સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.15-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઋષભસ્યાનુભાવોયં વર્ણિતઃ શિવયોગિનઃ ॥
અથાન્યસ્યાપિ વક્ષ્યામિ પ્રભાવં શિવયોગિનઃ

ભસ્મનશ્ચાપિ માહાત્મ્યં વર્ણયામિ સમાસતઃ ॥
કૃતકૃત્યા ભવિષ્યંતિ યચ્છુત્વા પાપિનો જનાઃ

અસ્ત્યેકો વામદેવાખ્યઃ શિવયોગી મહા તપાઃ ॥
નિર્દ્વંદ્વો નિર્ગુણઃ શાંતો નિઃસંગઃ સમદર્શનઃ

આત્મારામો જિતક્રોધો ગૃહદારવિવર્જિતઃ ॥
અતર્કિતગતિર્મૌની સંતુષ્ટો નિષ્પ રિગ્રહઃ

ભસ્મોદ્ધૂલિતસર્વાંગો જટામંડલમંડિતઃ ॥
વલ્કલાજિનસંવીતો ભિક્ષામાત્રપરિગ્રહઃ

સ એકદા ચરંલ્લોકે સર્વાનુગ્રહતત્પરઃ ॥
ક્રૌંચારણ્યં મહાઘોરં પ્રવિવેશ યદૃચ્છયા

તસ્મિન્નિર્મનુજેઽરણ્યે તિષ્ઠત્યેકોઽતિભીષણઃ ॥
ક્ષુત્તૃષાકુલિતો નિત્યં યઃ કશ્ચિદ્બ્રહ્મરાક્ષસઃ

તં પ્રવિષ્ટં શિવાત્માનં સ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મરાક્ષસઃ ॥
અભિદુદ્રાવ વેગેન જગ્ધંઉ ક્ષુત્પરિપીડિતઃ

વ્યાત્તાનનં મહાકાયં ભીમદંષ્ટ્રં ભયાનકમ્ ॥
તમાયાંતમભિપ્રેક્ષ્ય યોગીશો ન ચચાલ સઃ

અથાભિદ્રુત્ય તરસા સ ઘોરો વનગોચરઃ ॥
દોર્ભ્યાં નિષ્પીડ્ય જગ્રાહ નિષ્કંપં શિવયોગિનમ્

તદંગસ્પર્શનાદેવ સદ્યો વિધ્વસ્તકિલ્બિષઃ ॥
સ બ્રહ્મરાક્ષસો ઘોરો વિષણ્ણઃ સ્મૃતિમાયયૌ

યથા ચિંતામણિં સ્પૃષ્ટ્વા લોહં કાંચનતાં વ્રજેત્ ॥
યથા જંબૂનદીં પ્રાપ્ય મૃત્તિકા સ્વર્ણતાં વ્રજેત્

યથા માનસમભ્યેત્ય વાયસા યાંતિ હંસતામ્ ॥
યથામૃતં સકૃત્પીત્વા નરો દેવત્વમાપ્નુયાત્ ॥

તથૈવ હિ મહાત્માનો દર્શનસ્પર્શનાદિભિઃ ॥
સદ્યઃ પુનંત્યઘોપેતાન્સત્સંગો દુર્લભો હ્યતઃ

યઃ પૂર્વં ક્ષુત્પિપાસાર્તો ઘોરાત્મા વિપિને ચરઃ ॥
સ સદ્યસ્તૃપ્તિમાયાતઃ પૂર્ણાનંદો બભૂવ હ

તદ્ગાત્રલગ્નસિતભસ્મકણાનુવિદ્ધઃ સદ્યો વિધૂતઘનપાપતમઃસ્વભાવઃ ॥
સંપ્રાપ્તપૂર્વભવ સંસ્મૃતિરુગ્રકાર્યસ્તત્પાદપદ્મયુગલે પ્રણતો બભાષે

॥ રાક્ષસ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રસીદ મે મહાયોગિન્પ્રસીદ કરુણાનિધે ॥
પ્રસીદ ભવતપ્તાનામાનંદામૃવારિધે

ક્વાહં પાપમતિર્ઘોરઃ સર્વપ્રાણિભયંકરઃ ॥
ક્વ તે મહાનુભાવસ્ય દર્શનં કરુણાત્મનઃ

ઉદ્ધરોદ્ધર માં ઘોરે પતિતં દુઃખસાગરે ॥
તવ સન્નિધિમાત્રેણ મહાનંદોઽભિવર્ધતે

॥ વામદેવ ઉવાચ ॥ ॥
કસ્ત્વં વનેચરો ઘોરો રાક્ષસોઽત્ર કિમાસ્થિતઃ ॥
કથમેતાં મહાઘોરાં કષ્ટાં ગતિમવાપ્તવાન્

॥ રાક્ષસ ઉવાચ ॥ ॥
રાક્ષસોઽહમિતઃ પૂર્વં પંચવિંશતિમે ભવે ॥
ગોપ્તા યવનરાષ્ટ્રસ્ય દુર્જયો નામ વીર્યવાન્

સોઽહં દુરાત્મા પાપીયાન્સ્વૈરચારી મદોત્કટઃ ॥
દંડધારી દુરાચારઃ પ્રચંડો નિર્ઘૃણઃ ખલઃ

યુવા બહુકલત્રોઽપિ કામાસક્તોઽજિતેંદ્રિયઃ ॥
ઇમાં પાપીયસીં ચેષ્ટાં પુનરેકાં ગતોઽસ્મ્યહમ્

પ્રત્યહં નૂતનામન્યા નારીં ભોક્તુમનાઃ સદા ॥
આહૃતાઃ સર્વદેશેભ્યો નાર્યો ભૃત્યૈર્મદાજ્ઞયા

ભુક્ત્વાભુક્ત્વા પરિત્યક્તામેકામેકાં દિનેદિને ॥
અન્તર્ગૃહેષુ સંસ્થાપ્ય પુનરન્યાઃ સ્ત્રિયો ધૃતાઃ

એવં સ્વરાષ્ટ્રાત્પરરાષ્ટ્રતશ્ચ દેશાકરગ્રામપુરવ્રજેભ્યઃ ॥
આહૃત્ય નાર્યો રમિતા દિનેદિને ભુક્વા પુનઃ કાપિ ન ભુજ્યતે મયા

અથાન્યૈશ્ચ ન ભુજ્યંતે મયા ભુક્તાસ્તથા સ્ત્રિયઃ ॥
અન્તર્ગૃહેષુ નિહિતાઃ શોચંતે ચ દિવાનિશમ્

બ્રહ્મવિટ્ક્ષત્રશૂદ્રાણાં યદા નાર્યો મયા હૃતાઃ ॥
મમ રાજ્યે સ્થિતા વિપ્રાઃ સહ દારૈઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

સભર્તૃકાશ્ચ કન્યાશ્ચ વિધવાશ્ચ રજસ્વલાઃ ॥
આહૃત્ય નાર્યો રમિતા મયા કામહતાત્મના

ત્રિશતં દ્વિજનારીણાં રાજસ્ત્રીણાં ચતુઃશતમ્ ॥
ષટ્શતં વૈશ્યનારીણાં સહસ્રં શૂદ્રયોષિતામ્

શતં ચાંડાલનદ્ગીર્ણા પુલિંદીનાં સહસ્રકમ્ ॥
શૈલૂષીણાં પંચશતં રજકીનાં ચતુઃશતમ્

અસંખ્યા વારમુખ્યાશ્ચ મયા ભુક્તા દુરાત્મના॥
તથાપિ મયિ કામસ્ય ન તૃપ્તિઃ સમજાયત

એવં દુર્વિષયાસક્તં મત્તં પાનરતં સદા ॥
યૌવનેપિ મહારોગા વિવિશુર્યક્ષ્મકાદયઃ

રોગાર્દિતોઽનપત્યશ્ચ શત્રુભિશ્ચાપિ પીડિતઃ ॥
ત્યક્તોમાત્યૈશ્ચ ભૃત્યૈશ્ચ મૃતોઽહં સ્વેન કર્મણા

આયુર્વિનશ્યત્યયશો વિવર્ધતે ભાગ્યં ક્ષયં યાત્યતિદુર્ગતિં વ્રજેત્ ॥
સ્વર્ગાચ્ચ્યવંતે પિતરઃ પુરાતના ધર્મવ્યપેતસ્ય નરસ્ય નિશ્ચિતમ્

અથાહં કિંકરૈર્યામ્યૈર્નીતો વૈવસ્વતાલયમ્ ॥
તતોઽહં નરકે ઘોરે તત્કુણ્ડે વિનિપાતિતઃ

તત્રાહં નરકે ઘોરે વર્ષાણામયુતત્રયમ્ ॥
રેતઃ પિબન્પીડ્યમાનો ન્યવસં યમકિંકરૈઃ

તતઃ પાપાવશેષેણ પિશાચો નિર્જને વને ॥
સહસ્રશિશ્નઃ સંજાતો નિત્યં ક્ષુત્તૃષયાકુલઃ

પૈશાચીં ગતિમાશ્રિત્ય નીતં દિવ્યં શરચ્છતમ્ ॥
દ્વિતીયેહં ભવે જાતો વ્યાઘ્રઃ પ્રાણિભયંકરઃ

તૃતીયેઽજગરો ઘોરશ્ચતુર્થેઽહં ભવે વૃકઃ ॥
પંચમે વિડ્વરાહશ્ચ ષષ્ઠેઽહં કૃકલાસકઃ

સપ્તમેઽહં સારમેયઃ સૃગાલશ્ચાષ્ટમે ભવે ॥
નવમે ગવયો ભીમો મૃગોઽહં દશમે ભવે

એકાદશે મર્કટશ્ચ ગૃધ્રોઽહં દ્વાદશે ભવે ॥
ત્રયોદશેઽહં નકુલો વાયસશ્ચ ચતુ ર્દશે

અચ્છભલ્લઃ પંચદશે ષોડશે વનકુક્કુટઃ॥
ગર્દભોઽહં સપ્તદશે માર્જારોષ્ટાદશે ભવે

એકોનવિંશે મણ્ડૂકઃ કૂર્મો વિંશતિમે ભવે ॥
એકવિંશે ભવે મત્સ્યો દ્વાવિંશે મૂષકોઽભવમ્

ઉલૂકોહં ત્રયોવિંશે ચતુર્વિશે વનદ્વિપઃ ॥
પંચવિંશે ભવે ચાસ્મિઞ્જાતોહં બ્રહ્મરાક્ષસઃ

ક્ષુત્પરીતો નિરાહારો વસામ્યત્ર મહાવને ॥
ઇદાનીમાગતં દૃષ્ટ્વા ભવંતં જગ્ધુમુત્સુકઃ ॥
ત્વદ્દેહસ્પર્શમાત્રેણ જાતા પૂર્વભવસ્મૃતિઃ

ગતજન્મ સહસ્રાણિ સ્મરામ્યદ્ય ત્વદંતિકે ॥
નિર્વેદશ્ચ પરો જાતઃ પ્રસન્નં હૃદયં ચ મે

ઈદૃશોઽયં પ્રભાવસ્તે કથં લબ્ધો મહામતે ॥
તપસા વાપિ તીવ્રેણ કિમુ તીર્થનિષેવણાત્

યોગેન દેવશક્ત્યા વા મંત્રૈર્વાનંતશક્તિભિઃ ॥
તત્ત્વતો બ્રૂહિ ભગવંસ્ત્વામહં શરણં ગતઃ

॥ વામદેવ ઉવાચ ॥ ॥
એષ મદ્ગાત્રલગ્નસ્ય પ્રભાવો ભસ્મનો મહાન્ ॥
યત્સંપર્કાત્તમોવૃત્તેસ્તવેયં મતિરુત્તમા

કો વેદ ભસ્મસામર્થ્યં મહાદેવા દૃતે પરઃ ॥
દુર્વિભાવ્યં યથા શંભોર્માહાત્મ્યં ભસ્મનસ્તથા

પુરા ભવાદૃશઃ કશ્ચિદ્બ્રાહ્મણો ધર્મવર્જિતઃ ॥
દ્રાવિડેષુ સ્થિતો મૂઢઃ કર્મણા શૂદ્રતાં ગતઃ

ચૌર્યવૃત્તિર્નૈષ્કૃતિકો વૃષલીરતિલાલસઃ॥
કદાચિજ્જારતાં પ્રાપ્તઃ શૂદ્રેણ નિહતો નિશિ

તચ્છવસ્ય બહિર્ગ્રામા ત્ક્ષિપ્તસ્ય પ્રેતકર્મણઃ ॥
ચચાર સારમેયોંઽગે ભસ્મપાદો યદૃચ્છયા

અથ તં નરકે ઘોરે પતિતં શિવકિંકરાઃ॥
નિન્યુર્વિમાનમારોપ્ય પ્રસહ્ય યમકિંકરાન્

શિવદૂતાન્સમભ્યેત્ય યમોપિ પરિપૃષ્ટવાન્ ॥
મહાપાતકકર્ત્તારં કથમેનં નિનીષથ

અથોચુઃ શિવદૂતાસ્તે પશ્યાસ્ય શવવિગ્રહમ્ ॥
વક્ષોલલાટદોર્મૂલાન્યંકિતાનિ સુભસ્મના

અત એનં સમાનેતુમાગતાઃ શિવશાસનાત્ ॥
નાસ્માન્નિષેદ્ધું શક્તોસિ માસ્ત્વત્ર તવ સંશયઃ

ઇત્યાભાષ્ય યમં શંભોર્દૂતાસ્તં બ્રાહ્મણં તતઃ ॥
પશ્યતાં સર્વલોકાનાં નિન્યુર્લોકમનામયમ્

તસ્માદશેષપાપાનાં સદ્યઃ સંશોધનં પરમ્ ॥
શંભોર્વિભૂષણં ભસ્મ સતતં ધ્રિયતે મયા

ઇત્થં નિશમ્ય માહાત્મ્યં ભસ્મનો બ્રહ્મરાક્ષસઃ ॥
વિસ્તરેણ પુનઃ શ્રોતુ મૌત્કંઠ્યાદિત્યભાષત

સાધુસાધુ મહાયોગિન્ધન્યોસ્મિ તવ દર્શનાત્ ॥
માં વિમોચય ધર્માત્મન્ઘોરાદસ્માત્કુજન્મનઃ

કિંચિદસ્તીહ મે ભાતિ મયા પુણ્યં પુરાકૃતમ્ ॥
અતોહં ત્વત્પ્રસાદેન મુક્તોસ્મ્યદ્ય દ્વિજોત્તમ

એકસ્મૈ શિવભક્તાય તસ્મિન્પાર્થિવજન્મનિ ॥
ભૂમિર્વૃત્તિકરી દત્તા સસ્યારામાન્વિતા મયા

યમેનાપિ તદૈવોક્તં પંચવિંશતિમે ભવે ॥
કસ્યચિદ્યોગિનઃ સંગાન્મોક્ષ્યસે સંસૃતેરિતિ

તદદ્ય ફલિતં પુણ્યં યત્કિંચિત્પ્રાગ્ભવાર્જિતમ્ ॥
અતો નિર્મનુજારણ્યે સંપ્રાપ્તસ્તવ સંગમઃ

અતો માં ઘોરપાપ્માનં સંસરંતં કુજન્મનિ ॥
સમુદ્ધર કૃપાસિન્ધો દત્ત્વા ભસ્મ સમંત્રકમ્

કથં ધાર્યમિદં ભસ્મ કો મંત્રઃ કો વિધિઃ શુભઃ ॥
કઃ કાલઃ કશ્ચ વા દેશઃ સર્વં કથય મે ગુરો

ભવાદૃશા મહાત્માનઃ સદા લોકહિતે રતાઃ ॥
નાત્મનો હિતમિચ્છંતિ કલ્પવૃક્ષસધર્મિણઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્તસ્તેન યોગીશો ઘોરેણ વનચારિણા ॥
ભૂયોપિ ભસ્મમાહાત્મ્યં વર્ણયામાસ તત્ત્વવિત્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોત્તરખણ્ડે ભસ્મમાહાત્મ્યકથનં નામ પંચદશોઽધ્યાયઃ