સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.40-2

। શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ મુનયો લોકપાવનમ્ ॥
ગાયત્ર્યા ચ સરસ્વત્યા માહાત્મ્યં મુક્તિદં નૃણામ્

શૃણ્વતાં પઠતાં ચૈવ મહાપાતકનાશનમ્ ॥
મહાપુણ્યપ્રદં પુંસા નરકક્લેશનાશનમ્

ગાયત્ર્યાં ચ સરસ્વત્યાં યે સ્નાંતિ મનુજા મુદા ॥
ન તેષાં ગર્ભવાસઃ સ્યાત્કિં તુ મુક્તિર્ભવેદ્ધ્રુવમ્

સરસ્વત્યાશ્ચ ગાયત્ર્યા ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
બ્રહ્મપત્ન્યોઃ સન્નિધાનાત્તન્નામ્ના કથિતે ઇમે

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ગાયત્ર્યાશ્ચ સરસ્વત્યા ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
કિમર્થં સંનિધાનં વૈ સૂતાભૂત્તદ્વદસ્વ નઃ

॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પ્રજાપતિઃ પુરા વિપ્રાઃ સ્વાં વૈ દુહિતરં મુદા ॥
વાઙ્નામ્નીં કામુકો ભૂત્વા સ્પૃહયામાસ મોહનઃ

અથ પ્રજાપતેઃ પુત્રી સ્વસ્મિન્વૈ તસ્ય કામિતામ્॥
વિલોક્ય લજ્જિતા ભૂત્વા રોહિદ્રૂપ દધાર સા

બ્રહ્માપિ હરિણો ભૂત્વા તયા રન્તુમનાસ્તદા ॥
ગચ્છતીમનુયાતિસ્મ હરિણીરૂપધારિણીમ્

તં દૃષ્ટ્વા દેવતાઃ સર્વાઃ પુત્રીગમનસાદરમ્ ॥
કરોત્યકાર્યં બ્રહ્માયં પુત્રીગમનલક્ષણમ્

ઇતિ નિન્દંતિ તં વિપ્રાઃ સ્રષ્ટારં જગતાં પતિમ્ ॥
નિષિદ્ધકૃત્યનિરતં તં દૃષ્ટ્વા પરમેષ્ઠિનમ્

હરઃ પિનાકમાદાય વ્યાધરૂપધરઃ પ્રભુઃ ॥
આકર્ણપૂર્ણ કૃષ્ટેન પિનાકધનુષા શરમ્

સંયોજ્ય વેધસં તેન વિવ્યાધ નિશિતેન સઃ ॥
ત્રિપુરાંતક બાણેન વિદ્ધોઽસૌ ન્યપતદ્ભુવિ

તસ્ય દેહાદથોત્થાય મહજ્જ્યોતિર્મહાપ્રભમ્ ॥
આકાશે મૃગશીર્ષાખ્યં નક્ષત્રમભવત્તદા

આર્દ્રાનક્ષત્રરૂપી સન્હરોઽપ્યનુજગામ તમ્ ॥
પીડયન્મૃગશીર્ષાખ્યં નક્ષત્રં બ્રહ્મરૂપિણમ્

અધુનાપિ મૃગવ્યાધરૂપેણ ત્રિપુરાંતકઃ ॥
અંબરે દૃશ્યતે સ્પષ્ટં મૃગશીર્ષાંતિકે દ્વિજાઃ

એવં વિનિહતે તસ્મિઞ્ચ્છંભુના પરમેષ્ઠિનિ ॥
અનંતરં તુ ગાયત્રીસરસ્વત્યૌ શુચાર્પિતે

ભર્તૃહીને મુનિશ્રેષ્ઠા ભર્તૃજીવનકાંક્ષયા ॥
કિં કરિષ્યાવહે હ્યાવામિત્યન્યોયં વિચાર્ય તુ

સ્વપતિપ્રાણસિદ્ધ્યર્થં ગાયત્રી ચ સરસ્વતી ॥
સર્વોત્કૃષ્ટં શિવસ્થાનં ગન્ધમાદનપર્વતમ્

સર્વાભીષ્ટપ્રદં પુંસાં તપઃ કર્તું સમુદ્યતે ॥
જગ્મતુર્નિયમોપેતં તપઃ કર્તું શિવં પ્રતિ

સ્નાનાર્થમાત્મનો વિપ્રા ગાયત્રી ચ સરસ્વતી ॥
તીર્થદ્વયં સ્વનામ્ના વૈ ચક્રતુઃ પાપનાશનમ્

તત્ર ત્રિષવણસ્નાનં પ્રત્યહં ચક્રતુર્મુદા ॥
બહુકાલમનાહારે કામક્રોધાદિવર્જિતે

અત્યુગ્રનિયમો પેતે શિવધ્યાનપરાયણે ॥
પંચાક્ષરમહામન્ત્રજપૈકનિયતે શુભે

સ્વપતેર્જીવનાર્થં વૈ ગાયત્રી ચ સરસ્વતી ॥
મહાદેવં સમુદ્દિશ્ય તપ એવં પ્રચક્રતુઃ

તયોરથ તપસ્તુષ્ટો મહાદેવો મહેશ્વરઃ ॥
સન્નિધત્તે મહામૂર્તિસ્તપસાં ફલદિત્સયા

તતઃ સન્નિહિતં શંભું પાર્વતીરમણં શિવમ્ ॥
ગણેશકાર્ત્તિકેયાભ્યાં પાર્શ્વયોઃ પરિસેવિતમ

દૃષ્ટ્વા સંતુષ્ટચિત્તે તે ગાયત્રી ચ સરસ્વતી ॥
સ્તોત્રૈસ્તુષ્ટુવતુઃ સ્તુત્યં મહાદેવં ઘૃણા નિધિમ્

॥
ગાયત્રીસરસ્વત્યાવૂચતુઃ ॥ ॥
નમો દુર્વારસંસારધ્વાંતધ્વંસૈકહેતવે ॥
જ્વલજ્જ્વાલાવલીભીમકાલકૂટવિષાદિને

જગન્મોહન પંચાસ્ત્રદેહનાથૈકહેતવે ॥
જગદંતકરક્રૂર યમાંતક નમોઽસ્તુ તે

ગંગાતરંગસંપૃક્તજટામણ્ડલધારિણે ॥
નમસ્તેસ્તુ વિરૂપાક્ષ બાલ શીતાંશુધારિણે

પિનાકભીમટંકારત્રાસિતત્રિપુરૌકસે ॥
નમસ્તે વિવિધાકારજગત્સ્રષ્ટૃશિરશ્છિદે

શાંતામલકૃપાદૃષ્ટિસંરક્ષિતમૃ કણ્ડુજ ॥
નમસ્તે ગિરિજાનાથ રક્ષાવાં શરણાગતે

મહાદેવ જગન્નાથ ત્રિપુરાંતક શંકર ॥
વામદેવ મહાદેવ રક્ષાવાં શરણાગતે

।
ઇતિ તાભ્યાં સ્તુતઃ શમ્ભુર્દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
અબ્રવીત્પ્રીતિસંયુક્તો ગાયત્રીં ચ સરસ્વતીમ્

॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
ભોઃ સરસ્વતિ ગાયત્રિ પ્રીતોઽસ્મિ યુવયોરહમ્ ॥
વરં વરયતં મત્તો યદ્વા મનસિ વર્તતે

ઇત્યુક્તે તે તુ ગાયત્રીસરસ્વત્યૌ હરેણ વૈ ॥
અબ્રૂતાં પાર્વતીકાંતં મહાદેવં ઘૃણાનિધિમ્

॥ ગાયત્રીસરસ્વત્યાવૂચતુઃ ॥ ॥
ભગન્નાવયોર્દેવ ભર્ત્તારં ચતુરાનનમ્ ॥
સપ્રાણં કુરુ સર્વેશ કૃપયા કરુણાકર

ત્વમાવયોઃ પિતા દેવ તવાપ્યાવાં સુતે ઉભે ॥
રક્ષાવાં પતિદાનેન તસ્માત્ત્વં ત્રિપુરાંતક

સ એવં પ્રાર્થિતઃ શમ્ભુસ્તાભ્યાં બ્રાહ્મણપુંગવાઃ ॥
એવમસ્ત્વિતિ સંપ્રોચ્ય ગાયત્રીં ચ સરસ્વતીમ્

તદેવ વેધસઃ કાયં શિરસા યોક્તુમુત્સુકઃ ॥
તત્રૈવ વેધસઃ કાયં શિરોભિઃ સહસુવ્રતાઃ

ભૂતૈરાનાયયામાસ નંદિભૃંગિમુખૈસ્તદા ॥
શિરાંસિ તાન્યનેકાનિ કાયેન સહ શંકરઃ

ક્ષણાત્સંધારયામાસ વાણીગાયત્રિસંનિધૌ ॥
સંધિતોઽથ હરેણાસૌ ચતુર્વક્ત્રો જગત્પતિઃ

ઉત્તસ્થૌ તત્ક્ષણાદેવ સુપ્તોત્થિત ઇવ દ્વિજાઃ ॥
તતઃ પ્રજાપતિર્દૃષ્ટ્વા શંકરં શશિભૂષણમ્ ॥
તુષ્ટાવ વાગ્ભિરગ્ર્યાભિર્ભાર્યાભ્યાં ચ સમન્વિતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ કરુણાકર શંકર

પાહિ માં કરુણાસિંધો નિષિદ્ધાચરણાત્પ્રભો ॥
મમ ત્વત્કૃપયા શંભો નિષિદ્ધાચરણે ક્વચિત્

મા પ્રવૃત્તિર્ભવેદ્ભૂયો રક્ષ માં ત્વં તથા સદા ॥
તથૈવાસ્ત્વિતિ સંપ્રાહ બ્રહ્માણં ગિરિજાપતિઃ

ઇતઃ પરં પ્રમાદં ત્વં મા કુરુષ્વ વિધે પુનઃ ॥
ઉત્પથં પ્રતિપન્નાનાં પુંસાં શાસ્તાસ્મિ સર્વદા

એવમુક્ત્વા ચતુર્વક્ત્રં મહાદેવો દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સરસ્વતીં ચ ગાયત્રીં પ્રોવાચ પ્રીણયન્ગિરા

॥
॥ મહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
યુવયોર્મત્પ્રસાદેન હે ગાયત્રિ સરસ્વતિ ॥
અયં ભર્તા સમાયાતઃ સપ્રાણશ્ચતુરાનનઃ

સહાનેન બ્રહ્મલોકં યાતં મા ભૂદ્વિલંબતા ॥
યુવયોઃ સંનિધાનેન સદા કુંડદ્વયેઽત્ર વૈ

ભવિષ્યતિ નૃણાં મુક્તિઃ સ્નાનાત્સાયુજ્યરૂપિણી ॥
યુષ્મન્નામ્ના ચ ગાયત્રીસર સ્વત્યાવિતિ દ્વયમ્

ઇદં તીર્થં સર્વલોકે ખ્યાતિં યાસ્યતિ શાશ્વતીમ્ ॥
સર્વેષામપિ તીર્થાનામિદં તીર્થદ્વયં સદા

શુદ્ધિપ્રદં તથા ભૂયાન્મહાપાતકનાશનમ્ ॥
મહાશાંતિકરં પુંસાં સર્વાભીષ્ટપ્રદાયકમ્

મમ પ્રસાદજનનં વિષ્ણુપ્રીતિકરં તથા ॥
એતત્તીર્થદ્વયસમં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

અત્ર સ્નાનાદ્ધિ સર્વેષાં સર્વાભીષ્ટં ભવિષ્યતિ ॥
ઇદં કુંડદ્વયં લોકે ભવતીભ્યાં કૃતં મહત્

યુષ્મન્નામ્ના પ્રસિદ્ધં ચ ભવિષ્યતિ વિમુક્તિદમ્ ॥
ગાયત્ર્યુપાસ્તિરહિતા વેદાભ્યાસવિવર્જિતાઃ

ઔપાસનવિહીનાશ્ચ પંચયજ્ઞવિવર્જિતાઃ ॥
યુષ્મત્કુંડદ્વયે સ્નાનાત્તત્ત ત્ફલમવાપ્નુયુઃ

અન્યે ચ યે પાતકિનો નિત્યાનુષ્ઠાનવર્જિતાઃ ॥
સ્નાત્વા કુંડદ્વયે તત્ર શુદ્ધાઃ સ્યુર્દ્વિજસત્તમાઃ

સરસ્વતીં ચ ગાય ત્રીમેવમુક્ત્વા મહેશ્વરઃ ॥
ક્ષણાદંતરધાત્તત્ર સર્વેષામેવ પશ્યતામ્

પતિં લબ્ધ્વાઽથ ગાયત્રીસરસ્વત્યૌ મુદાન્વિતે ॥
તેન સાકં બ્રહ્મલોકં જગ્મ તુર્દ્વિજસત્તમાઃ

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રા ગંધમાદનપર્વતે ॥
સંનિધાનં સરસ્વત્યા ગાયત્ર્યાશ્ચ સહેતુકમ્

યઃ શૃણોતીમમધ્યાયં પઠતે વા સભક્તિકમ્ ॥
એતત્તીર્થદ્વયસ્નાનફલમાપ્નોત્યસંશયઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિ તાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે ગાયત્રીસરસ્વતીતીર્થપ્રશંસાયાં ગંધમાદને ગાયત્રીસરસ્વતીસન્નિધાનકથનં નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ