્સિક્તા દેવીશક્ત્યુપબૃંહિતાઃ ॥
નિઃશેષમસુરાન્સર્વાનાયુ ધૈર્નિરમૂલયન્

સ્વસૈન્યે તુ ક્ષયં યાતે સંક્ષુબ્ધો મહિષાસુરઃ ॥
ચાપમાદાય વેગેન વિકૃષ્ય ચ મહાસ્વનમ્

સંધાય મુમુચે બાણાન્દેવ સૈન્યેષુ ભૂસુરાઃ ॥
ઇંદ્રે તુ દશસાહસ્રં યમે પંચસહસ્રકમ્

વરુણે ચાષ્ટસાહસ્રં કુબેરે ષટ્સહસ્રકમ્ ॥
સૂર્યે ચંદ્રે ચ વહ્નૌ ચ વાયૌ વસુષુ ચાશ્વિનોઃ

અન્યેષ્વપિ ચ દેવેષુ મહિષો દાનવેશ્વરઃ ॥
પ્રત્યેકમયુતં બાણાન્મુમુચે બલિનાં વરઃ

પલાયંતે તતો દેવા મહિષાસુરમર્દ્દિતાઃ ॥
દેવીં શરણમાજગ્મુસ્ત્રાહિત્રાહીતિવાદિનઃ

તતો દેવી ગણાન્સ્વસ્ય ભૂતવેતાલકાદિકાન્ ॥
યૂયં નાશયત ક્ષિપ્રમાસુરં બલમિત્યશાત્ ॥।

અહં તુ મહિષં યુદ્ધે યોધયામિ વલોદ્ધતમ્ ॥
તતો દેવ્યા ગણૈઃ સર્વમાસુરં ક્ષતમાશુ વૈ

।
તતઃ સૈન્યં ક્ષયં નીતે ગણૈ ર્દેવીપ્રચોદિતૈઃ ॥
યોદ્ધુકામઃ સ મહિષો ગણૈઃ સાકં વ્યતિષ્ઠત

અત્રાંતરે મહાનાદઃ સુચક્ષુશ્ચ મહાહનુઃ ॥
મહાચંડો મહાભક્ષો મહોદરમ હોત્કટૌ

પઞ્ચાસ્યઃ પાદચૂડશ્ચ બહુનેત્રઃ પ્રબાહુકઃ ॥
એકાક્ષસ્ત્વેકપાદશ્ચ બહુપાદોઽપ્યપાદકઃ

એતે ચાન્યે ચ બહવો મહિષાસુર મંત્રિણઃ ॥
યોદ્ધુકામા રણે દેવ્યાઃ પુરતસ્ત્વવતસ્થિરે

સિંહં વાહનમારુહ્ય તતો દેવી મનોજવમ્ ॥
પ્રલયાંબુદનિર્ઘોષં ચાપમાદાય ભૈરવમ્ ॥

વિસ્ફોટ્ય મુમુચે બાણાન્વજ્રવેગસમાન્યુધિ ॥
દશલક્ષગજૈશ્ચાપિ શતલક્ષૈશ્ચ વાજિભિઃ

શતલક્ષૈ રથૈશ્ચાપિ લક્ષાયુતપદાતિભિઃ ॥
યુક્તો મહાહનુર્દૈત્યો દેવ્યા યુધિ નિપાતિતઃ

સૈન્યે ચ તસ્ય નિહતા દેવ્યા બાણૈર્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
લક્ષકોટિસહસ્રાણિ પ્રધાનાસુરનાયકાઃ

મહિષસ્ય હિ વિદ્યન્તે મહાબલપરાક્રમાઃ ॥
એકૈકસ્ય પ્રધાનસ્ય ચતુરઙ્ગબલં તથા

મહાહનોર્યથા વિપ્રાસ્તથૈવાસ્તિ મહદ્બલમ્ ॥
તત્સર્વં નિહતં દેવ્યા શરૈઃ કાંચનપુંખિતૈઃ

યામમાત્રેણ વિપ્રેંદ્રાસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે ચક્રતીર્થપ્રશંસાયાં દેવીપુરાભિધાનકથને દેવીમહિષાસુરયુદ્ધવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ