સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.38-2

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
સૂત કદ્રુઃ કથં મુક્તા ક્ષીરકુંડનિમજ્જનાત્ ॥
છલં કથં કૃતવતી સપત્ન્યાં પાપનિશ્ચયા

કસ્ય પુત્રી ચ સા કદ્રૂઃ સપત્નીસા ચ કસ્ય વૈ ॥
કિમર્થમજયત્કદ્રૂઃ સ્વસપત્નીં છલેન તુ ॥
એતન્નઃ શ્રદ્દધાનાનાં બ્રૂહિ સૂત કૃપાનિધે

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે ઇતિહાસં મહાફલમ્ ॥
પુરા કૃતયુગે વિપ્રાઃ પ્રજાપતિસુતે ઉભે

કદ્રૂશ્ચ વિનતા ચેતિ ભગિન્યૌ સંબભૂવતુઃ ॥
ભાર્યે તે કશ્યપસ્યાસ્તાં કદ્રૂશ્ચ વિનતા તથા

વિનતા સુષુવે પુત્રાવરુણં ગરુડં તથા ॥
ભર્ત્તુઃ સકાશાત્કદ્રૂશ્ચ લેભે સર્પાન્બહૂન્સુતાન્ ॥

અનંતવાસુકિમુખાન્વિષદર્પસમન્વિતાન્ ॥
એકદા તુ ભગિન્યૌ તે કદ્રૂશ્ચ વિનતા તથા

અપશ્યતાં સમાયાંતમુચ્ચૈઃશ્રવસમં તિકાત્ ॥
વિલોક્ય કદ્રૂસ્તુરગં વિનતામિદમબ્રવીત્

શ્વેતોઽશ્વવાલો નીલો વા વિનતે બ્રૂહિ તત્ત્વતઃ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિનતા વિપ્રાઃ કદ્રૂં તામિદમબ્ર વીત્ ॥
તુરંગઃ શ્વેતવાલો મે પ્રતિભાતિ સુમધ્યમે ॥
કિં વા ત્વં મન્યસે કદ્રૂરિતિ તાં વિનતાઽબ્રવીત્

પૃષ્ટ્વૈવં વિનતાં કદ્રૂર્બભાષે સ્વમતં ચ સા ॥
કૃષ્ણવાલમહં મન્યે હયમેનમનિંદિતે

તતઃ પરાજયે કૃત્વા દાસીભાવં પણં મિથઃ ॥
વ્યતિષ્ઠેતાં મહાભાગે સપત્ન્યૌ તે દ્વિજોત્તમાઃ ॥

તતઃ કદ્રૂર્નિજસુતાન્વાસુકિપ્રમુખાનહીન્ ॥
તસ્યા નાહં યથા દાસી તથા કુરુત પુત્રકાઃ

તસ્યાભીપ્સિતસિદ્ધ્યર્થમિત્યવોચદ્ભૃશા તુરા ॥
યુષ્માભિરુચ્ચૈઃશ્રવસો બાલઃ પ્રચ્છાદ્યતામિતિ

નાંગીચક્રુર્મતં તસ્યા નાગાઃ કદ્રૂ રુષા તદા॥
અશપત્કુપિતા પુત્રાઞ્જ્વલંતી રોષમૂર્ચ્છિતા

પારીક્ષિતસ્ય સર્વેઽદ્ધા યૂયં સત્રે મરિષ્યથ ॥
ઇતિ શાપે કૃતે માત્રા ત્રસ્તઃ કર્કોટકસ્તદા

પ્રણમ્ય પાદયોઃ કદ્રૂં દીનો વચનમબ્રવીત્ ॥
અહમુચ્ચૈઃશ્રવોવાલં વિધાસ્યામ્યંજનપ્રભમ્

મા ભીરંબ ત્વયા કાર્યેત્યવાદીચ્છાપવિક્લવઃ ॥
શ્વેતમુચ્ચૈઃશ્રવોવાલં તતઃ કર્કોટકોરગઃ

છાદયિત્વા સ્વભોગેન વ્યતનોદંજનદ્યુતિમ્ ॥
અથ તે વિનતાકદ્ર્વૌ દાસ્યે કૃતપણે ઉભે

દેવરાજહયં દ્રષ્ટું સંરંભાદભ્યગચ્છ તામ્ ॥
શશાંકશંખમાણિક્યમુક્તૈરાવતકારણમ્

યુગાંતકાલશયનં યોગનિદ્રાકૃતો હરેઃ ॥
અતીત્ય કદ્રૂવિનતે સમુદ્રં સરિતાં પતિમ્

દદૃશતુર્હયં ગત્વા દેવરાજસ્ય વાહનમ્ ॥
કૃષ્ણવાલં હયં દૃષ્ટ્વા વિનતા દુઃખિતાઽભવત્

દુઃખિતાં વિનતાં કદ્રૂર્દાસીકૃત્યે ન્યયુંક્ત સા ॥
એતસ્મિન્નંતરે તાર્ક્ષ્યોઽપ્યંડમુદ્ભિદ્ય વહ્નિવત્

પ્રાદુર્બભૂવ વિપ્રેંદ્રા ગિરિમાત્રશરીરવાન્ ॥
દૃષ્ટ્વા તદ્દેહમાહાત્મ્યમભૂત્ત્રસ્તં જગત્ત્રયમ્

તતસ્તં તુષ્ટુવુર્દેવા ગરુડં પક્ષિણાં વરમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા તદ્દેહમાહાત્મ્યં ત્રસ્તં સ્યાદ્ભુવનત્રયમ્

ઇત્યાલોચ્યોપસંહૃત્ય દેહમત્યંતભીષણમ્ ॥
અરુણં પૃષ્ઠમારોપ્ય માતુરંતિકમભ્યગાત્

અથાહ વિનતાં કદ્રૂઃ પ્રણતામતિવિહ્વલામ્ ॥
ચેટિ નાગાલયં ગંતુમુદ્યોગો મમ વર્તતે

ત્વત્પુત્રો ગરુડોતો માં મત્પુત્રાંશ્ચ વહત્વિતિ ॥
તતશ્ચ વિનતા પુત્રં ગરુડં પ્રત્યભાષત

અહં કદ્રૂમિમાં વક્ષ્યે ત્વં સર્પાન્વહ તત્સુતાન્ ॥
તથેતિ ગરુડો માતુઃ પ્રત્યગૃહ્ણદ્વચો દ્વિજાઃ

અવહદ્વિનતા કદ્રૂં સર્વાંસ્તાન્ગરુડોઽવહત્ ॥
રવિસામીપ્યગાઃ સર્પાસ્તત્કરૈરાહતાસ્તદા

અસ્તૌષીદ્વજ્રિણં કદ્રૂઃ સુતાનાં તાપશાંતયે ॥
સર્વતાપં જલાસારૈર્દેવરાજોઽપ્યશામયત

નીયમાનાસ્તદા સર્પા ગરુડેન બલીયસા ॥
ગત્વા તં દેશમચિરાદવદન્વિનતાસુતમ્

વયં દ્વીપાંતરં ગંતું સર્વે દ્રષ્ટું કૃતત્વરાઃ ॥
વહ ત્વમસ્માન્ગરુડ ચેટીસુત તતઃ ક્ષણાત્

તતો માતર મપ્રાક્ષીદ્વિનતાં ગરુડો દ્વિજાઃ ॥
અહં કસ્માદ્વહામીમાંસ્ત્વં ચેમાં વહસે સદા

ચેટીપુત્રેતિ મામેતે કિ ભણંતિ સરીસૃપાઃ ॥
સર્વમેતદ્વદ ત્વં મે માતસ્તત્ત્વેન પૃચ્છતઃ

પૃષ્ટૈવં જનની તેન ગરુડં પ્રાબ્રવીત્સુતમ્ ॥
ભગિન્યા ક્રૂરયા પુત્ર ચ્છલેનાહં પરાજિતા

તસ્યા દાસી ભવામ્યદ્ય ચેટીપુત્રસ્તતો ભવાન્ ॥
અતસ્ત્વં વહસે સર્પાન્વહામ્યેનામહં સદા

ઇત્યાદિ સર્વવૃત્તાંતમાદિતોઽસ્મૈ ન્યવેદયત્ ॥
અથ તાં ગરુડોઽવા દીન્માતરં વિનતાસુતઃ

અસ્માદ્દાસ્યાદ્વિમોક્ષાર્થં કિં કાર્યં તે મયાધુના ॥
ઇતિ પૃષ્ટા સુતેનાથ વિનતા તમભાષત

સર્પાન્પૃચ્છસ્વ ગરુડ મમ માતૃવિમોક્ષણે ॥
યુષ્માકં માતુઃ કિં કાર્યં મયેતિ વદતાધુના

ઇતિ માત્રા સમુદિતો ગરુડઃ પન્નગાન્પ્રતિ ॥
ગત્વાઽપૃચ્છદ્વિજ શ્રેષ્ઠાસ્તેઽપ્યેનમવદંસ્તદા

યદા હરિષ્યસે શીઘ્રં સુધાં ત્વમમરાલયાત્ ॥
દાસ્યાન્મુક્તા ભવેન્માતા વૈનતેય તવાદ્ય હિ

તતો માતરમાગમ્ય ગરુડઃ પ્રણતોઽબ્રવીત્ ॥
સુધામંબ મમાનેતું ગચ્છતો ભક્ષ્યમર્પય

ઇતીરિતા સુતં પ્રાહ માતા તં વિનતા સુતમ્ ॥
સમુદ્રમધ્યે વર્તંતે શબરાઃ કતિચિત્સુત

તાન્ભક્ષયિત્વા શબરાનમૃતં ત્વમિહાનય ॥
તત્ર કશ્ચિદ્દ્વિજઃ કામી શવરીસંગકૌતુકી

ત્યજ તં બ્રાહ્મણં કંઠં દહંતં બ્રહ્મતેજસા ॥
પક્ષાદીનિ તવાંગાનિ પાંતુ દેવા મરુન્મુખાઃ

ઇતિ સ્વમાતુરાશીર્ભિર્ગરુડો વર્ધિતો યયૌ ॥
શબરાલયમભ્યેત્ય તસ્ય ભક્ષય તો મુખમ્

આવૃતં પ્રાવિશન્વ્યાધા વયાંસીવ દરીં ગિરેઃ ॥
અથ સ બ્રાહ્મણોઽપ્યાગાત્તત્કંઠં મુનિપુંગવાઃ

કણ્ઠં દહન્તં વિપ્રં તમુવાચ વિનતાસુતઃ ॥
વિપ્ર પાપોઽપ્યવધ્યો હિ નિર્યાહિ ત્વમતો બહિઃ

એવમુક્તસ્તદા વિપ્રો ગરુડં પ્રત્યભાષત ॥
કિરાતી મમ ભાર્યાપિ નિર્ગંતવ્યા મયા સહ

એવમસ્ત્વિતિ તં વિપ્રમુવાચ પતગેશ્વરઃ ॥
તતઃ સ ગરુડો વિપ્રમુજ્જગાર સભાર્યકમ્

વિપ્રોઽપ્યભીપ્સિતાન્દેશાન્નિષાદ્યા સહ નિર્યયૌ ॥
શબરાન્ભક્ષયિત્વાઽથ ગરુડઃ પક્ષિણાં વરઃ

આત્મનઃ પિતરં વેગાત્કશ્યપં સમુપેયિવાન્ ॥
કુત્ર યાસીતિ તત્પૃષ્ટો ગરુડસ્તમ ભાષત

માતુર્દાસ્યવિમોક્ષાય સુધામાહર્તુમાગમમ્ ॥
બહૂન્કિરાતાઞ્જગ્ધ્વાપિ તૃપ્તિર્મમ ન જાયતે

અપર્યંતક્ષુધા બ્રહ્મન્બાધતે મામહ ર્નિશમ્ ॥
તન્નિવૃત્તિપ્રદં ભક્ષ્યં મમાર્પય તપોધન

યેનાહં શક્નુયાં તાત સુધામાહર્તુમોજસા ॥
ઇતીરિતઃ સુતં પ્રાહ કશ્યપો વિનતોદ્ભવમ્ ॥

॥કશ્યપ ઉવાચ ॥ ॥
મુનિર્વિભાવસુર્નામ્ના પુરાસીત્તસ્ય સાનુજઃ ॥
સુપ્રતીક ઇતિ ભ્રાતા તાવુભૌ વંશવૈરિણૌ

અન્યોન્યં શેપતુર્વિપ્રા મહાક્રોધસમાકુલૌ ॥
ગજોઽભવત્સુપ્રતીકઃ કૂર્મોઽભૂચ્ચ વિભાવસુઃ

એવં વિત્તવિવાદાત્તૌ શેપતુર્ભ્રાતરૌ મિથઃ ॥
ગજઃ ષડ્યો જનોચ્છ્રાયો દ્વિગુણાયામસંયુતઃ

કૂર્મસ્ત્રિયોજનોચ્છ્રયો દશયોજનવિસ્તૃતઃ ॥
બદ્ધવૈરાવુભાવેતૌ સરસ્યસ્મિન્વિહંગમ

પૂર્વવૈરમનુસ્મૃત્ય યુધ્યેતે જેતુમિચ્છયા ॥
ઉભૌ તૌ ભક્ષયિત્વા ત્વં સુધામાહર તૃપ્તિમાન્

એવં પિત્રેરિતઃ પક્ષી ગત્વા તદ્ગજકચ્છપૌ ॥
સમુદ્ધત્ય મહાકાયૌ મહાબલપરાક્રમૌ

વહન્નખાભ્યાં સંતીર્થં વિળંબાભિધમભ્યગાત્ ॥
તત્રાગતં સમાલોક્ય પક્ષિરાજં દ્વિજોસમાઃ

તત્તીરજો મહાવૃક્ષો રોહિણાખ્યો મહોચ્છ્રયઃ ॥
વૈનતેયમિદં પ્રાહ મહાબલપરાક્રમમ્

એનામારુહ મચ્છાખાં શતયોજનમાયતામ્ ॥
સ્થિત્વાત્ર ગજકૂર્મૌ ત્વં ભક્ષયસ્વ ખગોત્તમ

ઇત્યુક્તસ્તરુણા પક્ષી સ તત્રાસ્તે મનોજવઃ ॥
તદ્ભારાત્સા તરોઃ શાખા ભગ્નાઽભૂદ્દ્વિજસત્તમાઃ

વાલખિલ્યમુનીંસ્તસ્મિલ્લઁબમાનાનધોમુખાન્ ॥
દૃષ્ટ્વા તત્પાતશંકાવાઁસ્તાં શાખાં ગરુડોઽગ્રહીત્

ગજકૂર્મો ચ તાં શાખાં ગૃહીત્વા યાંતમં બરે ॥
પિતા તસ્યાબ્રવીત્તત્ર ગરુડં વિનતાસુતમ્

ત્યજેમાં નિર્જને શૈલે શાખાં તં વિનતોદ્ભવ ॥
ઇત્યુક્તઃ સ તથા ગત્વા શાખાં નિષ્પુરુષે નગે

વિન્યસ્યાભક્ષયત્પક્ષી તૌ તદા ગજકચ્છપૌ ॥
અથોત્પાતઃ સમભવત્તસ્મિન્નવસરે દિવિ

દૃષ્ટ્વોત્પાતં બલારાતિઃ પપ્રચ્છ સ્વપુરોહિતમ્ ॥
ઉત્પાતકારણં જીવ કિમત્રેતિ પુનઃપુનઃ ॥
બૃહસ્પતિસ્તદા શક્રં પ્રોવાચ દ્વિજસત્તમાઃ

॥ બૃહસ્પતિરુવાચ ॥ ॥
કાશ્યપો હિ મુનિઃ પૂર્વમયજત્ક્રતુના હરે

સર્વાન્નૃષીન્સુરાન્સિદ્ધાન્યક્ષાન્ગંધર્વકિન્નરાન્ ॥
યજ્ઞસંભારસિદ્ધ્યર્થં પ્રેષયામાસ સ દ્વિજાઃ

વાલખિલ્યાન્સસંભારાન્હ્રસ્વાનંગુષ્ઠમાત્રકાન્ ॥
મજ્જતો ગોષ્પદજલે દૃષ્ટ્વા હસિતવાન્ભવાન્

ભવતાવમતાઃ ક્રુદ્ધા વાલખિલ્યાસ્તદા હરે ॥
જુહુવુર્યજ્ઞવહ્નૌ તે ક્રોધેન જ્વલિતાનનાઃ

દેવેંદ્રભયદઃ શત્રુઃ કશ્યપસ્ય સુતોઽસ્ત્વિતિ ॥
તસ્ય પુત્રોઽદ્ય ગરુડઃ સુધાહરણકૌતુકી

સમાગચ્છતિ તદ્ધેતુરયમુત્પાત આગતઃ ॥
ઇત્યુક્તઃ સોઽબ્રવીદિંદ્રો દેવાનગ્નિપુરોગમાન્

સુધામાહર્તુમાયાતિ પક્ષી સા રક્ષ્યતામિતિ ॥
ઇતીંદ્રપ્રેરિતા દેવા રરક્ષુઃ સાયુધાઃ સુધામ્

પક્ષિરાજસ્તદાભ્યાગાદ્દેવાનાયુધધારિણઃ ॥
મહાબલં તે ગરુડં દૃષ્ટ્વાઽકમ્પંત વૈ સુરાઃ

ગરુડસ્ય સુરાણાં ચ તતો યુદ્ધમભૂન્મહત્ ॥
અખંડિ પક્ષિતુણ્ડેન ભૌવનોઽમૃતપાલકઃ

તદા નિજઘ્નુગર્રુડં દેવાઃ શસ્ત્રૈરનેકશઃ ॥
અતીવ ગરુડો દેવૈર્બાધિતઃ શસ્ત્રપાણિભિઃ

પક્ષાભ્યામાક્ષિપદ્દૂરે દેવાનગ્નિપુરોગમાન્ ॥
તત્પક્ષવિક્ષિતા દેવાસ્તદા પરમકોપનાઃ

નારાચાન્ભિંદિ પાલાંશ્ચ નાનાશસ્ત્રાણિ ચાક્ષિપન્ ॥
તતસ્તુ ગરુડો વેગાદ્દેવદૃષ્ટિવિલોપિનીમ્

ધૂલિમુત્થાપયામાસ પક્ષાભ્યાં વિનતાસુતઃ ॥ વાયુના
શમયામાસુસ્તાન્પાંસૂંસ્ત્રિદશોત્તમાઃ

રુદ્રાન્વસૂંસ્તથાદિત્યાન્મરુતોઽન્યાન્સુરાંસ્તથા ॥
ગરુડઃ પક્ષતુંડાભ્યાં વ્યથિતાનકરોદ્દ્વિજાઃ

પલાયિતેષુ દેવેષુ સોઽદ્રાક્ષીજ્જ્વલનં પુરઃ ॥
જ્વલંતં પરિતસ્ત્વગ્નિં શમાપયિતુમુદ્યયૌ

સ સહસ્રમુખો ભૂત્વા તૈઃ પિબઞ્છતશો નદીઃ ॥
તમગ્નિં નાશયામાસ તૈઃ પયોભિસ્ત્વરાન્વિતઃ

સિતધારં ભ્રમચ્ચક્રં સુધારક્ષકમંતિકે ॥
દૃષ્ટ્વા તદરિરંધ્રેણ સંક્ષિપ્તાંગોતરાવિશત્

તતો દદર્શ દ્વૌ સર્પો વ્યક્તાસ્યૌ ભીષણાકૃતી.॥
યાભ્યાં દૃષ્ટોપિ ભસ્મ સ્યાત્તૌ સર્પૌ ગરુડસ્તદા

આચ્છિદ્ય પક્ષતુંડાભ્યાં ગૃહીત્વાઽમૃતમુદ્યયૌ ॥
યંત્રમુત્પાટ્ય ચોદ્યંતં ગરુડં પ્રાહ માધવઃ

તવ તુષ્ટોઽસ્મિ પક્ષીશ વરં વરય સુવ્રત ॥
અથ પક્ષી તમાહ સ્મ કમલાનાયકં હરિમ્ ॥

તવોપરિ સ્થિતિર્મે સ્યાન્મા ભૂતાં ચ જરામૃતી ॥
તથાસ્ત્વિતિ હરિઃ પ્રાહ વરં મદ્વ્રિયતામિતિ

ઇત્યુક્તસ્તં હરિઃ પ્રાહ મમ ત્વં વાહનં ભવ ॥
સ્યંદનોપરિ કેતુશ્ચ મમ ત્વં વિનતાસુત

તથાસ્ત્વિતિ ખગોપ્યાહ કમલાપતિમચ્યુતમ્ ॥
હૃતામૃતં ખગં શ્રુત્વા તત આખંડલો જવાત્

અભિદ્રુત્યાશુ કુલિશં પક્ષે ચિક્ષેપ પક્ષિણઃ ॥
તતો વિહસ્ય ગરુડઃ પાકશાસનમબ્રવીત્

કુલિશસ્ય નિપાતાન્મે ન હરે કાપિ વેદના ॥
સફલો વજ્રપાતસ્તે ભૂયાચ્ચ સુરનાયક

ઇતીરયન્પત્રમેકં વ્યસૃજત્પક્ષતસ્તદા ॥
શોભનં પર્ણમસ્યેતિ સુપર્ણ ઇતિ સોભ વત્

તસ્મિન્સુપર્ણે હેમાભે સર્વે વિસ્મયમાયયુઃ ॥
તતસ્તુ ગરુડઃ શક્રમબ્રવીદ્દ્વિજપુંગવાઃ

ભવતા સાકમખિલં જગદેતચ્ચરાચરમ્ ॥
દેવેંદ્ર સતતં વોઢુમમોઘા શક્તિરસ્તિ મે

નાખણ્ડલસહસ્રં મે રણે લભ્યં હરે ભવેત્ ॥
ઇતિ બ્રુવાણં ગરુડમબ્રવીત્પાકશાસનઃ

કિં તેઽમૃતેન કાર્યં સ્યાદ્દીયતામમૃતં મમ ॥
ઇમાં સુધાં ભવાન્દદ્યાદ્યેભ્યો હિ વિનતોદ્ભવ

તેઽધુનાઽમૃતપાનેન જરામરણવર્જિતાઃ ॥
અસ્મદ્ભ્યોઽધિકવીર્યાઃ સ્યુર્બાધેરંસ્ત્રિદશાંસ્તથા

ઇતિ બ્રુવંતં દેવેન્દ્રં ગરુડોઽપ્યબ્રવીદ્દ્વિજાઃ ॥
યત્રૈતત્સ્થાપયિષ્યામિ તત્રાગત્ય ભવાનિદમ્ ॥

ગૃહ્ણાતુ ઝટિતીત્યુક્તો ગરુડં પ્રાહ વૃત્રહા ॥
પ્રીતોઽહં તવ દાસ્યામિ વરં વૃણુ મહામતે

ઇત્યુક્તવન્તં ગરુડઃ પાકશાસનમબ્રવીત્ ॥
દાસ્યે છલપ્રયોક્તારો મમ માતુઃ સરીસૃપાઃ

ભક્ષ્યા ભવંતુ નિત્યં મે પાકશાસન વૃત્રહન્ ॥
ઇતિ તેનેરિતઃ શકસ્તથાસ્ત્વિત્યવદચ્ચ તમ્

અથાયં ગરુડો વિપ્રા ધારયન્નમૃતં યયૌ ॥
યાંતં તમનુયાતિ સ્મ ગરુડં પાકશાસનઃ

વેગેન સ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સુધાહરણકૌતુકી ॥
માતુરભ્યાશમાગત્ય સર્પાન્પ્રાહ સ પક્ષિરાટ્

કુશેષુ ન્યસ્યતે સર્પાસ્સુધૈવમધુના મયા ॥
સ્નાત્વા તદ્ભુઙ્ધ્વમમૃતં શુચયઃ સુસમાહિતાઃ

મોક્ષોઽપિ મમ માતુઃ સ્યાદ્દાસીભાવાદ્ધિ પન્નગાઃ ॥
તથાસ્ત્વિત્યવદન્સર્પા ગરુડં વિનતાસુતમ્

મુક્તા તદૈવ વિનતા દાસીભાવાદ્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સર્પાસ્તેઽમૃતભક્ષાર્થં સ્નાતું સર્વે યયુસ્તદા

તસ્મિન્નવસરે શક્રસ્તામાદાય સુધાં યયૌ ॥
સ્નાત્વાગત્ય ભુજંગાસ્તે તત્રાદૃષ્ટ્વા તદા સુધામ્

જિહ્વાભિર્લિલિહુર્દ ર્ભાનેષુ ન્યસ્તા સુધેતિ હિ ॥
તદાપ્રભૃતિ સર્પાણાં જિહ્વા દર્ભાગ્રપાટિતાઃ

દ્વિધાભવન્મુનિશ્રેષ્ઠા દ્વિજિહ્વાસ્તેન તે સ્મૃતાઃ॥
સુધાસંયોગતો દર્ભાઃ પ્રય યુશ્ચ પવિત્રતામ્

મોચયિત્વા ચ ગરુડો દાસીભાવાત્સ્વમાતરમ્ ॥
શશાપકુપિતઃ કદ્રૂં છદ્મના જિતમાતરમ્

કદ્રૂસ્ત્વં જનનીં યન્મે છલેન જિતવત્યસિ ॥
ભર્તુસ્ત્વં પરિચર્યાયામતો નાર્હા ભવિષ્યસિ

શપ્ત્વૈવં ગરુડઃ કદ્રૂં પ્રયયૌ સ યથેચ્છયા ॥
કદ્રૂશ્ચ વિનતા ચોભે યયતુર્ભર્તુરંતિકમ્

કશ્યપો વિમુખસ્તત્ર કદ્રૂં કોપાદથાબ્રવીત્ ॥
યસ્માચ્છલેન વિનતાં કદ્રૂર્નિર્જિતવત્યસિ

અતો મત્પરિચર્યાયાં ન યોગ્યાસિ દુરાત્મિકે ॥
સ્ત્રિયં વા પુરુષં વાપિ નારી વા પુરુષોઽપિ વા

છલાદ્વિજયતે યોઽસૌ સ મહાપાતકી ભવેત્ ॥
છલાદ્વિજયિના સાર્ધં સંભાષ્ય બ્રહ્મહા ભવેત્

સ્તેયી સુરાપી વિજ્ઞેયો ગુરુદારરતશ્ચ સઃ ॥
સંસર્ગદોષદુષ્ટશ્ચ મુનિભિઃ પરિકીર્ત્યતે

ત્વયા સંભાષણાદ્દોષો મમ સ્યાન્નરકપ્રદઃ ॥
તસ્માત્પ્રયાહિ કદ્રૂસ્ત્વં મત્સમીપાદ્ધિ દારુણે

છલજેત્રા સપંક્તૌ યો ભુંજીત મનુજો ભુવિ ॥
તેન સંભાષણાત્સદ્યઃ પતેદ્ધિ નરકાર્ણવે

વિલોક્ય ચ્છલજેતારં તસ્ય પાપસ્ય શાંતયે ॥
આદિત્યં વા જલં વાપિ પાવકં વા વિલોકયેત્

છલજેતા યત્ર તિષ્ઠેદાશ્રમેઽપિ ગૃહેઽપિવા ॥
વસ્તવ્યં ન હિ તત્રાન્યૈર્વસન્નરકમશ્નુતે

અતો નિર્યાહિ નિર્યાહિ મમ ત્વં દૃષ્ટિમાર્ગતઃ ॥
સ્વાશ્રમાત્સરલામેનાં વિનતાં જિતવત્યસિ

ઇતિ ધિક્કૃત્ય સહસા કદ્રૂં તાં કશ્યપસ્તદા ॥
વિનતાં સ્વચ્છશીલાં તાં સ્વીચકાર મહામતિઃ

કદ્રૂરિત્થં સપરુષં કથિતા કશ્યપેન સા ॥
રુદંતી ભૃશદુઃખાર્તા પાદયોસ્તસ્ય ચાપતત્

પતિતાં પાદયોર્દૃષ્ટ્વા કશ્યપો મુનિપુંગવઃ ॥
ન જગ્રાહૈવ કદ્રૂં તાં સ્મરન્પાપં તયા કૃતમ્

તતઃ પ્રણમ્ય વિનતા કશ્યપં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ભગવન્ભગિનીમેનાં સ્વીકુરુષ્વ કૃપાનિધે

અજ્ઞાનાન્મુગ્ધયા પાપં કદ્ર્વા યદધુના કૃતમ્॥
ક્ષંતુમર્હસિ તત્સર્વં દયાશીલા હિ સાધવઃ

જનન્યા ગરુડસ્યૈવ કથિતઃ કશ્યપો મુનિઃ ॥
ઉવાચ વિનતે નૈનાં વિના પાપસ્ય નિષ્કૃતિમ્

ગ્રહીષ્યામિ દુરાચારાં ત્રિસ્ત્વાં શપથયામ્યહમ્ ॥
કશ્યપસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વિનતા પુનરબ્રવીત્

ભગિન્યા મમ પાપસ્ય બ્રહ્મંસ્ત્વં બ્રૂહિ નિષ્કૃતિમ્ ॥
યેનેયં પરિચર્યાયાં તવ યોગ્યા ભવિષ્યતિ

તયૈવમુદિતો વિપ્રા મારીચઃ કશ્યપસ્તદા ॥
ધ્યાત્વા મુહૂર્તં મનસા પશ્ચાદિદમભાષત

દક્ષિણાંબુનિધેસ્તીરે ફુલ્લગ્રામે વિમુક્તિદે ॥
અસ્તિ ક્ષીરસરોનામ તીર્થં પાપવિનાશનમ્

તત્તીર્થસ્નાનમાત્રેણ દોષશ્ચાસ્યા વિનશ્યતિ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તાયુતેનાપિ તત્તીર્થે મજ્જનં વિના

ન નશ્યત્યેષ દોષો ઽસ્યાસ્તદેષા યાતુ તત્સરઃ ॥
ભર્ત્રૈવમુદિતે કદ્રૂસ્તં પ્રણમ્ય દ્વિજોત્તમમ્

તત્ક્ષણાત્પ્રયયૌ ક્ષીરં સરઃ પુત્રસહાયિની ॥
સા કદ્રૂઃ પુત્ર સહિતા ગત્વા કતિપયૈર્દિનૈઃ

પ્રાપ્ય ક્ષીરસરઃ પુણ્યં પ્રયતા વિજિતેંદ્રિયા ॥
સસ્નૌ નિયમપૂર્વં ચ સંકલ્પ્ય ક્ષીરકુંડકે

ઉપોષ્ય ત્રિદિનં સસ્નૌ તસ્મિન્ક્ષીરસરોજલે ॥
ચતુર્થે દિવસે તસ્યાં કુર્વત્યાં સ્નાનમાદરાત્ ॥
અદેહા વ્યોમગાવાણી સમુત્તસ્થૌ દ્વિજોત્તમાઃ

અશરીરિણ્યુવાચ ॥ ॥
કદ્રૂસ્ત્વં મજ્જનાદત્ર ચ્છલજેતૃત્વદોષતઃ

વિમુક્તા ભર્તૃશુશ્રૂષાયોગ્યા ચાસિ ન સંશયઃ ॥
શાપોપિ ગરુડોક્તસ્તે લયં યાતોઽત્ર મજ્જનાત્

ગચ્છ ભર્તૃસકાશં ત્વં સોઽપિ ત્વાં સ્વીકરિષ્યતિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાથ વ્યોમવાગશરીરિણી

તસ્યૈ વાચે નમસ્કૃત્ય કદ્રૂઃ સા પ્રીતમાનસા ॥
તીર્થં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય નત્વા પુત્રસમન્વિતા

પ્રયયૌ ભર્તુરભ્યાશં તચ્છુશ્રૂષણકૌતુકાત્ ॥
આગતાતાં સમાલોક્ય સ્નાતાં ક્ષીરસરોજલે

જ્ઞાત્વા વિધૂતપાપાં ચ કશ્યપઃ સ સમાધિના ॥
અંગીચકાર પત્નીં તામાત્મશુશ્રૂષણોચિ તામ્

એવં વઃ કથિતં વિપ્રાઃ કદ્રૂપાપવિમોક્ષણમ્ ॥
મજ્જનાન્મુક્તિદં પુંસાં પુણ્યે ક્ષીરસરોજલે

યઃ શૃણોતીમમધ્યાયં પઠતે વાપિ માનવઃ ॥
સ ક્ષીરકુંડસ્નાનસ્ય લભતે ફલમુત્તમમ્

અશ્વમેધાદિયજ્ઞાનાં સમગ્રં ફલમશ્નુતે ॥
ગંગાદિસર્વતીર્થેષુ સ સ્નાતો ભવતિ ધ્રુવમ્॥

યઃ પઠેદિમમધ્યાયં ક્ષીરકુંડપ્રશંસનમ્ ॥
ગોસહસ્રપ્રદાતૄણાં પ્રાપ્નોત્યવિકલં ફલમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે ક્ષીરકુંડપ્રશસાયાં કદ્રૂકૃતચ્છલદોષશાંતિકથાવર્ણનં-નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ