સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.17-2

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
વેદવેદાંગતત્ત્વજ્ઞૈર્ગુરુભિર્બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥
નૃણાં કૃતોપદેશાનાં સદ્યઃ સિદ્ધિર્હિ જાયતે

અથાન્યજનસામાન્યૈર્ગુરુભિર્નીતિકોવિદૈઃ॥
નૃણાં કૃતોપદેશાનાં સિદ્ધિર્ભવતિ કીદૃશી

॥ ॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રદ્ધૈવ સર્વધર્મસ્ય ચાતીવ હિતકારિણી ॥
શ્રદ્ધયૈવ નૃણાં સિદ્ધિર્જાયતે લોકયોર્દ્વયોઃ

શ્રદ્ધયા ભજતઃ પુંસઃ શિલાપિ ફલદાયિની ॥
મૂર્ખોઽપિ પૂજિતો ભક્ત્યા ગુરુર્ભવતિ સિદ્ધિદઃ

શ્રદ્ધયા પઠિતો મન્ત્રસ્ત્વબદ્ધોપિ ફલપ્રદઃ ॥
શ્રદ્ધયા પૂજિતો દેવો નીચસ્યાપિ ફલપ્રદઃ ॥ ૬. ॥
અશ્રદ્ધયા કૃતા પૂજા દાનં યજ્ઞસ્તપો વ્રતમ્ ॥
સર્વં નિષ્ફલતાં યાતિ પુષ્પં વન્ધ્યત રોરિવ

સર્વત્ર સંશયાવિષ્ટઃ શ્રદ્ધાહીનોઽતિચંચલઃ ॥
પરમાર્થાત્પરિભ્રષ્ટઃ સંસૃતેર્ન હિ મુચ્યતે

મન્ત્રે તીર્થે દ્વિજે દેવે દૈવજ્ઞે ભેષજે ગુરૌ ॥
યાદૃશી ભાવના યત્ર સિદ્ધિર્ભવતિ તાદૃશી

અતો ભાવમયં વિશ્વં પુણ્યં પાપં ચ ભાવતઃ ॥
તે ઉભે ભાવહીનસ્ય ન ભવેતાં કદાચન

અત્રેદં પરમાશ્ચર્યમાખ્યાનમનુવર્ણ્યતે ॥
અશ્રદ્ધા સર્વમર્ત્યાનાં યેન સદ્યો નિવર્તતે

આસીત્પાંચાલરાજસ્ય સિંહકેતુરિતિ શ્રુતઃ ॥
પુત્રઃ સર્વગુણોપેતઃ ક્ષાત્રધર્મરતઃ સદા

સ એકદા કતિપયૈર્ભૃત્યૈર્યુક્તો મહાબલઃ ॥
જગામ મૃગયાહેતોર્બહુ સત્ત્વાન્વિતં વનમ્

તદ્ભૃત્યઃ શબરઃ કશ્ચિદ્વિચરન્મૃગયાં વને ॥
દદર્શ જીર્ણં સ્ફુટિતં પતિતં દેવતાલયમ્

તત્રાપશ્યદ્ભિન્નપીઠં પતિતં સ્થંડિલોપરિ ॥
શિવલિંઙ્ગમૃજું સૂક્ષ્મં મૂર્તં ભાગ્યમિવાત્મનઃ

સ સમાદાય વેગેન પૂર્વકર્મપ્રચોદિતઃ ॥
તસ્મૈ સંદર્શયામાસ રાજ પુત્રાય ધીમતે

પશ્યેદં રુચિરં લિંગં મયા દૃષ્ટમિહ પ્રભો ॥
તદેતત્પૂજયિષ્યામિ યથાવિભવમાદરાત્

અસ્ય પૂજાવિધિં બ્રૂહિ યથા દેવો મહેશ્વરઃ ॥
અમંત્રજ્ઞૈશ્ચ મન્ત્રજ્ઞૈઃ પ્રીતો ભવતિ પૂજિતઃ

ઇતિ તેન નિષાદેન પૃષ્ટઃ પાર્થિવનંદનઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રહસ્યૈનં પરિહાસ વિચક્ષણઃ

સંકલ્પેન સદા કુર્યાદભિષેકં નવાંભસા ॥
ઉપવેશ્યાસને શુદ્ધે શુભૈર્ગંધાક્ષતૈર્નવૈઃ ॥
વન્યૈઃ પત્રૈશ્ચ કુસુમૈર્ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ પૂજયેત ॥

ચિતાભસ્મોપહારં ચ પ્રથમં પરિકલ્પયેત્ ॥
આત્મોપભોગ્યેનાન્નેન નૈવદ્યં કલ્પયેદ્બુધઃ

પુનશ્ચ ધૂપદીપાદીનુપચારાન્પ્રકલ્પેત્ ॥
નૃત્યવાદિત્રગીતાદીન્યથાવત્પરિકલ્પયેત્

નમસ્કૃત્વા તુ વિધિવત્પ્રસાદં ધારયેદ્બુધઃ ॥
એષ સાધારણઃ પ્રોક્તઃ શિવપૂજાવિધિસ્તવ ॥

ચિતાભસ્મોપહારેણ સદ્યસ્તુષ્યતિ શંકરઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પરિહાસરસેનેત્થં શાસિતઃ સ્વામિનાઽમુના ॥
સ ચંડકાખ્યઃ શબરો મૂર્ધ્ના જગ્રાહ તદ્વચઃ

તતઃ સ્વભવનં પ્રાપ્ય લિંગમૂર્તિ મહેશ્વરમ્ ॥
પ્રત્યહં પૂજયામાસ ચિતાભસ્મોપહારકૃત્

યચ્ચાત્મનઃ પ્રિયં વસ્તુ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિકમ્ ॥
નિવેદ્ય શંભવે નિત્યમુપાયુંક્ત તતઃ સ્વયમ્

એવં મહેશ્વરં ભક્ત્યા સહ પત્ન્યાભ્યપૂજયત્ ॥
શબરઃ સુખમાસાદ્ય નિનાય કતિચિત્સમાઃ

એકદા શિવપૂજાયૈ પ્રવૃત્તઃ શબરોત્તમઃ ॥
ન દદર્શ ચિતાભસ્મ પાત્રે પૂરિતમણ્વપિ

અથાસૌ ત્વરિતો દૂરમન્વિષ્યન્પરિતો ભ્રમન્ ॥
ન લબ્ધવાંશ્ચિતાભસ્મ શ્રાંતો ગૃહમગાત્પુનઃ

તત આહૂય પત્નીં સ્વાં શબરો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ન લબ્ધં મે ચિતાભસ્મ કિં કરોમિ વદ પ્રિયે

શિવપૂજાંતરાયો મે જાતોદ્ય બત પાપ્મનઃ ॥
પૂજાં વિના ક્ષણમપિ નાહં જીવિતુમુત્સહે

ઉપાયં નાત્ર પશ્યામિ પૂજોપકરણે હતે ॥
ન ગુરોશ્ચ વિહન્યેત શાસનં સકલાર્થદમ્

ઇતિ વ્યાકુલિતં દૃષ્ટ્વા ભર્ત્તારં શબરાંગના ॥
પ્રત્યભાષત મા ભૈસ્ત્વમુપાયં પ્રવદામિ તે

ઇદમેવ ગૃહં દગ્ધ્વા બહુકાલોપબૃંહિતમ્ ॥
અહમગ્નિં પ્રવેક્ષ્યામિ ચિતાભસ્મ ભવેત્તતઃ

॥ શબર ઉવાચ ॥ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં દેહઃ પરમસાધનમ્ ॥
કથં ત્યજસિ તં દેહં સુખાર્થં નવયૌવનમ્

અધુના ત્વનપત્યા ત્વમભુક્તવિષયાસવા ॥
ભોગયોગ્યમિમં દેહં કથં દગ્ધુમિહેચ્છસિ

॥ શબર્યુવાચ ॥ ॥
એતાવદેવ સાફલ્યં જીવિતસ્ય ચ જન્મનઃ ॥
પરાર્થે યસ્ત્યજેત્પ્રાણાઞ્છિવાર્થે કિમુત સ્વયમ્

કિં નુ તપ્તં તપો ઘોરં કિં વા દત્તં મયા પુરા ॥
કિં વાર્ચનં કૃતં શંભોઃ પૂર્વજન્મશતાંતરે

કિં વા પુણ્યં મમ પિતુઃ કા વા માતુઃ કૃતાર્થતા ॥
યચ્છિવાર્થે સમિદ્ધેઽગ્નૌ ત્યજામ્યેતત્કલેવરમ્

ઇત્થં સ્થિરાં મતિં દૃષ્ટ્વા તસ્યા ભક્તિં ચ શંકરે ॥
તથેતિ દૃઢસંકલ્પઃ શબરઃ પ્રત્યપૂજયત્

સા ભર્ત્તારમનુપ્રાપ્ય સ્નાત્વા શુચિરલંકૃતા ॥
ગૃહમાદીપ્ય તં વહ્નિં ભક્ત્યા ચક્રે પ્રદક્ષિણમ્

નમસ્કૃત્વાત્મગુરવે ધ્યાત્વા હૃદિ સદાશિવમ્ ॥
અગ્નિપ્રવેશાભિમુખી કૃતાંજલિરિદં જગૌ

॥ શબર્યુવાચ ॥ ॥
પુષ્પાણિ સંતુ તવ દેવ મમેંદ્રિયાણિ ધૂપોઽગુરુર્વપુરિદં હૃદયં પ્રદીપઃ ॥
પ્રાણા હવીંષિ કરણાનિ તવાક્ષતાશ્ચ પૂજાફલં વ્રજતુ સાંપ્રતમેષ જીવઃ

વાંછામિ નાહમપિ સર્વધનાધિપત્યં ન સ્વર્ગભૂમિમચલાં ન પદં વિધાતુઃ ॥
ભૂયો ભવામિ યદિ જન્મનિજન્મનિ સ્યાં ત્વત્પાદપંકજલસન્મકરંદભૃંગી

જન્માનિ સંતુ મમ દેવ શતાધિકાનિ માયા ન મે વિ શતુ ચિત્તમબોધહેતુઃ ॥
કિંચિત્ક્ષણાર્ધમપિ તે ચરણારવિન્દાન્નાપૈતુ મે હૃદયમીશ નમોનમસ્તે

ઇતિ પ્રસાદ્ય દેવેશં શબરી દૃઢનિશ્ચયા ॥
વિવેશ જ્વલિતં વહ્નિં ભસ્મસાદભવત્ક્ષણાત્

શબરોપિ ચ તદ્ભસ્મ યત્નેન પરિગૃહ્ય સઃ ॥
ચક્રે દગ્ધગૃહોપાન્તે શિવપૂજાં સમાહિતઃ

અથ સસ્માર પૂજાંતે પ્રસાદગ્રહણોચિતામ્ ॥
દયિતાં નિત્યમાયાંતીં પ્રાંજલિં વિનયાન્વિતામ્

સ્મૃતમાત્રાં તદાપશ્યદાગતાં પૃષ્ઠતઃ સ્થિતામ્ ॥
પૂર્વેણાવયવેનૈવ ભક્તિનમ્રાં શુચિસ્મિતામ્

તાં વીક્ષ્ય શબરઃ પત્નીં પૂર્વવત્પ્રાંજલિં સ્થિતામ્ ॥
ભસ્માવશેષિતગૃહં યથાપૂર્વમવસ્થિતમ્ ॥।

અગ્નિર્દહતિ તેજોભિઃ સૂર્યો દહતિ રશ્મિભિઃ ॥
રાજા દહતિ દંડેન બ્રાહ્મણો મનસા દહેત્

કિમયં સ્વપ્ન આહોસ્વિત્કિં વા માયા ભ્રમાત્મિકા ॥
ઇતિ વિસ્મયસંભ્રાતસ્તાં ભૂયઃ પર્યપૃચ્છત

અપિ ત્વં ચ કથં પ્રાપ્તા ભસ્મભૂતાસિ પાવકે ॥
દગ્ધં ચ ભવનં ભૂયઃ કથં પૂર્વ વદાસ્થિતમ્

॥ શબર્યુવાચ ॥ ॥
યદા ગૃહં સમુદ્દીપ્ય પ્રવિષ્ટાહં હુતાશને ॥
તદાત્માનં ન જાનામિ ન પશ્યામિ હુતાશનમ્

ન તાપલેશોપ્યાસીન્મે પ્રવિષ્ટાયા ઇવોદકમ્ ॥
સુષુપ્તેવ ક્ષણાર્ધેન પ્રબુદ્ધાસ્મિ પુનઃ ક્ષણાત્

તાવદ્ભવનમદ્રાક્ષમદગ્ધમિવ સુસ્થિતમ્ ॥
અધુના દેવપૂજાંતે પ્રસાદં લબ્ધુમાગતા

એવં પરસ્પરં પ્રેમ્ણા દંપત્યોર્ભાષમાણયોઃ ॥
પ્રાદુરાસીત્તયોરગ્રે વિમાનં દિવ્યમદ્ભુતમ્

તસ્મિન્વિમાને શતચન્દ્રભાસ્વરે ચત્વાર ઈશાનુચરાઃ પુરઃસરાઃ ॥
હસ્તે ગૃહીત્વાથ નિષાદદંપતી આરોપયામાસુરમુક્તવિગ્રહૌ

તયોર્નિષાદદંપત્યોસ્તત્ક્ષણાદેવ તદ્વપુઃ ॥
શિવદૂતકરસ્પર્શાત્તત્સારૂપ્યમવાપ હ

તસ્માચ્છ્રદ્ધૈવ સર્વેષુ વિધેયા પુણ્યકર્મસુ ॥
નીચોપિ શબરઃ પ્રાપ શ્રદ્ધયા યોગિનાં ગતિમ્

કિં જન્મના સકલવર્ણજનોત્તમેન કિં વિદ્યયા સકલશાસ્ત્રવિચારવત્યા ॥
યસ્યાસ્તિ ચેતસિ સદા પરમેશભક્તિઃ કોઽન્યસ્તતસ્ત્રિભુવને પુરુષોસ્તિ ધન્યઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોત્તરખણ્ડે ભસ્મમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ