સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.32

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
તતશ્ચ રામદૂતાસ્તે નત્વા રામમથાબ્રુવન્ ॥
રામરામ મહાબાહો વરનારી શુભાનના

સુવસ્ત્રભૂષાભરણાં મૃદુવાક્યપરાયણામ્ ॥
એકાકિનીં ક્રદમાનામ દૃષ્ટ્વા તાં વિસ્મિતા વયમ્

સમીપવર્તિનો ભૂત્વા પૃષ્ટા સા સુરસુન્દરી ॥
કા ત્વં દેવિ વરારોહે દેવી વા દાનવી નુ કિમ્

રામઃ પૃચ્છતિ દેવિ ત્વાં બ્રૂહિ સર્વં યથાતથમ્ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં રામા સોવાચ મધુરં વચઃ

રામં પ્રેષયત ભદ્રં વો મમ દુઃખાપહં પરમ્

તદાકર્ણ્ય તતો રામઃ સંભ્રમાત્ત્વરિતો યયૌ ॥
દૃષ્ટ્વા તાં દુઃખસંતપ્તાં સ્વયં દુઃખમવાપ સઃ ॥
ઉવાચ વચનં રામઃ કૃતાંજલિપુટસ્તદા

॥ શ્રીરામ ઉવાચ ॥ ॥
કા ત્વં શુભે કસ્ય પરિગ્રહો વા કેનાવધૂતા વિજને નિરસ્તા ॥
મુષ્ટં ધનં કેન ચ તાવકીનમાચક્ષ્વ માતઃ સકલં મમાગ્રે

ઇત્યુક્ત્વા ચાતિદુઃખાર્તો રામો મતિમતાં વરઃ ॥
પ્રણામં દંડવચ્ચક્રે ચક્રપાણિરિવાપરઃ

તયાભિવંદિતો રામઃ પ્રગમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ॥
તુષ્ટયા પરયા પ્રીત્યા સ્તુતો મધુરયા ગિરા

પરમાત્મન્પરેશાન દુઃખહારિન્સનાતન ॥
યદર્થમવતારસ્તે તચ્ચ કાર્યં ત્વયા કૃતમ્

રાવણઃ કુમ્ભકર્ણશ્ચ શક્રજિત્પ્રમુખાસ્તથા ॥
ખરદૂષણત્રિશિરોમારીચાક્ષકુમારકાઃ

અસંખ્યા નિર્જિતા રૌદ્રા રાક્ષસાઃ સમરાંગણે

કિં વચ્મિ લોકેશ સુકીર્ત્તિમદ્ય તે વેધાસ્ત્વદીયાંગજપદ્મસંભવઃ ॥
વિશ્વં નિવિષ્ટં ચ તતો દદર્શ વટસ્ય પત્રે હિ યથો વટો મતઃ

ધન્યો દશરથો લોકે કૌશલ્યા જનની તવ ॥
યયોર્જાતોસિ ગોવિંદ જગદીશ પરઃ પુમાન્

ધન્યં ચ તત્કુલં રામ યત્ર ત્વમાગતઃ સ્વયમ્ ॥
ધન્યાઽયોધ્યાપુરી રામ ધન્યો લોકસ્ત્વદાશ્રયઃ

ધન્યઃ સોઽપિ હિ વાલ્મીકિર્યેન રામાયણં કૃતમ્ ॥
કવિના વિપ્રમુખ્યેભ્ય આત્મબુદ્ધ્યા હ્યનાગતમ્

ત્વત્તોઽભવત્કુલં ચેદં ત્વયા દેવ સુપાવિતમ્

નરપતિરિતિ લોકૈઃ સ્મર્યતે વૈષ્ણવાંશઃ સ્વયમસિ રમણીયૈસ્ત્વં ગુણૈર્વિષ્ણુરેવ ॥
કિમપિ ભુવનકાર્યં યદ્વિચિંત્યાવતીર્ય તદિહ ઘટયતસ્તે વત્સ નિર્વિઘ્નમસ્તુ

સ્તુત્વા વાચાથ રામં હિ ત્વયિ નાથે નુ સાંપ્રતમ્ ॥
શૂન્યા વર્તે ચિરં કાલં યથા દોષસ્તથૈવ હિ

ધર્મારણ્યસ્ય ક્ષેત્રસ્ય વિદ્ધિ મામધિદેવતામ્ ॥
વર્ષાણિ દ્વાદશેહૈવ જાતાનિ દુઃખિ તાસ્મ્યહમ્

નિર્જનત્વં મમાદ્ય ત્વમુદ્ધરસ્વ મહામતે ॥
લોહાસુરભયાદ્રામ વિપ્રાઃ સર્વે દિશો દશ

ગતાશ્ચ વણિજઃ સર્વે યથાસ્થાનં સુદુઃખિતાઃ ॥
સ દૈત્યો ઘાતિતો રામ દેવૈઃ સુરભયંકરઃ

આક્રમ્યાત્ર મહામાયો દુરાધર્ષો દુરત્યયઃ ॥
ન તે જનાઃ સમાયાંતિ તદ્ભયાદતિ શંકિતાઃ

અદ્ય વૈ દ્વાદશ સમાઃ શૂન્યાગારમનાથવત્ ॥
યસ્માચ્ચ દીર્ઘિકાયાં મે સ્નાનદાનોદ્યતો જનઃ

રામ તસ્યાં દીર્ઘિકાયાં નિપતંતિ ચ શૂકરાઃ ॥
યત્રાંગના ભર્તૃયુતા જલક્રીડાપરાયણાઃ

ચિક્રીડુસ્તત્ર મહિષા નિપતંતિ જલાશયે ॥
યત્ર સ્થાને સુપુષ્પાણાં પ્રકરઃ પ્રચુરોઽભવત્

તદ્રુદ્ધં કંટકૈર્વૃક્ષૈઃ સિંહવ્યાઘ્રસમાકુલૈઃ ॥
સંચિક્રીડુઃ કુમારાશ્ચ યસ્યાં ભૂમૌ નિરંતરમ્

કુમાર્યશ્ચિત્રકાણાં ચ તત્ર ક્રીડં તિ હર્ષિતાઃ ॥
અકુર્વન્વાડવા યત્ર વેદગાનં તિરંતરમ્

શિવાનાં તત્ર ફેત્કારાઃ શ્રૂયંતેઽતિભયંકરાઃ ॥
યત્ર ધૂમોઽગ્નિહોત્રાણાં દૃશ્યતે વૈ ગૃહેગૃહે

તત્ર દાવાઃ સધૂમાશ્ચ દૃશ્યંતેઽત્યુલ્બણા ભૃશમ્ ॥
નૃત્યંતે નર્ત્તકા યત્ર હર્ષિતા હિ દ્વિજાગ્રતઃ

તત્રૈવ ભૂતવેતાલા પ્રેતાઃ નૃત્યંતિ મોહિતાઃ ॥
નૃપા યત્ર સભાયાં તુ ન્યષીદન્મંત્રતત્પરાઃ

તસ્મિન્સ્થાને નિષીદંતિ ગવયા ઋક્ષશલ્લકાઃ ॥
આવાસા યત્ર દૃશ્યન્તે દ્વિજાનાં વણિજાં તથા

કુટ્ટિમપ્રતિમા રામ દૃશ્યંતેત્ર બિલાનિ વૈ ॥
કોટરાણીહ વૃક્ષાણાં ગવાક્ષાણીહ સર્વતઃ

ચતુષ્કા યજ્ઞવેદિર્હિ સોચ્છ્રાયા હ્યભવત્પુરા ॥
તેઽત્ર વલ્મીકનિચયૈર્દૃશ્યંતે પરિવેષ્ટિતાઃ

એવંવિધં નિવાસં મે વિદ્ધિ રામ નૃપોત્તમ ॥
શૂન્યં તુ સર્વતો યસ્માન્નિવાસાય દ્વિજા ગતાઃ

તેન મે સુમહદ્દુઃખં તસ્માત્ત્રાહિ નરેશ્વર ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચો રામ ઉવાચ વદતાં વરઃ

॥ શ્રીરામ ઉવાચ ॥ ॥
ન જાને તાવકાન્વિપ્રાંશ્ચતુર્દિક્ષુ સમાશ્રિતાન્ ॥
ન તેષાં વેદ્મ્યહં સંખ્યાં નામગોત્રે દ્વિજન્મનામ્

યથા જ્ઞાતિર્યથા ગોત્રં યાથાતથ્યં નિવેદય ॥
તત આનીય તાન્સર્વાન્સ્વસ્થાને વાસયામ્યહમ્

॥ શ્રીમાતોવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશૈશ્ચ સ્થાપિતા યે નરેશ્વર ॥
અષ્ટાદશ સહસ્રાણિ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

ત્રયીવિદ્યાસુ વિખ્યાતા લોકેઽસ્મિન્નમિતદ્યુતે ॥
ચતુષ્ષષ્ટિકગોત્રાણાં વાડવા યે પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

શ્રીમાતાદાત્ત્રયીવિદ્યાં લોકે સર્વે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ષટ્ત્રિંશચ્ચ સહસ્રાણિ વૈશ્યા ધર્મપરાયણાઃ

આર્યવૃત્તાસ્તુ વિજ્ઞેયા દ્વિજશુશ્રૂષણે રતાઃ ॥
બહુલાર્કો નૃપો યત્ર સંજ્ઞયા સહ રાજતે

કુમારાવશ્વિનૌ દેવૌ ધનદો વ્યયપૂરકઃ ॥
અધિષ્ઠાત્રી ત્વહં રામ નામ્ના ભટ્ટારિકા સ્મૃતા

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ્થાનાચારાશ્ચ યે કેચિત્કુલાચારાસ્તથૈવ ચ ॥
શ્રીમાત્રા કથિતં સર્વં રામસ્યાગ્રે પુરાતનમ્

તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા રામો મુદમવાપ હ ॥
સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં સત્યં હિ ભાષિતં ત્વયા

યસ્માત્સત્યં ત્વયા પ્રોક્તં તન્નામ્ના નગરં શુભમ્ ॥
વાસયામિ જગન્માતઃ સત્યમંદિરમેવ ચ

ત્રૈલોક્યે ખ્યાતિમાપ્નોતુ સત્યમંદિરમુ ત્તમમ્

એતદુક્ત્વા તતો રામઃ સહસ્રશતસંખ્યયા ॥
સ્વભૃત્યાન્પ્રેષયામાસ વિપ્રાનયનહેતવે

યસ્મિન્દેશે પ્રદેશે વા વને વા સરિ તસ્તટે ॥
પર્યંતે વા યથાસ્થાને ગ્રામે વા તત્રતત્ર ચ

ધર્મારણ્યનિવાસાશ્ચ યાતા યત્ર દ્વિજોત્તમાઃ ॥
અર્ઘપાદ્યૈઃ પૂજયિત્વા શીઘ્રમાનયતાત્ર તાન્

અહમત્ર તદા ભોક્ષ્યે યદા દ્રક્ષ્યે દ્વિજોત્તમાન્

વિમાન્ય ચ દ્વિજાનેતાનાગમિષ્યતિ યો નરઃ ॥
સ મે વધ્યશ્ચ દંડ્યશ્ચ નિર્વાસ્યો વિષયાદ્બહિઃ

તચ્છ્રુત્વા દારુણં વાક્યં દુઃસહં દુઃપ્રધર્ષણમ્ ॥
રામાજ્ઞાકારિણો દૂતા ગતાઃ સર્વે દિશો દશ

શોધિતા વાડવાઃ સર્વે લબ્ધાઃ સર્વે સુહર્ષિતાઃ ॥
યથોક્તેન વિધાનેન અર્ઘપાદ્યૈરપૂજયન્

સ્તુતિં ચક્રુશ્ચ વિધિવદ્વિનયાચારપૂર્વકમ્ ॥
આમંત્ર્ય ચ દ્વિજાન્સર્વાન્રામવાક્યં પ્રકાશયન્

તતસ્તે વાડવાઃ સર્વે દ્વિજાઃ સેવકસંયુતાઃ ॥
ગમનાયોદ્યતાઃ સર્વે વેદશાસ્ત્રપરાયણાઃ

આગતા રામપાર્શ્વં ચ બહુમાનપુરઃસરાઃ ॥
સમાગતાન્દ્વિજાન્દૃષ્ટ્વા રોમાંચિતતનૂરુહઃ

કૃતકૃત્યમિવાત્માનં મેને દાશરથિર્નૃપઃ ॥
સ સંભ્રમાત્સમુત્થાય પદાતિઃ પ્રયયૌ પુરઃ

કરસંપુટકં કૃત્વા હર્ષાશ્રુ પ્રતિમુઞ્ચયન્ ॥
જાનુભ્યામવનિં ગત્વા ઇદં વચનમબ્રવીત્

વિપ્રપ્રસાદાત્કમલાવરોઽહં વિપ્રપ્રસાદાદ્ધરણીધરોઽહમ્ ॥
વિપ્રપ્રસાદાજ્જગતીપતિશ્ચ વિપ્રપ્રસાદાન્મમ રામનામ

ઇત્યેવમુક્તા રામેણ વાડ વાસ્તે પ્રહર્ષિતાઃ ॥
જયાશીર્ભિઃ પ્રપૂજ્યાથ દીર્ઘાયુરિતિ ચાબ્રુવન્

આવર્જિતાસ્તે રામેણ પાદ્યાર્ઘ્યવિષ્ટરાદિભિઃ ॥
સ્તુતિં ચકાર વિપ્રાણાં દણ્ડવત્પ્રણિપત્ય ચ

કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિત્વા ચક્રે પાદાભિવંદનમ્ ॥
આસનાનિ વિચિત્રાણિ હૈમાન્યાભરણાનિ ચ

સમર્પયામાસ તતો રામો દશરથાત્મજઃ ॥
અંગુલીયકવાસાંસિ ઉપવીતાનિ કર્ણકાન્

પ્રદદૌ વિપ્રમુખ્યેભ્યો નાનાવર્ણાશ્ચ ધેનવઃ ॥
એકૈકશત સંખ્યાકા ઘટોધ્નીશ્ચ સવત્સકાઃ

સવસ્ત્રા બદ્ધઘંટાશ્ચ હેમશૃંગવિભૂષિતાઃ ॥
રૂપ્યખુરાસ્તામ્રપૃષ્ઠીઃ કાંસ્યપાત્રસમન્વિતાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં। સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે બ્રહ્મનારદસંવાદે સત્યમંદિરસ્થાપન વર્ણનોનામ દ્વાત્રિંશોઽધ્યાયઃ