સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.33

॥ રામ ઉવાચ ॥ ॥
જીર્ણોદ્ધારં કરિષ્યામિ શ્રીમાતુર્વચનાદહમ્ ॥
આજ્ઞા પ્રદીયતાં મહ્યં યથાદાનં દદામિ વઃ

પાત્રે દાનં પ્રદાતવ્યં કૃત્વા યજ્ઞવરં દ્વિજાઃ ॥
નાપાત્રે દીયતે કિંચિદ્દત્તં ન તુ સુખાવહમ્

સુપાત્રં નૌરિવ સદા તારયેદુભયોરપિ ॥
લોહપિંડોપમં જ્ઞેયં કુપાત્રં ભઞ્જનાત્મકમ્

જાતિમાત્રેણ વિપ્રત્વં જાયતે ન હિ ભો દ્વિજાઃ ॥
ક્રિયા બલવતી લોકે ક્રિયાહીને કુતઃ ફલમ્

પૂજ્યાસ્તસ્માત્પૂજ્યતમા બ્રાહ્મણાઃ સત્યવાદિનઃ ॥
યજ્ઞકાર્યે સમુત્પન્ને કૃપાં કુર્વંતુ સર્વદા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
તતસ્તુ મિલિતાઃ સર્વે વિમૃશ્ય ચ પરસ્પરમ્ ॥
કેચિદૂચુસ્તદા રામં વયં શિલોંછજીવિકાઃ

સંતોષં પરમાસ્થાય સ્થિતા ધર્મપરાયણાઃ ॥
પ્રતિગ્રહપ્રયોગેણ ન ચાસ્માકં પ્રયોજનમ્

દશસૂનાસમશ્ચક્રી દશચક્રિસમો ધ્વજઃ ॥
દશધ્વજસમા વેશ્યા દશવેશ્યાસમો નૃપઃ

રાજપ્રતિગ્રહો ઘોરો રામ સત્યં ન સંશયઃ ॥
તસ્માદ્વયં ન ચેચ્છામઃ પ્રતિગ્રહં ભયા વહમ્

એકાહિકા દ્વિજાઃ કેચિત્કેચિત્સ્વામૃતવૃત્તયઃ ॥
કુમ્ભીધાન્યા દ્વિજાઃ કેચિત્કેચિત્ષટ્કર્મતત્પરાઃ

ત્રિમૂર્તિસ્થાપિતાઃ સર્વે પૃથગ્ભાવાઃ પૃથગ્ગુણાઃ ॥
કેચિદેવં વદંતિ સ્મ ત્રિમૂર્ત્યાજ્ઞાં વિના વયમ્

પ્રતિગ્રહસ્ય સ્વીકારં કથં કુર્યામ હ દ્વિજાઃ ॥
ન તાંબૂલં સ્ત્રીકૃતં નો હ્યદ્મો દાનેન ભષિતમ્

વિમૃશ્ય સ તદા રામો વસિષ્ઠેન મહાત્મના ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનાં સસ્માર ગુરુણા સહ ॥
સ્મૃતમાત્રાસ્તતો દેવાસ્તં દેશં સમુપાગમન્॥
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશીવમાનાવલિસંવૃતાઃ

રામેણ તે યથાન્યાયં પૂજિતાઃ પરયા મુદા

નિવેદિતં તુ તત્સર્વં રામેણાતિસુબુદ્ધિના

અધિદેવ્યા વચનતો જીર્ણોદ્ધારં કરોમ્યહમ્ ॥
ધર્મારણ્યે હરિક્ષેત્રે ધર્મકૂપસમીપતઃ

તતસ્તે વાડવાઃ સર્વે ત્રિમૂર્ત્તીઃ પ્રણિપત્ય ચ ॥
મહતા હર્ષવૃંદેન પૂર્ણાઃ પ્રાપ્તમનોરથાઃ

અર્ઘ્યપાદ્યાદિવિધિના શ્રદ્ધયા તાનપૂજયન્ ॥
ક્ષણં વિશ્રમ્ય તે દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ

ઊચૂ રામં મહાશક્તિં વિનયાત્કૃતસંપુટમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
દેવદ્રુહસ્ત્વયા રામ યે હતા રાવણાદયઃ ॥
તેન તુષ્ટા વયં સર્વે ભાનુવંશવિભૂષણ

ઉદ્ધરસ્વ મહાસ્થાનં મહતીં કીર્તિમાપ્નુહિ

લબ્ધ્વા સ તેષામાજ્ઞાં તુ પ્રીતો દશરથાત્મજઃ ॥
જીર્ણોદ્ધારેઽનંતગુણં ફલમિચ્છન્નિલાપતિઃ

દેવાનાં સંનિધૌ તેષાં કાર્યારંભમથાકરોત્ ॥
સ્થંડિલં પૂર્વતઃ કૃત્વા મહાગિરિ સમં શુભમ્

તસ્યોપરિ બહિઃશાલા ગૃહશાલા હ્યનેકશઃ ॥
બ્રહ્મશાલાશ્ચ બહુશો નિર્મમે શોભનાકૃતીઃ

નિધાનૈશ્ચ સમાયુક્તા ગૃહોપકરણૈ ર્વૃતાઃ ॥
સુવર્ણકોટિસંપૂર્ણા રસવસ્ત્રાદિપૂરિતાઃ

ધનધાન્યસમૃદ્ધાશ્ચ સર્વધાતુયુતાસ્તથા ॥
એતત્સર્વં કારયિત્વા બ્રાહ્મણેભ્યસ્તદા દદૌ

એકૈકશો દશદશ દદૌ ધેનૂઃ પયસ્વિનીઃ ॥
ચત્વારિંશચ્છતં પ્રાદાદ્ગ્રામાણાં ચતુરાધિકમ્

ત્રૈવિદ્યદ્વિજવિપ્રેભ્યો રામો દશરથાત્મજઃ ॥
કાજેશેન ત્રયેણૈવ સ્થાપિતા દ્વિજસત્તમાઃ

તસ્માત્ત્રયીવિદ્ય ઇતિ ખ્યાતિર્લોકે બભૂવ હ ॥
એવંવિધં દ્વિજેભ્યઃ સ દત્ત્વા દાનં મહાદ્ભુતમ્ ॥

આત્માનં ચાપિ મેને સ કૃતકૃત્યં નરેશ્વરઃ ॥
બ્રહ્મણા સ્થાપિતાઃ પૂર્વં વિષ્ણુના શંકરેણ યે

તે પૂજિતા રાઘવેણ જીર્ણોદ્ધારે કૃતે સતિ ॥
ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ ગોભુજા યે વણિગ્વરાઃ

શુશ્રૂષાર્થં પ્રદત્તા વૈ દેવૈર્હરિહરાદિભિઃ॥
સંતુષ્ટેન તુ શર્વેણ તેભ્યો દત્તં તુ ચેત નમ્

શ્વેતાશ્વચામરૌ દત્તૌ ખઙ્ગં દત્તં સુનિર્મલમ્ ॥
તદા પ્રબોધિતાસ્તે ચ દ્વિજશુશ્રૂષણાય વૈ

વિવાહાદૌ સદા ભાવ્યં ચામરૈ મંગલં વરમ્ ॥
ખઙ્ગં શુભં તદા ધાર્ય્યં મમ ચિહ્નં કરે સ્થિતમ્

ગુરુપૂજા સદા કાર્યા કુલદેવ્યાઃ પુનઃપુનઃ ॥
વૃદ્ધ્યાગમેષુ પ્રાપ્તેષુ વૃદ્ધિ દાયકદક્ષિણા

એકાદશ્યાં શનેર્વારે દાનં દેયં દ્વિજન્મને ॥
પ્રદેયં બાલવૃદ્ધેભ્યો મમ રામસ્ય શાસનાત્

મંડલેષુ ચ યે શુદ્ધા વણિગ્વૃત્તિરતાઃ પરાઃ ॥
સપાદલક્ષાસ્તે દત્તા રામશાસનપાલકાઃ

માંડલીકાસ્તુ તે જ્ઞેયા રાજાનો મંડલેશ્વરાઃ ॥
દ્વિજ શુશ્રૂષણે દત્તા રામેણ વણિજાં વરાઃ

ચામરદ્વિતયં રામો દત્તવાન્ખડ્ગમેવ ચ ॥
કુલસ્ય સ્વામિનં સૂર્યં પ્રતિષ્ઠાવિધિપૂર્વકમ્ ॥

બ્રહ્માણં સ્થાપયામાસ ચતુર્વેદસમન્વિતમ્ ॥
શ્રીમાતરં મહાશક્તિં શૂન્યસ્વામિહરિં તથા

વિઘ્નાપધ્વંસનાર્થાય દક્ષિણદ્વારસંસ્થિતમ્ ॥
ગણં સંસ્થાપયામાસ તથાન્યાશ્ચૈવ દેવતાઃ

કારિતાસ્તેન વીરેણ પ્રાસાદાઃ સપ્તભૂમિકાઃ ॥
યત્કિં ચિત્કુરુતે કાર્યં શુભં માંગલ્યરૂપકમ્

પુત્રે જાતે જાતકે વાન્નાશને મુંડનેઽપિ વા ॥
લક્ષહોમે કોટિહોમે તથા યજ્ઞક્રિયાસુ ચ

વાસ્તુપૂજાગ્રહશાંત્યોઃ પ્રાપ્તે ચૈવ મહોત્સવે ॥
યત્કિંચિત્કુરુતે દાનં દ્રવ્યં વા ધાન્યમુત્તમમ્

વસ્ત્રં વા ધેનવો નાથ હેમ રૂપ્યં તથૈવ ચ ॥
વિપ્રાણામથ શૂદ્રાણાં દીનાનાથાંધકેષુ ચ

પ્રથમં બકુલાર્કસ્ય શ્રીમાતુશ્ચૈવ માનવઃ ॥
ભાગં દદ્યાચ્ચ નિર્વિઘ્નકાર્યસિદ્ધ્યૈ નિરન્તરમ્

વચનં મે સમુલ્લંઘ્ય કુરુતે યોઽન્યથા નરઃ ॥
તસ્ય તત્કર્મણો વિઘ્નં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

એવમુક્ત્વા તતો રામઃ પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ॥
દેવાનામથ વાપીશ્ચ પ્રાકારાંસ્તુ સુશોભનાન્

દુર્ગોપકરણૈર્યુક્તાન્પ્રતોલીશ્ચ સુવિસ્તૃતાઃ ॥
નિર્મમે ચૈવ કુંડાનિ સરાંસિ સરસીસ્તથા

ધર્મવાપીશ્ચ કૂપાંશ્ચ તથાન્યાન્દેવનિર્મિતાન્ ॥
એતત્સર્વં ચ વિસ્તાર્ય ધર્મારણ્યે મનોરમે

દદૌ ત્રૈવિદ્યમુખ્યેભ્યઃ શ્રદ્ધયા પરયા પુનઃ ॥
તામ્રપટ્ટસ્થિતં રામશાસનં લોપયેત્તુ યઃ

પૂર્વજાસ્તસ્ય નરકે પતંત્યગ્રે ન સંતતિઃ ॥
વાયુપુત્રં સમાહૂય તતો રામોઽબ્રવીદ્વચઃ ॥

વાયુપુત્ર મહાવીર તવ પૂજા ભવિષ્યતિ ॥
અસ્ય ક્ષેત્રસ્ય રક્ષાયૈ ત્વમત્ર સ્થિતિમાચર

આંજનેયસ્તુ તદ્વાક્યં પ્રણમ્ય શિરસાદધૌ ॥
જીર્ણોદ્ધારં તદા કૃત્વા કૃતકૃત્યો બભૂવ હ

શ્રીમાતરં તદાભ્યર્ચ્ય પ્રસન્નેનાંતરાત્મના ॥
શ્રીમાતરં નમસ્કૃત્ય તીર્થાન્યન્યાનિ રાઘવઃ

તેઽપિ દેવાઃ સ્વકં સ્થાનં યયુર્બહ્મપુરોગમાઃ

દત્ત્વાશિષં તુ રામાય વાંછિતં તે ભવિષ્યતિ ॥
રમ્યં કૃતં ત્વયા રામ વિપ્રાણાં સ્થાપનાદિકમ્ ॥

અસ્માકમપિ વાત્સલ્યં કૃતં પુણ્યવતા ત્વયા ॥
ઇતિ સ્તુવંતસ્તે દેવાઃ સ્વાનિ સ્થાનાનિ ભેજિરે

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકા શીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વાર્ધે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે શ્રીરામચન્દ્રસ્ય પુરપ્રત્યાગમનવર્ણનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ