સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.18

॥ રુદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ સ્કન્દ મહાપ્રાજ્ઞ હ્યદ્ભુતં યત્કૃતં મયા ॥
ધર્મારણ્યે મહાદુષ્ટો દૈત્યઃ કર્ણાટકાભિધઃ

નિભૃતં હિ સમાગત્ય દંપત્યોર્વિઘ્નમાચરત્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા તદ્ભયાલ્લોકઃ પ્રદુદ્રાવ નિરન્તરમ્

ત્યક્ત્વા સ્થાનં ગતાઃ સર્વે વણિજો વાડવાદયઃ ॥
માતંગીરૂપમાસ્થાય શ્રીમાત્રા ત્વનયા સુત

હતઃ કર્ણાટકો નામ રાક્ષસો દ્વિજઘાતકઃ ॥
તદા સર્વેઽપિ વૈ વિપ્રા હૃષ્ટાસ્તે તેન કર્મણા

સ્તુવંતિ પૂજયંતિ સ્મ વણિજો ભક્તિતત્પરાઃ ॥
વર્ષેવર્ષે પ્રકુર્વંતિ શ્રીમાતાપૂજનં શુભમ્

શુભકાર્યેષુ સર્વેષુ પ્રથમં પૂજયેત્તુ તામ્ ॥
ન સ વિઘ્નં પ્રપશ્યેત તદાપ્રભૃતિ પુત્રક

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
કોઽસૌ દુષ્ટો મહાદૈત્યઃ કસ્મિન્વંશે સમુદ્ભવઃ ॥
કિં કિં તેન કૃતં તાત સર્વંં કથય સુવ્રત

॥ ॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ કર્ણાટકવિચેષ્ટિતમ્ ॥
દેવાનાં દાનવાનાં યો દુઃસહો વીર્યદર્પિતઃ

દુષ્ટકર્મા દુરાચારો મહારાષ્ટ્રો મહાભુજઃ ॥
જિત્વા ચ સકલાઁલ્લોકાંસ્ત્રૈલોક્યે ચ ગતાગતઃ

યત્ર દેવાશ્ચ ઋષયસ્તત્ર ગત્વા મહાસુરઃ ॥
છદ્મના વા બલેનૈવ વિઘ્નં પ્રકુરુતે નૃપ ॥3.2.18.૧ ૦॥
ન વેદાધ્યયનં લોકે ભવેત્તસ્ય ભયેન ચ ॥
કુર્વતે વાડવા દેવા ન ચ સંધ્યાદ્યુપાસનમ્

ન ક્રતુર્વર્તતે તત્ર ન ચૈવ સુરપૂજનમ્ ॥
દેશેદેશે ચ સર્વત્ર ગ્રામેગ્રામે પુરેપુરે

તીર્થેતીર્થે ચ સર્વત્ર વિઘ્નં પ્રકુરુતેઽસુરઃ ॥
પરંતુ શક્યતે નૈવ ધર્મારણ્યે પ્રવેશિતુમ્

ભયાચ્છક્ત્યાશ્ચ શ્રીમાતુર્દાનવો વિક્લવસ્તદા ॥
કેનોપાયેન તત્રૈવ ગમ્યતે ત્વિતિ ચિંતયન્

વિઘ્નં કરિષ્યે હિ કથં બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ॥
વેદાધ્યયનકર્તૄણાં યજ્ઞે કર્માધિતિષ્ઠતામ્

વેદાધ્યયનજં શબ્દં શ્રુત્વા દૂરાત્સ દાનવઃ ॥
વિવ્યથે સ યથા રાજન્વજ્રાહત ઇવ દ્વિપઃ

નિઃશ્વાસાન્મુમુચે રોષાદ્દંતૈર્દંતાંશ્ચ ઘર્ષયન્ ॥
દશમાનો નિજાવોષ્ઠૌ પેષયંશ્ચ કરાવુભૌ

ઉન્મત્તવદ્વિચરત ઇતશ્ચેતશ્ચ મારિષ ॥
સન્નિપાતસ્ય દોષેણ યથા ભવતિ માનવઃ

તથૈવ દાનવો ઘોરો ધર્મારણ્યસમીપગઃ ॥
ભ્રમતે દહતે ચૈવ દૂરાદેવ ભયાન્વિતઃ

વિવાહકાલે વિપ્રાણાં રૂપં કૃત્વા દ્વિજન્મનઃ ॥
તત્રાગત્ય દુરાધર્ષો નીત્વા દાંપત્યમુત્તમમ્

ઉત્પપાત મહીપૃષ્ઠાદ્ગગને સોઽસુરાધમઃ ॥
સ્વયં ચ રમતે પાપો દ્વેષાજ્જાતિસ્વભાવતઃ

એવં ચ બહુશઃ સોઽથ ધર્મારણ્યાચ્ચ દંપતી ॥
ગૃહીત્વા કુરુતે પાપં દેવાનામપિ દુઃસહમ્

વિઘ્નં કરોતિ દુષ્ટોઽસૌ દંપત્યોઃ સતતં ભુવિ ॥
મહાઘોરતરં કર્મ કુર્વંસ્તસ્મિન્પુરે વરે

તત્રોદ્વિગ્ના દ્વિજાઃ સર્વે પલાયંતે દિશો દશ ॥
ગતાઃ સર્વે ભૂમિદેવા સ્ત્યક્ત્વા સ્થાનં મનોરમમ્

યત્રયત્ર મહત્તીર્થં તત્રતત્ર ગતા દ્વિજાઃ ॥
ઉદ્વસં તત્પુરં જાતં તસ્મિન્કાલે નૃપોત્તમ

ન વેદાધ્યયનં તત્ર ન ચ યજ્ઞઃ પ્રવર્તતે ॥
મનુજાસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ ન કર્ણાટભયાર્દિતાઃ

દ્વિજાઃ સર્વે તતો રાજન્વણિજશ્ચ મહાયશાઃ ॥
એકત્ર મિલિતાઃ સર્વે વક્તું મંત્રં યથોચિતમ્

કર્ણાટસ્ય વધોપાયં મંત્રયંતિ દ્વિજર્ષભાઃ ॥
વિચાર્યમાણે તૈર્દૈવાદ્વાગ્જાતા ચાશરીરિણી

આરાધયત શ્રીમાતાં સર્વદુઃખાપહારિણીમ્ ॥
સર્વદૈત્યક્ષયકરીં સર્વોપદ્રવનાશનીમ્

તચ્છ્રુત્વા વાડવાઃ સર્વે હર્ષવ્યાકુલલોચનાઃ ॥
શ્રીમાતાં તુ સમાગત્ય ગૃહીત્વા બલિમુત્તમમ્

મધુ ક્ષીરં દધિ ઘૃતં શર્કરા પઞ્ચધારયા ॥
ધૂપં દીપં તથા ચૈવ ચંદનં કુસુમાનિ ચ

ફલાનિ વિવિધાન્યેવ ગૃહીત્વા વાડવા નૃપ ॥
ધાન્યં તુ વિવિધં રાજન્ભક્તાપૂપા ઘૃતાચિતાઃ

કુલ્માષા વટકાશ્ચૈવ પાયસં ઘૃતમિશ્રિતમ્ ॥
સોહાલિકા દીપિકાશ્ચ સાર્દ્રાશ્ચ વટકાસ્તથા

રાજિકાભિશ્ચ સંલિપ્તા નવચ્છિદ્રસમન્વિતાઃ ॥
ચંદ્રબિંબપ્રતીકાશા મણ્ડકાસ્તત્ર કલ્પિતાઃ

પઞ્ચામૃતેન સ્નપનં કૃત્વા ગન્ધોદકેન ચ ॥
ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈસ્તોષયામાસુરીશ્વરીમ્

નીરાજનૈઃ સકપૂરૈઃ પુષ્પૈર્દીપૈઃ સુચંદનૈઃ ॥
શ્રીમાતા તોષિતા રાજન્સર્વોપદ્રવનાશની

શ્રીમાતા ચ જગન્માતા બ્રાહ્મી સૌમ્યા વરપ્રદા ॥
રૂપત્રયં સમાસ્થાય પાલયેત્સા જગત્ત્રયમ્

ત્રયીરૂપેણ ધર્માત્મન્રક્ષતે સત્યમંદિરમ્॥
જિતેદ્રિયા જિતાત્માનો મિલિતાસ્તે દ્વિજોત્તમાઃ

તૈઃ સર્વેરર્ચિતા માતા ચંદનાદ્યેન તોષિતા ॥
સ્તુતિમારેભિરે તત્ર વાઙ્મનઃકાયકર્મભિઃ ॥
એકચિત્તેન ભાવેન બ્રહ્મપુત્ર્યાઃ પુરઃ સ્થિતાઃ

॥ વિપ્રા ઊચુઃ ॥ ॥
નમસ્તે બ્રહ્મપુત્ર્યાસ્તુ નમસ્તે બ્રહ્મચારિણિ ॥
નમસ્તે જગતાં માતર્નમસ્તે સર્વગે સદા

ક્ષુન્નિદ્રા ત્વં તૃષા ત્વં ચ ક્રોધતંદ્રાદયસ્તથા ॥
ત્વં શાંતિસ્ત્વં રતિશ્ચૈવ ત્વં જયા વિજયા તથા

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાદ્યૈસ્ત્વં પ્રપન્ના સુરેશ્વરિ ॥
સાવિત્રી શ્રીરુમા ચૈવ ત્વં ચ માતા વ્યવસ્થિતા

બ્રહ્મવિષ્ણુ સુરેશાનાસ્ત્વદાધારે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
નમસ્તુભ્યં જગન્માતર્ધૃતિપુષ્ટિસ્વરૂપિણિ

રતિઃ ક્રોધા મહામાયા છાયા જ્યોતિઃસ્વરૂપિણિ ॥
સૃષ્ટિ સ્થિત્યંતકૃદ્દેવિ કાર્યકારણદા સદા

ધરા તેજસ્તથા વાયુઃ સલિલાકાશમેવ ચ ॥
નમસ્તેઽસ્તુ મહાવિદ્યે મહાજ્ઞાનમયેઽનઘે

હ્રીંકારી દેવરૂપા ત્વં ક્લીંકારી ત્વં મહાદ્યુતે ॥
આદિમધ્યાવસાના ત્વં ત્રાહિ ચાસ્માન્મહાભયાત્

મહાપાપો હિ દુષ્ટાત્મા દૈત્યોઽયં બાધતેઽધુના ॥
ત્રાણરૂપા ત્વમેકા ચ અસ્માકં કુલદેવતા

ત્રાહિત્રાહિ મહાદેવિ રક્ષરક્ષ મહેશ્વરિ ॥
હનહન દાનવં દુષ્ટં દ્વિજાતીનાં વિઘ્નકારકમ્

એવં સ્તુતા તદા દેવી મહામાયા દ્વિજન્મભિઃ ॥
કર્ણાટસ્ય વધાર્થાય દ્વિજાતીનાં હિતાય ચ ॥
પ્રત્યક્ષા સાઽભવત્તત્ર વરં બ્રૂહીત્યુવાચ હ

॥
॥ શ્રીમાતોવાચ ॥ ॥
કેન વૈ ત્રાસિતા વિપ્રાઃ કેન વોદ્વેજિતાઃ પુનઃ ॥
તસ્યાહં કુપિતા વિપ્રા નયિષ્યે યમસાદનમ્

ક્ષીણાયુષં નરં વિત્ત યેન યૂયં નિપીડિતાઃ ॥
દદામિ વો દ્વિજાતિભ્યો યથેષ્ટં વક્તુમર્હથ

ભક્ત્યા હિ ભવતાં વિપ્રાઃ કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ

॥ દ્વિજા ઊચુઃ॥ ॥
કર્ણાટાખ્યો મહારૌદ્રો દાનવો મદગર્વિતઃ ॥
વિઘ્નં પ્રકુરુતે નિત્યં સત્યમંદિરવાસિનામ્

બ્રાહ્મણાન્સત્યશીલાંશ્ચ વેદાધ્યયનતત્પરાન્ ॥
દ્વેષાદ્દ્વેષ્ટિ દ્વેષણસ્તાન્નિત્યમેવ મહામતે ॥
વેદવિદ્વેષણો દુષ્ટો ઘાતયૈનં મહાદ્યુતે

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
તથેત્યુક્ત્વા તુ સા દેવી પ્રહસ્ય કુલદેવતા ॥
વધોપાયં વિચિંત્યાસ્ય ભક્તાનાં રક્ષણાય વૈ

તતઃ કોપપરા જાતા શ્રીમાતા નૃપસત્તમ ॥
કોપેન ભૃકુટીં કૃત્વા રક્તનેત્રાંતલોચનામ્

કોપેન મહતાઽઽવિષ્ટા વસંતી પાવકં યથા ॥
મહાજ્વાલા મુખાન્નેત્રાન્નાસાકર્ણાચ્ચ ભારત

તત્તેજસા સમુદ્ભૂતા માતંગી કામરૂપિણી ॥
કાલી કરા લવદના દુર્દર્શવદનોજ્જ્વલા

રક્તમાલ્યાંબરધરા મદાઘૂર્ણિતલોચના ॥
ન્યગ્રોધસ્ય સમીપે સા શ્રીમાતા સંશ્રિતા તદા

અષ્ટાદશભુજા સા તુ શુભા માતા સુશોભના ॥
ધનુર્બાણધરા દેવી ખડ્ગખેટકધારિણી

કુઠારં ક્ષુરિકાં બિભ્રત્ત્રિશૂલં પાનપાત્રકમ્ ॥
ગદાં સર્પં ચ પરિઘં પિનાકં ચૈવ પાશકમ્

અક્ષમાલાધરા રાજન્મદ્યકુંભાનુધારિણી ॥
શક્તિં ચ મુશલં ચોગ્રં કર્તરીં ખર્પરં તથા

કંટકાઢ્યાં ચ બદરીં બિભ્રતી તુ મહાનના ॥
તત્રાભવન્મહાયુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્

માતંગ્યાઃ સહ કર્ણાટદાનવેન નૃપોત્તમ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
કથં યુદ્ધં સમભવત્કથં ચૈવાપવર્તત ॥
જિતં કેનૈવ ધર્મજ્ઞ તન્મમાચક્ષ્વ મારિષ

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
એકદા શૃણુ રાજેંદ્ર યજ્જાતં દૈત્યસંગરે ॥
તત્સર્વં કથયામ્યાશુ યથાવૃત્તં હિ તત્પુરા

પ્રણષ્ટયોષા યે વિપ્રા વણિજશ્ચૈવ ભારત ॥
ચૈત્રમાસે તુ સંપ્રાપ્તે ધર્મારણ્યે નૃપોત્તમ

ગૌરીમુદ્વાહયામાસુર્વિપ્રાસ્તે સંશિતવ્રતાઃ ॥
સ્વસ્થાનં સુશુભં જ્ઞાત્વા તીર્થરાજં તથોત્તમમ્

વિવાહં તત્ર કુર્વંતો મિલિતાસ્તે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
કોટિકન્યાકુલં તત્ર એકત્રાસીન્મહોત્સવે ॥
ધર્મારણ્યે મહાપ્રાજ્ઞ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

ચતુર્થ્યામપરરાત્રેઽભ્યંતરતોઽગ્નિમાદધુઃ ॥
આસનં બ્રહ્મણે દત્ત્વા અગ્નિં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્

સ્થાલીપાકં ચ કૃત્વાથ કૃત્વા વેદીઃ શુભાસ્તદા ॥
ચતુર્હસ્તાઃ સકલશા નાગપાશ સમન્વિતાઃ

વેદમંત્રેણ શુભ્રેણ મંત્રયંતે તતો દ્વિજાઃ ॥
ચરતાં દંપતીનાં હિ પરિવેશ્ય યથોચિતમ્

બ્રહ્મણા સહિતાસ્તત્ર વાડવા સ્તે સુહર્ષિતાઃ ॥
કુર્વતે વેદનિર્ઘોષં તારસ્વરનિનાદિતમ્

તેન શબ્દેન મહતા કૃત્સ્નમાપૂરિતં નભઃ ॥
તં શ્રુત્વા દાનવો ઘોરો વેદધ્વનિં દ્વિજે રિતમ્

ઉત્પપાતાસનાત્તૂર્ણં સસૈન્યો ગતચેતનઃ ॥
ધાવતઃ સર્વભૃત્યાસ્તં યે ચાન્યે તાનુવાચ સઃ

શ્રૂયતાં કુત્ર શબ્દોઽયં વાડવાનાં સમુત્થિતઃ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દૈતેયાઃ સત્વરં યયુઃ

વિભ્રાંતચેતસઃ સર્વે ઇતશ્ચેતશ્ચ ધાવિતાઃ ॥
ધર્મારણ્યે ગતાઃ કેચિત્તત્ર દૃષ્ટા દ્વિજા તયઃ

ઉદ્ગિરંતો હિ નિગમાન્વિવાહસમયે નૃપ ॥
સર્વં નિવેદયામાસુઃ કર્ણાટાય દુરાત્મને

તચ્છ્રુત્વા રક્તતામ્રાક્ષો દ્વિજદ્વિટ્ કોપપૂ રિતઃ ॥
અભ્યધાવન્મહાભાગ યત્ર તે દંપતી નૃપ

ખમાશ્રિત્ય તદા દૈત્યમાયાં કુર્વન્સ રાક્ષસઃ ॥
અહરદ્દંપતી રાજન્સર્વાલંકારસંયુતાન્ ॥

તતસ્તે વાડવાઃ સર્વે સંગતા ભુવનેશ્વરીમ્ ॥
બુંબારવં પ્રકુર્વાણાસ્ત્રાહિત્રાહીતિ ચોચિરે

તચ્છ્રુત્વા વિશ્વજનની માતંગી ભુવનેશ્વરી ॥
સિંહનાદં પ્રકુર્વાણા ત્રિશૂલવરધારિણી

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં દેવીકર્ણાટયોસ્તથા ॥
ઋષીણાં પશ્યતાં તત્ર વણિજાં ચ દ્વિજન્મનામ્

પશ્યતામભવયુદ્ધં તુમુલં લોમહર્ષણમ્ ॥
અસ્ત્રૈશ્ચિચ્છેદ માતગી મદવિહ્વલિતં રિપુમ્

સોઽપિ દૈત્યસ્તતસ્તસ્યા બાણેનૈકેન વક્ષસિ ॥
અસાવપિ ત્રિશૂલેન ઘાતિતઃ કશ્મલં ગતઃ

મુષ્ટિભિશ્ચૈવ તાં દેવીં સોઽપિ તાડયતેઽસુરઃ ॥
સોઽપિ દેવ્યા તતઃ શીઘ્રં નાગપાશેન યંત્રિતઃ

તતસ્તેનૈવ દૈત્યેન ગરુડાસ્ત્રં સમાદધે ॥
તયા નારાયણાસ્ત્રં તુ સંદધે શરપાતનમ્

એવમન્યોન્યમાકૃષ્ય યુધ્યમાનૌ જયેચ્છયા ॥
તતઃ પરિઘમાદાય આયસં દૈત્યપુંગવઃ

માતંગીં પ્રતિ સંકુદ્ધો જઘાન પરવીરહા ॥
દેવી ક્રુદ્ધા મુષ્ટિપાતૈશ્ચૂર્ણયામાસ દાનવમ્

તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ મૂર્ચ્છિતો નિપપાત હ ॥
તતસ્તુ સહસોત્થાય શક્તિં ધૃત્વા કરે મુદા

શતઘ્નીં પાતયામાસ તસ્યા ઉપરિ દાનવઃ ॥
શક્તિં ચિચ્છેદ સા દેવી માતંગી ચ શુભાનના

જહાસોચ્ચૈસ્તુ સા સુભ્રઃ શતઘ્નીં વજ્રસન્નિભા ॥
એવ મન્યોન્યશસ્ત્રૌઘૈરર્દયંતૌ પરસ્પરમ્

તતસ્ત્રિશૂલેન હતો હૃદયે નિપપાત હ ॥
મૂર્છાં વિહાય દૈત્યોઽસૌ માયાં કૃત્વા ચ રાક્ષસીમ્

પશ્યતાં તત્ર તેષાં તુ અદૃશ્યોઽભૂન્મહાસુરઃ ॥
પપૌ પાનં તતો દેવી જહાસારુણલોચના

સર્વત્રગં તં સા દેવી ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

ક્વ પાસ્યસ્તીતિ બ્રૂતે સા બ્રૂહિ ત્વં સાંપ્રતં હિ મે ॥
કર્ણાટક મહાદુષ્ટ એહિ શીઘ્રં હિ યુધ્યતામ્

તતોઽભવન્મહાયુદ્ધં દારુણં ચ ભયાનકમ્ ॥
પપૌ દેવી તુ મૈરેયં વધાર્થં સુમહાબલા

માતંગી ચ તતઃ ક્રુદ્ધા વક્ત્રે ચિક્ષેપ દાનવમ્ ॥
તતોઽપિ દાનવો રૌદ્રો નાસારંધ્રેણ નિર્ગતઃ

યુધ્યતે સ પુનર્દૈત્યઃ કર્ણાટો મદપૂરિતઃ ॥
તતો દેવી પ્રકુપિતા માતંગી મદપૂરિતા

દશનૈર્મથયિત્વા ચ ચર્વયિત્વા પુનઃપુનઃ ॥
શવાસ્થિ મે દસા યુક્તં મજ્જામાંસાદિપૂરિતમ્

નખરોમાભિસંયુક્તં પ્રક્ષિપ્ય ચોદરેઽસુરમ્ ॥
કરેકેણ મુખં રુદ્ધં કરેણૈકેન નાસિકામ્

તતો મહાબલો દૈત્યઃ કર્ણરંધ્રેણ નિર્ગતઃ ॥
તતસ્તયા મહાદેવ્યા નામ ચક્રે તદા ભુવિ

કર્ણરંધ્રપ્રસૂતોઽયં કર્ણાટેતિ વિદુર્બુધાઃ ॥
પુનર્યુદ્ધાર્થમાયાતો દૈત્યો હિ બલદર્પિતઃ

ગર્જમાનોસુરસ્તત્ર સાયુધો યુધિ સંસ્થિતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા દુઃસહં દૈત્યં વિમૃશ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

વધોપાયં હિ માતંગી ચિંતયામાસ ભારત ॥
યદા ચિંતયતે દેવી માતંગી મદપૂરિતા

માયારૂપં સમાસ્થાય કર્ણાટઃ કુસુમાયુધઃ ॥
ગૌરશ્ચાંબુજપત્રાક્ષં સ્તથા ષોડશવાર્ષિકમ્

અભ્યેત્ય દેવીં બ્રૂતે સ્મ માં ત્વં વરય શોભને

॥ શ્રીમાતોવાચ ॥ ॥
સાધુ ચેદં ત્વયા પ્રોક્તં દૈત્યરાજ સુનિશ્ચિતમ્॥
રૂપેણ સદૃશો નાન્યો વિદ્યતે ભુવનત્રયે

પ્રતિજ્ઞા મે કૃતા પૂર્વં શ્રુતા કિમસુરોત્તમં ॥
મમાનુજા શુભા શ્યામા વિવાહે વિપ્ર કાંક્ષિણી

પિત્રા મે સ્થાપિતા દૈત્ય રક્ષાર્થં હિ દ્વિજન્મનામ્ ॥
કેવલં શ્યામલાંગી સા સર્વલોકહિતાવહા

ન કશ્ચિદ્વરયેત્ક ન્યામિત્યુક્ત્વા સ્થાપિતા તુ સા ॥
કથયાશુ તવ શુભં શ્રુત્વોપાયં કથં શુભમ્

ભગિની મેઽસ્તિ દૈત્યેંદ્ર શ્યામલાહ્યપરિગ્રહા ॥
તવાર્થં રક્ષિતા શૂર તાં ચ પૂર્વેણ ચોદ્વહ

સ પિતા તાં મહાવીર દાસ્યતે વૈ શુભામિમામ્॥
ગચ્છ ત્વં વ્રિયતાં હ્યેવ શ્યામલા કોપસંયુતા

તતઃ કર્ણાટકઃ ક્રુદ્ધો ગૃહીત્વા શક્તિમૂર્જિતામ્ ॥
અભ્યધાવત દુષ્ટાત્મા શ્યામલાનિધનેચ્છયા

આગતં ચાસુરં દૃષ્ટ્વા શ્યામલા સુમહામનાઃ॥
વિવાહાર્થં પરં જ્ઞાત્વાઽભિપ્રાયં દુષ્ટચેતસઃ

મહાયુદ્ધમભૂત્તત્ર શ્યામલાઽસુરવર્યયોઃ ॥
માસત્રયં તતો રાજંશ્ચાભવત્તુમુલં ક્ષિતૌ

માઘે કૃષ્ણતૃતીયાયાં ધર્મારણ્યે મહારણે ॥
મધ્યાહ્નસમયે ભૂપ કર્ણાટાખ્યો નિપાતિતઃ

કાર્ણાટિઃ પતિતસ્તત્ર યત્ર દેવ્યા નિપાતિતઃ ॥
તચ્છૈલ શૃંગપ્રતિમં પપાત શિર ઉત્તમમ્

ચચાલ સકલા પૃથ્વી સાબ્ધિદ્વીપા સપર્વતા ॥
તતો વિપ્રાઃ પ્રહૃષ્ટાસ્તે જય માતરુદૈરયન્

જગુર્ગન્ધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ॥
તતોત્સવં પ્રકુર્વન્તો ગીતં નૃત્યં શુભપ્રદમ્

પાયસૈર્વટકૈશ્ચૈવ નૈવેદ્યૈર્મોદકૈસ્તથા ॥
તુષ્ટવુઃ શુભવાણ્યા તે સ્થાને મોટેરકે વરે

શ્રીમતી પૂજિતા સા ચ સુતસૌખ્યધનપ્રદા ॥
મહોત્સવે ચ સંપ્રાપ્તે માતંગીપૂજનં હિતમ્

યે ઽર્ચયંતિ સ્થાપયિત્વા ધનપુત્રાર્થસિદ્ધયે ॥
સુખં કીર્તિં તથાયુષ્યં યશઃ પુણ્યં સમાપ્નુયુઃ

વ્યાધયો નાશમાયાંતિ ચાદિત્યાદ્યા ગ્રહાઃ શુભાઃ ॥
ભૂતવેતાલશાકિન્યો જંભાદ્યાઃ પીડયન્તિ ન

ન જાયતે તથા ક્વાપિ પ્રેતાદીનાં પ્રપીડનમ્ ॥
તતો વિપ્રાઃ પ્રહૃષ્ટાશ્ચ સ્તુતિં કર્તું સમુદ્યતાઃ

શ્રીમાતા ચૈવ શક્તીશ્ચ માતંગીમસ્તુવંસ્તદા ॥
શ્યામલાં ચ મહાદેવીં હર્ષેણ મહતાયુતા

॥
॥ વિપ્રા ઊચુઃ ॥ ॥
માતસ્ત્વમેવમસ્માકં રક્ષિકા સ્થાનકે ભવ ॥
દંપતીનાં હિતાર્થાય યથા નોદ્વિજતે દ્વિજાઃ

॥ માતંગ્યુવાચ ॥ ॥
તુષ્ટાહં વો મહાભાગાઃ સ્તવેનાનેન વો દ્વિજાઃ ॥
વરયધ્વં વરં યદ્વો મનસા સમભીપ્સિતમ્

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
દાસ્યામહે બલિં દેવિ યસ્તે મનસિ વર્તતે ॥
અસ્માકં ચૈવ દમ્પત્યો રક્ષાર્થં ત્વં સ્થિરા ભવ

॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
સ્વસ્થાઃ સંતુ દ્વિજાઃ સર્વે ન ચ પીડા ભવિષ્યતિ ॥
મયિ સ્થિતાયાં દુર્ધર્ષા દૈત્યા યેઽન્યે ચ રાક્ષસાઃ

શાકિનીભૂતપ્રેતાશ્ચ જંભાદ્યાશ્ચ ગ્રહાસ્તથા ॥
શાકિન્યાદિગ્રહાશ્ચૈવ સર્પા વ્યાઘ્રાદયસ્તથા

પીડયિષ્યંતિ ન ક્વાપિ સ્થિતાયાં મયિ શાસને ॥
મહોત્સવં યઃ કુરુતે વિવાહે સમુપસ્થિતે

દંપત્યોશ્ચ હિતાર્થં હિ પૂજયેન્માં સદા નરઃ ॥
તસ્યાહં સકલા બાધાં નાશયિષ્યામ્યસંશયમ્

નાધયો વ્યાધયશ્ચૈવ ન ક્લેશો ન ચ સંભ્રમઃ ॥
પ્રાપ્યતે પરમં સૌખ્યં યશઃ પુણ્યં ધનં સદા ॥
નાકાલે મરણં તસ્ય વાતપિત્તાદિકં નહિ

॥ વિપ્રા ઊચુઃ ॥ ॥
કેન વા વિધિના પૂજા નૈવેદ્યં કીદૃશં ભવેત્ ॥
ધૂપં ચ કીદૃશં માતઃ કથં પૂજાં પ્રકલ્પયેત્

॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં મે વચો વિપ્રા પત્રે ચૈવ હિરણ્મયે ॥
લિખિત્વા પૂજયેદ્યસ્તુ ચિરાયુર્દંપતી ભવેત્

અથવા રાજતે પત્રે કાંસપત્રેઽથવા પુનઃ ॥
અષ્ટાદશભુજા દેવી ચંદનેન વિચર્ચિતા

શૂર્પં શરૈઃ કરે શ્વાનં પદ્મં તુ પરમં પુનઃ ॥
કર્ત્તરીં કારયેદેકાં તૂણીરં ચ ધનૂંષિ ચ

ચર્મ પાશં મુદ્ગરં ચ કાંસાલં તોમરં તથા ॥
શંખં ચક્રં ગદાં શુભ્રાં મુશલં પરિઘં શુભમ્

ખટ્વાંગં બદરીં ચૈવ અંકુશં ચ મનોરમમ્ ॥
અષ્ટાદશાયુધૈરેભિઃ સંયુતા ભુવનેશ્વરી

લિખેત્સકુંડલાં દેવીં બાહુનૂપુરભૂષિતામ્ ॥
કેયૂરમુક્તાપદ્મૈશ્ચ મુંડમાલાભિરન્વિતામ્

માતૃકાક્ષરપરિવૃતામંગુલીય કસંયુતામ્ ॥
નાનાભરણશોભાઢ્યાં લિખિત્વા ભુવનેશ્વરીમ્

માતંગીમિતિ વિખ્યાતાં પ્રતિષ્ઠાર્થં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ચન્દનેન ચ હૃદ્યેન પુષ્પૈશ્ચૈવ પ્રપૂજયેત્

યક્ષકર્દમમાનીય માતંગીં પૂજયેત્સુધીઃ ॥
ઘૃતેન બોધયેદ્દીપં સપ્તવર્તિયુતં શુભમ્

ધૂપયેદ્ગુગ્ગુલેનાથ સાજ્યેનાતિ સુગંધિના ॥
નાલિકેરેણ શુભ્રેણ દદ્યાદર્ઘં ચ દંપતી

પ્રદક્ષિણાઃ પ્રકુર્વીત ચતુરઃ સુમનોરમમ્ ॥
વસ્ત્રાંશુકં ગુંઠયિત્વા અગ્રે કૃત્વા ચ દંપતી

પ્રોક્ષિણીકૃત્ય માતંગ્યાઃ પ્રાશ્ય માધ્વીકમુત્તમમ્ ॥
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્માતંગીં પૂજયેત્સુધીઃ

સુવાસિનીસ્તુ તદ્રૂપા માતંગીસંભવા ઇતિ ॥
નૃત્યંતી દમ્પતી ચાગ્રે સર્વોપદ્રવશાંતયે

નૈવેદ્યં વિવિધાન્નેન અષ્ટાદશવિધં શુભમ્ ॥
વટકાપૂપિકાઃ શુભ્રાઃ ક્ષીરં શર્કરયા યુતમ્

બલ્લાકરં વરં યૂપા ક્ષિપ્તકુલ્માષકં તથા ॥
સોહાલિકા ભિન્નવટા લાપ્સિકા પદ્મચૂર્ણકમ્

શૈવેયા વિમલાસ્તત્ર પર્પટાઃ શાલકાદયઃ ॥
પૂરણં તસ્ય માસસ્ય કુર્યાચ્છુભ્રં મનોરમમ્

રાજમાષાઃ સૂપચિતાઃ કલ્પયેત્તત્ર દંપતી ॥
ફેણિકા રોપિકાસ્તત્ર કુર્યાચ્ચૈવ મનોરમાઃ

એતાન્યષ્ટાદશાન્યાનિ પક્વાન્નાનિ પ્રકલ્પયેત્ ॥
આજ્યશર્કરાયુક્તાનિ યુક્તાનિ શાકસંચયૈઃ

રાત્રૌ જાગરણં કાર્યં સુવાસિનીં ચ પૂજયેત્ ॥
મુખાવલોકનં ચાજ્યે કુર્વીયાતાં ચ દમ્પતી

પરસ્પરં હિ કુર્વીત ઉત્પાતપરિશાંતયે ॥
એવં વિધં મયાખ્યાતં માતંગીપૂજનં શુભમ્

ન પૂજયતિ યો મૂઢસ્તસ્ય વિપ્રં કરોતિ સા ॥
દંપત્યોર્મરણં ચાથ ધનનાશં મહાભયમ્

ક્લેશં રોગં તથા વહ્નેઃ પ્રાદુર્ભાવં પ્રપશ્યતિ ॥
એતસ્માત્કારણાદ્વિપ્રા માતંગીં પૂજયેત્સુધીઃ

દંપતીનાં ચ સર્વેષાં દ્વિજાતીનાં ચ શાસને ॥
વણિજાં ચ મહાદેવી નિર્વિઘ્નં કુરુતે સદા

તથેતિ ચૈવ તૈરુક્તે પુનર્વચનમબ્રવીત્ ॥
શ્રૂયતાં બ્રાહ્મણાઃ સર્વે વિવાહાદિમહોત્સવમ્

મદીયવચનં શ્રુત્વા તથા કુરુત વૈ વિધિમ્ ॥
વિવાહકાલે સંપ્રાપ્તે દંપત્યોઃ સૌખ્યહેતવે

નિર્વિઘ્નાર્થં તુ કર્તવ્યં નિજૈશ્ચ સહ સેવકૈઃ ॥
અંજનં નયને કુર્યાત્સં બંધિનાં વ સર્વશઃ

ભ્રૂમધ્યાત્તુ પ્રકર્ત્તવ્યમર્દ્ધચંદ્રસમાકૃતિ ॥
બિંદું તુ કારયેદ્વિપ્રાસ્તસ્યોપરિ મનોહરમ્

એવં કૃતે તદા વિપ્રાઃ શાંતિર્ભવતિ નાન્યથા ॥
પુત્રવૃદ્ધિકરં ચૈતત્તિલકં ચાર્દ્ધબિંબકમ્ ॥
સર્વવિઘ્નહરં સર્વદૌઃસ્થ્યવ્યાધિવિનાશનમ્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ શાંતાઃ પ્રજાઃ સર્વા ધર્મારણ્યે નરાધિપ ॥
પ્રસાદાચ્ચૈવ માતઙ્ગ્યા દેવ્યા વૈ સત્યમંદિરે

તતો હૃષ્ટહૃદા વિપ્રાઃ પુપૂજુસ્તે વિધેઃ સુતામ્ ॥
માતંગ્યાશ્ચ પ્રકર્ત્તવ્યં વર્ષેવર્ષે ચ પૂજનમ્

માઘાસિતે તૃતીયાયાં ભક્ષ્યભોજ્યાદિભિસ્તથા ॥
કર્ણાટસ્ય તથોત્પત્તિઃ પુનર્જાતા તુ ભૂતલે

ભયાચ્ચૈવ હિ તત્સ્થાનં ત્યક્ત્વા યામ્યમગાત્તતઃ ॥
ગચ્છમાનસ્તદા દૈત્યો યક્ષ્મરૂપો હ્યભાષત

શ્રૂયતાં ભો દ્વિજાઃ સર્વે ધર્મારણ્યનિવાસિનઃ ॥
વણિજશ્ચ મહચ્ચેદં મદ્વાક્યં પરિપાલ્યતામ્

માઘમાસે હિ મત્પ્રીત્યા નિર્વિઘ્નાર્થં સદા ભુવિ ॥
ત્રિદલેન ચ ધાન્યેન મૂલકેન વિશેષતઃ

તિલ તૈલેન વા કુર્યાત્પુરુષો નિયતવ્રતઃ ॥
એકાશનં હિ કુરુતે યક્ષ્મપ્રીત્યૈ નિરંતરમ્

આબાલયૌવનેનૈવ વૃદ્ધેનાપીહ સર્વદા ॥
વર્ષેવર્ષે પ્રકર્ત્તવ્યં યક્ષ્મણો વ્રતમુત્તમમ્

યસ્મિન્ગૃહે હિ યાવચ્ચ પુરુષાકારરૂપિણઃ ॥
તસ્યાહ્વયં પ્રકુર્યુસ્ત એકભક્તરતાઃ સદા

બાલસ્યાર્થે તુ જનની કુરુતે વ્રતમુત્તમમ્ ॥
પિતા વાપ્યથવા ભ્રાતા યન્નિમિત્તં વ્રતં ચરેત્

ન ચ તસ્ય ભયં ક્વાપિ ન વ્યાધિર્ન ચ બંધનમ્ ॥
ભર્તુર્નિમિત્તે સ્ત્રી કુર્યાદશક્તે ત્વિતરેણ ચ

એવં સમાદિશન્દૈત્યઃ સત્યમંદિરમુત્સૃજન્ ॥
ગતોઽસૌ યામ્યદિગ્ભાગ ઉદધેસ્તીર ઉત્તમે

વિપુલં દેહ માસાદ્ય કર્ણાટઃ સ નરાધિપ ॥
સ્વનામ્ના ચૈવ તં દેશં સ્થાપયામાસ ચોત્તમમ્

યસ્મિંશ્ચ સર્વવસ્તૂનિ ધનધાન્યાનિ ભૂરિશઃ ॥
કર્ણાટદેશં તં રાજન્પરિવાર્ય ચિરં સ્થિતઃ

ધર્મારણ્યકથાં પુણ્યાં કથિતાં નરસત્તમ ॥
શ્રીમાતુશ્ચૈવ માહાત્મ્યં શૃણ્વંતિ શ્રાવયંતિ યે

તેષાં કુલે કદા ચિત્તુ અરિષ્ટં નૈવ જાયતે ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રાન્ધનહીનસ્તુ સંપદઃ ॥
આયુરારોગ્યમૈશ્વર્યં શ્રીમાતુશ્ચ પ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે માતંગીકર્ણાટકોપાખ્યાનવર્ણનંનામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ