સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.46

॥ શ્રીરામ ઉવાચ॥
પંપારણ્યે વયં દીનાસ્ત્વયા વાનરપુંગવ॥
આશ્વાસિતાઃ કારયિત્વા સખ્યમાદિત્યસૂનુના

ત્વાં દૃષ્ટ્વા પિતરં બન્ધૂન્કૌસલ્યાં જનનીમપિ ॥
ન સ્મરામો વયં સર્વાન્મે ત્વયોપકૃતં બહુ

મદર્થં સાગરસ્તીર્ણો ભવતા બહુ યોજનઃ ॥
તલપ્રહારાભિહતો મૈનાકોઽપિ નગોત્તમઃ

નાગમાતા ચ સુરસા મદર્થં ભવતા જિતા ॥
છાયાગ્રહાં મહાક્રૂરામ વધીદ્રાક્ષસીં ભવાન્

સાયં સુવેલમાસાદ્ય લંકામાહત્ય પાણિના ॥
અયાસી રાવણગૃહં મદર્થં ત્વં મહાકપે

સીતામન્વિષ્ય લંકાયાં રાત્રૌ ગતભયો ભવાન્॥
અદૃષ્ટ્વા જાનકીં પશ્ચાદશોકવનિકાં યયૌ

નમસ્કૃત્ય ચ વૈદેહીમભિજ્ઞાનં પ્રદાય ચ ॥
ચૂડામણિં સમાદાય મદર્થં જાનકીકરાત્

અશોકવનિકાવૃક્ષાનભાંક્ષીસ્ત્વં મહાકપે ॥
તતસ્ત્વશીતિસાહસ્રાન્કિંકરાન્નામ રાક્ષસાન્

રાવણપ્રતિમાન્યુદ્ધે પત્યશ્વેભરથાકુલાન્ ॥
અવધીસ્ત્વં મદર્થે વૈ મહાબલપરાક્રમાન્

તતઃ પ્રહસ્તતનયં જંબુમાલિનમાગતમ્ ॥
અવધીન્મંત્રિતનયાન્સપ્ત સપ્તાર્ચિવર્ચસઃ

પંચ સેનાપતીન્પશ્ચાદનયસ્ત્વં યમાલયમ્ ॥
કુમારમક્ષમવધીસ્તતસ્ત્વં રણમૂર્ધનિ

તત ઇન્દ્રજિતા નીતો રાક્ષસેંદ્ર સભાં શુભામ્ ॥
તત્ર લંકેશ્વરં વાચા તૃણીકૃત્યાવમન્ય ચ

અભાંક્ષીસ્ત્વં પુરીં લંકાં મદર્થં વાયુનંદન ॥
પુનઃ પ્રતિનિવૃત્તસ્ત્વમૃષ્યમૂકં મહાગિરિમ્

એવમાદિ મહાદુઃખં મદર્થં પ્રાપ્તવાનસિ ॥
ત્વમત્ર ભૂતલે શેષે મમ શોકમુદીરયન્

અહં પ્રાણાન્પરિત્યક્ષ્યે મૃતોઽસિ યદિ વાયુજ ॥
સીતયા મમ કિં કાર્યં લક્ષ્મણેનાનુજેન વા

ભરતેનાપિ કિં કાર્યં શત્રુઘ્નેન શ્રિયાપિ વા ॥
રાજ્યેનાપિ ન મે કાર્યં પરેતસ્ત્વં કપે યદિ

ઉત્તિષ્ઠ હનુમન્વત્સ કિં શેષેઽદ્ય મહીતલે ॥
શય્યાં કુરુ મહાબાહો નિદ્રાર્થં મમ વાનર

કન્દમૂલફલાનિ ત્વમાહારાર્થં મમાહર ॥
સ્નાતુમદ્ય ગમિષ્યામિ શીઘ્રં કલશમાનય

અજિનાનિ ચ વાસાંસિ દર્ભાંશ્ચ સમુપાહર ॥
બ્રહ્માસ્ત્રેણાવબદ્ધોઽહં મોચિતશ્ચ ત્વયા હરે

લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા હ્યૌષધાનયનેન વૈ ॥
લક્ષ્મણપ્રાણદાતા ત્વં પૌલસ્ત્યમદનાશનઃ

સહાયેન ત્વયા યુદ્ધે રાક્ષસા ન્રાવણાદિકાન્ ॥
નિહત્યાતિબલાન્વીરાનવાપં મૈથિલીમહમ્

હનૂમન્નંજનાસૂનો સીતાશોકવિનાશન ॥
કથમેવં પરિત્યજ્ય લક્ષ્મણં માં ચ જાનકીમ્

અપ્રાપયિત્વાયોધ્યાં ત્વં કિમર્થં ગતવાનસિ ॥
ક્વ ગતોસિ મહાવીર મહારાક્ષસકણ્ટક

ઇતિ પશ્યન્મુખં તસ્ય નિર્વાક્યં રઘુનંદનઃ ॥
પ્રરુદન્નશ્રુજાલેન સેચયામાસ વાયુજમ્

વાયુપુત્રસ્તતો મૂર્ચ્છામપહાય શનૈર્દ્વિજાઃ ॥
પૌલસ્ત્યભયસંત્રસ્તલોકરક્ષાર્થમાગતમ્

આશ્રિત્ય માનુષં ભાવં નારાયણમજં વિભુમ્॥
જાનકીલક્ષ્મણયુતં કપિભિઃ પરિવારિતમ્

કાલાંભોધરસંકાશં રણધૂલિસમુક્ષિતમ્ ॥
જટામણ્ડલશોભાઢ્યં પુણ્ડરીકાયતેક્ષણમ્

ખિન્નં ચ બહુશો યુદ્ધે દદર્શ રઘુનંદનમ્ ॥
સ્તૂયમાનમમિત્રઘ્નં દેવર્ષિપિતૃકિન્નરૈઃ

દૃષ્ટ્વા દાશરથિં રામં કૃપાબહુલચેતસમ્ ॥
રઘુનાથકરસ્પર્શપૂર્ણગાત્રઃ સ વાનરઃ

પતિત્વા દણ્ડવદ્ભૂમૌ કૃતાંજલિપુટો દ્વિજાઃ ॥
અસ્તૌષીજ્જાનકીનાથં સ્તોત્રૈઃ શ્રુતિમનોહરૈઃ

॥ હનૂમાનુવાચ ॥ ॥
નમો રામાય હરયે વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે ॥
આદિદેવાય દેવાય પુરાણાય ગદાભૃતે

વિષ્ટરે પુષ્પકં નિત્યં નિવિષ્ટાય મહાત્મને ॥
પ્રહૃષ્ટવાનરાનીકજુષ્ટપાદાંબુજાય તે

નિષ્પિષ્ટ રાક્ષસેંદ્રાય જગદિષ્ટવિધાયિને ॥
નમઃ સહસ્રશિરસે સહસ્રચરણાય ચ

સહસ્રાક્ષાય શુદ્ધાય રાઘવાય ચ વિષ્ણવે ॥
ભક્તાર્તિહારિણે તુભ્યં સીતાયાઃ પતયે નમઃ

હરયે નારસિંહાય દૈત્યરાજવિદારિણે ॥
નમસ્તુભ્યં વરાહાય દંષ્ટ્રોદ્ધૃતવસુન્ધર

ત્રિવિક્રમાય ભવતે બલિયજ્ઞ વિભેદિને ॥
નમો વામનરૂપાય નમો મંદરધારિણે

નમસ્તે મત્સ્યરૂપાય ત્રયીપાલનકારિણે ॥
નમઃ પરશુરામાય ક્ષત્રિયાંતકરાય તે

નમસ્તે રાક્ષસઘ્નાય નમો રાઘવરૂપિણે ॥
મહાદેવ મહાભીમ મહાકોદણ્ડભેદિને

ક્ષત્રિયાંતકરક્રૂરભાર્ગવત્રાસકારિણે ॥
નમોઽસ્ત્વહિલ્યા સંતાપહારિણે ચાપહારિણે

નાગાયુતવલોપેતતાટકાદેહહારિણે ॥
શિલાકઠિનવિસ્તારવાલિવક્ષોવિભેદિને

નમો માયા મૃગોન્માથકારિણેઽજ્ઞાનહારિણે ॥
દશસ્યંદનદુઃખાબ્ધિશોષણાગસ્ત્યરૂપિણે

અનેકોર્મિસમાધૂતસમુદ્રમદહારિણે ॥
મૈથિલીમાનસાં ભોજભાનવે લોકસાક્ષિણે

રાજેંદ્રાય નમસ્તુભ્યં જાનકીપતયે હરે ॥
તારકબ્રહ્મણે તુભ્યં નમો રાજીવલોચન

રામાય રામચન્દ્રાય વરેણ્યાય સુખાત્મને ॥
વિશ્વામિત્રપ્રિયાયેદં નમઃ ખરવિદારિણે

પ્રસીદ દેવદેવેશ ભક્તાનામભયપ્રદ ॥
રક્ષ માં કરુ ણાસિંધો રામચન્દ્ર નમોઽસ્તુ તે

રક્ષ માં વેદવચસામપ્યગોચર રાઘવ ॥
પાહિ માં કૃપયા રામ શરણં ત્વામુપૈમ્યહમ્

રઘુવીર મહામોહમપાકુરુ મમાધુના ॥
સ્નાને ચાચમને ભુક્તો જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ

સર્વાવસ્થાસુ સર્વત્ર પાહિ માં રઘુનંદન ॥
મહિમાનં તવ સ્તોતું કઃ સમર્થો જગત્ત્રયે

ત્વમેવ ત્વન્મહત્ત્વં વૈ જાનાસિ રઘુનંદન ॥
ઇતિ સ્તુત્વા વાયુપુત્રો રામચંદ્રં ઘૃણાનિધિમ્

સીતામપ્યભિતુષ્ટાવ ભક્તિયુક્તેન ચેતસા ॥
જાનકિ ત્વાં નમસ્યામિ સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્

દારિદ્ર્યરણસંહર્ત્રીં ભક્તાનામિષ્ટદાયિનીમ્ ॥
વિદેહરાજતનયાં રાઘવાનંદકારિણીમ્

ભૂમેર્દુહિતરં વિદ્યાં નમામિ પ્રકૃતિં શિવામ્ ॥
પૌલસ્ત્યૈશ્વર્યસંહર્ત્રીં ભક્તાભીષ્ટાં સરસ્વતીમ્

પતિવ્રતાધુરીણાં ત્વાં નમામિ જનકાત્મજામ્ ॥
અનુગ્રહપરામૃદ્ધિમનઘાં હરિવલ્લભામ્

આત્મવિદ્યાં ત્રયીરૂપામુમારૂપાં નમામ્ય હમ્ ॥
પ્રસાદાભિમુખીં લક્ષ્મીં ક્ષીરાબ્ધિતનયાં શુભામ્

નમામિ ચન્દ્રભગિનીં સીતાં સર્વાંગસુંદરીમ્ ॥
નમામિ ધર્મનિલયાં કરુણાં વેદમાતરમ્

પદ્માલયાં પદ્મહસ્તાં વિષ્ણુવક્ષસ્થલાલયામ્ ॥
નમામિ ચન્દ્રનિલયાં સીતાં ચન્દ્રનિભાનનામ્

આહ્લાદરૂપિણીં સિદ્ધિં શિવાં શિવકરીં સતીમ્ ॥
નમામિ વિશ્વજનનીં રામચન્દ્રેષ્ટવલ્લભામ્ ॥
સીતાં સર્વાનવદ્યાંગીં ભજામિ સતતં હૃદા

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ્તુત્વૈવં હનુમાન્સીતારામચન્દ્રૌ સભક્તિકમ્

આનંદાશ્રુપરિક્લિન્નસ્તૂષ્ણીમાસ્તે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ય ઇદં વાયુપુત્રેણ કથિતં પાપનાશનમ્

સ્તોત્રં શ્રીરામચંદ્રસ્ય સીતાયાઃ પઠતેઽન્વહમ્ ॥
સ નરો મહદૈશ્વર્યમશ્નુતે વાંછિતં સ દા

અનેકક્ષેત્રધાન્યાનિ ગાશ્ચ દોગ્ધ્રીઃ પયસ્વિનીઃ ॥
આયુર્વિદ્યાશ્ચ પુત્રાંશ્ચ ભાર્યામપિ મનોરમામ્

એતત્સ્તોત્રં સકૃ દ્વિપ્રાઃ પઠન્નાપ્નોત્યસંશયઃ ॥
એતત્સ્તોત્રસ્ય પાઠેન નરકં નૈવ યાસ્યતિ

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ નશ્યંતિ સુમહાંત્યપિ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો દેહાંતે મુક્તિમાપ્નુયાત્

ઇતિ સ્તુતો જગન્નાથો વાયુપુત્રેણ રાઘવઃ ॥
સીતયા સહિતો વિપ્રા હનૂમંતમથાબ્રવીત્

॥ શ્રીરામ ઉવાચ ॥ ॥
અજ્ઞાનાદ્વા નરશ્રેષ્ઠ ત્વયેદં સાહસં કૃતમ્ ॥
બ્રહ્મણા વિષ્ણુના વાપિ શક્રાદિત્રિદશૈરપિ

નેદં લિંગં સમુદ્ધર્તું શક્યતે સ્થાપિતં મયા ॥
મહાદેવાપરાધેન પતિતોઽસ્યદ્ય મૂર્ચ્છિતઃ

ઇતઃ પરં મા ક્રિયતાં દ્રોહઃ સાંબસ્ય શૂલિનઃ ॥
અદ્યારભ્ય ત્વિદં કુંડં તવ નામ્ના જગત્ત્રયે

ખ્યાતિં પ્રયાતુ યત્ર ત્વં પતિતો વાનરોત્તમ ॥
મહાપાતકસંઘાનાં નાશઃ સ્યાદત્ર મજ્જનાત્

મહાદેવજટાજાતા ગૌતમી સરિતાં વરા ॥
અશ્વમેધસહસ્રસ્ય ફલદા સ્નાયિનાં નૃણામ્

તતઃ શતગુણા ગંગા યમુના ચ સરસ્વતી ॥
એતન્નદીત્રયં યત્ર સ્થલે પ્રવહતે કપે

મિલિત્વા તત્ર તુ સ્નાનં સહસ્રગુણિતં સ્મૃતમ્ ॥
નદીષ્વેતાસુ યત્સ્નાનાત્ફલં પુંસાં ભવેત્કપે

તત્ફલં તવ કુંડેઽસ્મિન્સ્નાનાત્પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્ ॥
દુર્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં હનૂમત્કુંડતીરતઃ

શ્રાદ્ધં ન કુરુતે યસ્તુ ભક્તિયુક્તેન ચેતસા ॥
નિરાશાસ્તસ્ય પિતરઃ પ્રયાંતિ કુપિતાઃ કપે

કુપ્યંતિ મુનયોઽપ્યસ્મૈ દેવાઃ સેંદ્રાઃ સચારણાઃ ॥
ન દત્તં ન હુતં યેન હનૂમત્કુંડતીરતઃ

વૃથાજીવિત એવાસાવિહામુત્ર ચ દુઃખભાક્ ॥
હનૂમત્કુંડસવિધે યેન દત્તં તિલોદકમ્ ॥
મોદંતે પિતરસ્તસ્ય ઘૃતકુલ્યાઃ પિબંતિ ચ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વૈતદ્વચનં વિપ્રા રામેણોક્તં સ વાયુજઃ

ઉત્તરે રામનાથસ્ય લિંગં સ્વેનાહૃતં મુદા ॥
આજ્ઞયા રામચન્દ્રસ્ય સ્થાપયામાસ વાયુજઃ

પ્રત્યક્ષમેવ સર્વેષાં કપિલાંગૂલવેષ્ટિતમ્ ॥
હરોપિ તત્પુચ્છજા તં બિભર્તિ ચ વલિત્રયમ્ ॥
તદુત્તરાયાં કકુભિ ગૌરીં સંસ્થાપયન્મુદા

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રા યદર્થં રાઘવેણ તુ ॥।
લિંગં પ્રતિષ્ઠિતં સેતૌ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં નૃણામ્

યઃ પઠેદિમમધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ ॥
સ વિધૂયેહ પાપાનિ શિવલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે રામનાથલિંગપ્રતિષ્ઠાકારણવર્ણનંનામ ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ