સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.20-3

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
લક્ષ્મણસ્ય મહાતીર્થે બ્રહ્મહત્યાવિનાશને ॥
સ્નાત્વા સ્વચિત્તશુદ્ધ્યર્થં જટાતીર્થં તતો વ્રજેત્

જન્મમૃત્યુજરાક્રાંતસંસારાતુરચેતસામ્ ॥
અજ્ઞાનનાશકં નાસ્તિ જટાતીર્થાદૃતે દ્વિજાઃ

લોકે મુમુક્ષવઃ કેચિચ્ચિત્તશુદ્ધિમભીપ્સવઃ ॥
વાચા પઠંતિ વેદાંતાંસ્તૂષ્ણીન્નાનુભવંતિ તે

પૂર્વપક્ષમહાગ્રાહે સિદ્ધાંતઝષસંકુલે ॥
વેદાંતાબ્ધાવિહાજ્ઞાનં મુહ્યંતિ પતિતા દ્વિજાઃ

પ્રથમં ચિત્તશુદ્ધ્યર્થં વેદાંતાન્સંપઠંતિ યે ॥
વિવદંતે પઠિત્વા તે કલહં ચ વિતન્વતે

ચિત્તશુદ્ધિર્ન વેદાંતાદ્બહુવ્યામોહકારણાત્ ॥
તતો વયં ન વેદાંતાન્મુનીંદ્રા બહુ મન્મહે

ચિત્તશુદ્ધિં યદીચ્છધ્વં લઘૂપાયેન તાપસાઃ ॥
ઉદ્ઘોષયામિ સર્વેષાં જટાતીર્થં નિષેવત

પુરા સર્વોપકારાર્થં તીર્થમજ્ઞાનનાશનમ્ ॥
એતદ્વિનિર્મિતં સાક્ષાચ્છમ્ભુના ગન્ધમાદને

નિહતે રાવણે વિપ્રા જટાં રામસ્તુ ધાર્મિકઃ ॥
ક્ષાલયામાસ યત્તોયે તજ્જટાતીર્થમુચ્યતે

વર્ષાણાં ષષ્ટિસાહસ્રં જાહ્નવીજલમજ્જનમ્ ॥
ગોદાવર્યાં સકૃત્સ્નાનં સિંહસ્થે ચ બૃહસ્પતૌ

તાવત્સહસ્રસ્નાનાનિ સિંહં દેવગુરૌ ગતે ॥
ગોમત્યાં લભ્યતે વર્ષૈસ્તજ્જટાતીર્થદર્શનાત્

જટાતીર્થે મનુષ્યાણાં સ્નાતાનાં દ્વિજપુંગવાઃ ॥
અન્તઃકરણશુદ્ધિઃ સ્યાત્તતોઽજ્ઞાનં વિનશ્યતિ

અજ્ઞાનનાશે જ્ઞાનં સ્યાત્તતો મુક્તિમવાપ્સ્યસિ ॥
અખણ્ડસચ્ચિદાનંદસંપૂર્ણઃ સ્યાત્તતઃ પરમ્

અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
પિતુઃ પુત્રસ્ય સંવાદં વ્યાસસ્ય ચ શુકસ્ય ચ

પુરા મુનિવરં કૃષ્ણં ભાવિ તાત્માનમચ્યુતમ્ ॥
પારંપર્યવિશેષજ્ઞં સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદમ્ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા વ્યાસં શુકઃ પપ્રચ્છ વૈ દ્વિજાઃ

॥ શ્રીશુક ઉવાચ ॥ ॥
ભગવંસ્તાત સર્વજ્ઞ બ્રૂહિ ગુહ્યમનુત્તમમ્

અન્તઃકરણશુદ્ધિઃ સ્યાત્તથાજ્ઞાનવિનાશનમ્ ॥
જ્ઞાનોદયશ્ચ યેન સ્યાદંતે મુક્તિશ્ચ શાશ્વતી

તમુપાયં વદસ્વાદ્ય સ્નેહાન્મમ મહામુને ॥
વેદાંતાશ્ચેતિહાસાશ્ચ પુરાણાદીનિ કૃત્સ્નશઃ

અધીતાનિ મયા ત્વત્તઃ શોધયંતિ ન માનસમ્ ॥
અતો મે ચિત્તશુદ્ધિઃ સ્યાદ્યથા તાત તથા વદ

ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા વ્યાસઃ શુકેન મુનિસત્તમાઃ ॥
રહસ્યં કથયામાસ યેનાવિદ્યા વિન શ્યતિ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
શુક વક્ષ્યામિ તે ગુહ્યમવિદ્યાગ્રન્થિભેદનમ્ ॥
બુદ્ધિશુદ્ધિપ્રદં પુંસાં જન્માદિભયનાશનમ્

રામસેતૌ મહાપુણ્યં ગન્ધમાદનપર્વતે ॥
વિદ્યતે પાપસંહારિ જટાતીર્થમિતિ શ્રુતમ્

જટાં સ્વાં શોધયામાસ યત્ર રામો હરિઃ સ્વયમ્ ॥
રામો દાશરથિઃ શ્રીમાંસ્તીર્થાય ચ વરં દદૌ

સ્નાતિ યેઽત્ર સમાગત્ય જટાતીર્થેઽતિપાવને ॥
અન્તઃકરણશુદ્ધિશ્ચ તેષાં ભૂયાદિતિ સ્મ સઃ

વિના યજ્ઞં વિના જ્ઞાનં વિના જાપ્યમુપોષણમ્ ॥
સ્નાનમાત્રાજ્જટાતીર્થે બુદ્ધિશુદ્ધિર્ભવેન્નૃણામ્

સર્વદાનસમં પુણ્યં સ્નાનાદત્ર ભવિષ્યતિ ॥
દુર્ગાણ્યનેન તરતિ પુણ્યલોકાન્સમશ્નુતે

મહત્ત્વમશ્નુતે સ્નાનાજ્જટાતીર્થે શુભોદકે ॥
જટાતીર્થં વિના નાન્યદંતઃકરણ શુદ્ધયે

વિદ્યતે નિયમો વાપિ જપો વા નાન્યદેવતા ॥
ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં સર્વલોકેષુ વિશ્રુતમ્

પવિત્રાણાં પવિત્રં ચ જટાતીર્થં શુકાધુના ॥
સર્વપાપપ્રશમનં મંગલાનાં ચ મંગલમ્

ભૃગુર્વૈ વારુણિઃ પૂર્વં વરુણં પિતરં શુક ॥
બુદ્ધિશુદ્ધિપ્રદોપાયમપૃચ્છત્પાવનં શુભમ્ ॥
પ્રોવાચ વરુણસ્તસ્મૈ બુદ્ધિશુદ્ધિપ્રદં શુભમ્

॥ વરુણ ઉવાચ ॥ ॥
રામસેતૌ ભૃગો પુણ્યે ગન્ધમાદનપર્વતે

એસોતેરિચ્ અસ્પેચ્ત્ ઓf જત
તેમ્પ્લે દેતૈલ્સ્ અત્ જતઅ તેએર્થ
સ્નાનમાત્રાજ્જટા તીર્થે બુદ્ધિશુદ્ધિર્ભવેદ્ધ્રુવમ્ ॥
સ પિતુર્વચનાત્સદ્યો ભૃગુર્વૈ વરુણાત્મજઃ

ગત્વા સ્નાત્વા જટાતીર્થે બુદ્ધિશુદ્ધિમવાપ્તવાન્ ॥
વિનષ્ટાજ્ઞાનસંતાનસ્તયા શુદ્ધ્યા તદા ભૃગુઃ

ઉત્પન્નાદ્વૈતવિજ્ઞાનઃ સ્વપિતુર્વરુણાદયમ્ ॥
અખણ્ડસચ્ચિદાનંદપૂર્ણાકારોઽભવચ્છુક

શંકરાંશોઽપિ દુર્વાસા જટાતીર્થેઽભિષેકતઃ ॥
મનઃશુદ્ધિમવાપ્યાશુ બ્રહ્માનંદમયોઽભવત્

દત્તાત્રેયોઽપિ વિષ્ણ્વંશસ્તીર્થેઽસ્મિન્નભિષેચનાત્ ॥
શુદ્ધાંતઃકરણો ભૂત્વા બ્રહ્માકારોઽભવચ્છુક

ઇચ્છેદજ્ઞાનનાશં યઃ સ સ્નાયાત્તુ જટાભિધે ॥
તીર્થે શુદ્ધતમે પુણ્યે સર્વપાપવિનાશને

જટાતીર્થમતસ્ત્વં ચ શુક ગચ્છ મહામતે ॥
મનઃશુદ્ધિપ્રદં તસ્મિન્સ્નાનં ચ કુરુ પુણ્યદે

પિત્રૈવમુક્તો વ્યાસેન શુકઃ પુત્રસ્તદા દ્વિજાઃ ॥
રામસેતું મહાપુણ્યં ગન્ધમાદનપર્વતમ્

અગમત્સ્નાતુકામઃ સઞ્જટાતીર્થે વિશુદ્ધિદે ॥
સ્નાત્વા સંકલ્પપૃર્વં ચ જટાતીર્થે શુકો મુનિઃ

મનઃશુદ્ધિમનુપ્રાપ્ય તેન ચાજ્ઞાનનાશને ॥
સ્વસ્વરૂપં સમાપન્નઃ પરમાનંદરૂપકમ્

યે ચાપ્યન્યે મનઃશુદ્ધિકામાઃ સંતિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
જટાતીર્થે તુ તે સર્વે સ્નાતું ભક્તિપુરઃસરમ

અહો જના જટાતીર્થે કામધેનુસમે શુભે ॥
વિદ્યમાનેઽપિ કિં તુચ્છે રમંતેન્યત્ર મોહિતાઃ

ભુક્તિકામો લભેદ્ભુક્તિં મુક્તિકામસ્તુ તાં લભેત્ ॥
સ્નાનમાત્રાજ્જટાતીર્થે સત્યમુક્તં મયા દ્વિજાઃ

વેદાનુવચ નાત્પુણ્યાદ્યજ્ઞાદ્દાનાત્તપોવ્રતાત્॥
ઉપવાસાજ્જપાદ્યોગાન્મનઃશુદ્ધિર્નૃણાં ભવેત્

વિનાપ્યેતાનિ વિપ્રેંદ્રા જટાતીર્થેઽતિપાવને ॥
સ્નાનમાત્રાન્મનઃશુદ્ધિર્બ્રાહ્મણાનાં ધ્રુવં ભવેત્

જટાતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં મયા વક્તું ન શક્યતે ॥
શંકરો વેત્તિ તત્તીર્થં હરિર્વેત્તિ વિધિસ્તથા

જટાતીર્થસમંતીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ॥
જટાતીર્થસ્ય તીરે યઃ ક્ષેત્રપિંડં સમાચરેત્

ગયાશ્રાદ્ધસમંપુણ્યંતસ્ય સ્યાન્નાત્ર સંશયઃ॥
જટાતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ન પાપેન વિલિપ્યતે॥
દારિદ્ર્યં ન સમાપ્નોતિ નેયાચ્ચ નરકાર્ણવમ્

શ્રીસૂત ઉવાચ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રા જટાતીર્થસ્ય વૈભવમ્

યત્ર વ્યાસસુતો યોગી સ્નાત્વા પાપવિમોચને ॥
અવાપ્તવાન્મનઃશુદ્ધિમદ્વૈતજ્ઞાનસાધનામ્

યસ્ત્વિમં પઠતેઽધ્યાયં શૃણુતે વા સમાહિતઃ ॥
સ વિધૂયેહ પાપાનિ લભતે વૈષ્ણવં પદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયેબ્રહ્મખણ્ડે સેતુમાહાત્મ્યે જટાતીર્થપ્રશંસાયાં શુકચિત્તશુદ્ધિવર્ણનંનામ વિંશોઽધ્યાયઃ