સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.20

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શિવતીર્થમનુત્તમમ્ ॥
યત્રાસૌ શંકરો દેવઃ પુનર્જન્મધરોઽભવત્

કીલિતો દેવદેવેશઃ શંકરશ્ચ ત્રિલોચનઃ ॥
ગિરિજયા મહાભાગ પાતિતો ભૂમિમંડલે

છલિતો મુહ્યમાનસ્તુ દિવારાત્રિં ન વેત્તિ ચ ॥
પુંસ્ત્રીનપુંસકાશ્ચૈવ જડીભૂતસ્ત્રિલોચનઃ

કલ્પાંતમિવ સંજાતં તદા તસ્મિંશ્ચ કીલિતે ॥
પાર્વત્યા સહસા તસ્ય કૃત કીલનકં તદા

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
એતદાશ્ચર્યમતુલં વચનં યત્ત્વયોદિતમ્ ॥
યો ગુરુઃ સર્વદેવાનાં યોગિનાં ચૈવ સર્વદા

પાર્વત્યા કીલિતઃ કસ્મા ન્નષ્ટવૃત્તિઃ શિવઃ કથમ્ ॥
કારણં કથ્યતાં તત્ર પરં કૌતૂહલં હિ મે

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
મન્ત્રૌઘા વિવિધા રાજઞ્છંકરેણ પ્રકાશિતાઃ ॥
પાર્વત્યગ્રે મહારાજ અથર્વણોપવેદજાઃ

શાકિની ડાકિની ચૈવ કાકિની હાકિની તથા ॥
એકિની લાકિની હ્યેતાઃ ષટ્ભેદાસ્તત્ર કીર્તિ તાઃ

બીજાન્યુદ્ધૃત્ય વૈ તાભ્યો માલા ચૈકવૃતા કૃતા ॥
શંભુના કથિતા ચૈવ પાર્વત્યગ્રે નૃપોત્તમ

તૈશ્ચૈવ અષ્ટા ભવતિ મંત્રોદ્ધારઃ કૃતસ્તુ સા ॥
સાધયેત્સા મહાદુષ્ટા શાકિની પ્રમદાનઘે

॥ શ્રીપાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
પ્રકાશિતાસ્ત્વયા નાથ ભેદા હ્યેતે ષડેવ હિ ॥
ષડ્વિધાઃ શક્તયો નાથ અગમ્યાયોગમાલિનીઃ ॥
ષડ્વિધોક્તં ત્વયૈકેન કૂટાત્કૃતં વદસ્વ મામ્

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
અપ્રકાશો મહાદેવિ દેવાસુરૈસ્તુ માનવૈઃ

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
નમસ્તે સર્વરૂપાય નમસ્તે વૃષભધ્વજ ॥
જટિલેશ નમસ્તુભ્યં નીલકણ્ઠ નમોસ્તુતે ॥

કૃપાસિંધો નમસ્તુભ્યં નમસ્તે કાલરૂપિણે ॥
એતૈશ્ચ બહુભિર્વાક્યૈઃ કોમલૈઃ કરુણાનિધિમ્

તોષયિત્વાદ્રિતનયા દણ્ડવત્પ્રણિપત્ય ચ ॥
જગ્રાહ પાદયુગલં તાં પ્રોવાચ દયાપરઃ

કિમર્થં સ્તૂયસે ભદ્રે યાચ્યતાં મનસીપ્સિતમ્

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
સમાહારં ચ સધ્યાનં કથયસ્વ સવિસ્તરમ્ ॥
અસંદેહમશેષં ચ યદ્યહં વલ્લભા તવ

॥ શ્રીરુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ન પ્રકાશ્યં ત્વયા દેવિ સમાહારોદ્ભવં ફલમ્ ॥
સર્વં તત્ત્વમહં વક્ષ્યે મંત્રકૂટાદ્યમેવ હિ

માયાબીજં તુ સર્વેષાં કૂટાનાં હિ વરાનને ॥
સર્વેષાં મધ્યમો વર્ણો બિંદુના દાદિશોભિતઃ

વહ્નિબીજં સવાતં ચ કૂર્મબીજસમન્વિતમ્ ॥
આદિત્યપ્રભવં બીજં શક્તિબીજોદ્ભવં સદા

એતત્કૂટં ચાદ્યબીજં દ્વિતીયં ચ વિભોર્મતમ્ ॥
તૃતીયં ચાગ્નિબીજં તુ સંયુક્તં બિંદુનેંદુના

ચતુર્થં યુક્તં શેષેણ બ્રહ્મબીજમૃષિસ્તથા ॥
પંચમં કાલબીજં ચ ષષ્ઠં પાર્થિવ બીજકમ્

સપ્તમે ચાષ્ટમે બાહ્યં નૃસિંહેન સમન્વિતમ્ ॥
નવમે દ્વિતીયમેકં ચ દશમે ચાષ્ટકૂટકમ્

વિપરીતં તયોર્બીજં રુદ્રાક્ષે વર ચારિણિ ॥
ચતુર્દશે ચતુર્થ્યર્થં પૃથ્વીબીજેન સંયુતમ્

કૂટાઃ શેષાક્ષરાઃ કેચિદ્રક્ષિતા મેનકાત્મજે ॥
સા પપાત યદોર્વ્યાં હિ શિવપત્ની તદા નૃપ

રામેણાશ્વાસિતા તત્ર પ્રહસંસ્ત્રિપુરાંતકઃ ॥
ભદ્રે યસ્માત્ત્વયા પન્નં જંવશક્તિર્ભવિષ્યતિ

મારણે મોહને વશ્યે આકર્ષણે ચ ક્ષોભણે ॥
યંયં કામયતે નૂનં તતત્સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

ઇતિ શ્રુત્વા તદા દેવી દુષ્ટચિત્તા શુચિસ્મિતા ॥
કૂટશેષાસ્તતો વીરાઃ પ્રોક્તાસ્તસ્યૈ તુ શંભુ ના

ઉવાચ ચ કૃપાસિંધુઃ સાધયસ્વ યથાવિધિ॥
કૈલાસાત્તુ હરસ્તત્ર ધર્મારણ્યં ગતો ભૃશમ્

જ્ઞાત્વા દેવી યયૌ તત્ર યત્રાસૌ વૃષભધ્વજઃ ॥
તત્ક્ષણાત્પતિતો ભૂમૌ ધર્મારણ્યે નૃપોત્તમ

જટા ચંદ્રોરગાઃ શૂલં વૃષભાદ્યાયુધાનિ૩ ॥
મુંડમાલા ચ કૌપીનં કપાલં બ્રહ્મણસ્તુ વૈ

ગતા ગણાશ્ચ સર્વત્ર ભૂતપ્રેતા દિશો દશ ॥
વિસંજ્ઞં ચ સ્વમાત્માનં જ્ઞાત્વા દેવો મહેશ્વરઃ

સ્વેદજાસ્તુ સમુત્પન્ના ગણાઃ કૂટાદયસ્તથા ॥
પંચકૂટાન્સમુત્પાદ્ય તસ્માત્તદાધમૂલિને

સાધકાસ્તે મહારાજ જપહોમપરાયણાઃ ॥
પ્રેતાસનાસ્તુ તે સર્વે કાલકૂટોપરિ સ્થિતાઃ

કથયંતિ સ્વમાત્માનં યેન મોક્ષઃ પિનાકિનઃ ॥
તતઃ કષ્ટસમાવિષ્ટા ગૌરી વહ્નિભયાતુરા

સભાજિતઃ શિવસ્તૈશ્ચ ગૌરી હ્રીણા ત્વધોમુખી ॥
તપસ્તેપે ચ તત્રસ્થા શંકરાદેશકારિણી

પંચાગ્નિસેવનં કૃત્વા ધૂમ્રપાનમધોમુખી ॥
કૂટાક્ષરૈઃ સ્તુતસ્તૈસ્તુ તોષિતો વૃષભધ્વજઃ

ધરાક્ષેત્રમિદં રાજન્પાપઘ્નં સર્વકામદમ્ ॥
દેવમજ્જનકં શુભ્રં સ્થાનકેઽસ્મિન્વિરાજતે

આશ્વિને કૃષ્ણપક્ષે ચ ચતુર્દશ્યા દિને નૃપ ॥
તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પૂજયિત્વા ચ દેવેશમુપોષ્ય ચ વિધાનતઃ ॥
શાકિની ડાકિની ચૈવ વેતાલાઃ પિતરો ગ્રહાઃ

ગ્રહા ધિષ્ણ્યા ન પીડ્યંતે સત્યંસત્યં વરાનને ॥
સાંગં રુદ્રજપં તત્ર કૃત્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

નશ્યંતિ ત્રિવિધા રોગાઃ સત્યંસત્યં ચ ભૂપતે ॥
એતત્સર્વં મયા ખ્યાતં દેવમજ્જનકં શૃણુ

અશ્વમેધસહસ્રૈસ્તુ કૃતૈસ્તુ ભૂરિદક્ષિણૈઃ ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ શ્રોતા શ્રાવયિતા નરઃ

અપુત્રો લભતે પુત્રાન્નિર્ધનો ધનમાપ્નુયાત્ ॥
આયુરારોગ્યમૈશ્વર્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

મનોવાક્કાયજનિતં પાતકં ત્રિવિધં ચ યત્ ॥
તત્સર્વં નાશમાયાતિ સ્મરણાત્કીર્તનાન્નૃપ

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં સુખસંતાનદાયકમ્ ॥
માહાત્મ્યં શૃણુયાદ્વત્સ સર્વસૌખ્યાન્વિતો ભવેત્

સર્વતીર્થેષુ યત્પુણ્યં સર્વદાનેષુ યત્ફલમ્॥
સર્વયજ્ઞૈશ્ચ યત્પુણ્યં જાયતે શ્રવણાન્નૃપ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડ પૂર્વભાગે ધર્માણ્યમાહાત્મ્યે ધરાક્ષેત્રવર્ણનં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ