સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.14-2

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પ્રાપ્તસિંહાસનો વીરો ભદ્રાયુઃ સ મહીપતિઃ ॥
પ્રવિવેશ વનં રમ્યં કદાચિદ્ભાર્યયા સહ

તસ્મિન્વિકસિતાશોકપ્રસૂનનવપલ્લવે॥
પ્રોત્ફુલ્લમલ્લિકાખંડકૂજદ્ભ્રમરસંકુલે

નવકેસરસૌરભ્યબદ્ધરાગિજનોત્સવે॥
સદ્યઃ કોરકિતાશોકતમાલગહનાંતરે

પ્રસૂનપ્રકરાનમ્ર માધવીવનમંડપે॥
પ્રવાલકુસુમોદ્દ્યોતચૂતશાખિભિરઞ્ચિતે

પુન્નાગવનવિભ્રાંતપુંસ્કોકિલવિરાવિણિ॥
વસન્તસમયે રમ્યે વિજહાર સ્ત્રિયા સહ

અથાવિદૂરે ક્રોશંતૌ ધાવંતૌ દ્વિજદંપતી ॥
અન્વીયમાનૌ વ્યાઘ્રેણ દદર્શ નૃપસત્તમઃ

પાહિ પાહિ મહારાજ હા રાજન્કરુણાનિધે ॥
એષ ધાવતિ શાર્દૂલો જગ્ધુમાવાં મહારયઃ

એષ પર્વતસંકાશઃ સર્વપ્રાણિભયંકરઃ ॥
યાવન્ન ખાદતિ પ્રાપ્ય તાવન્નૌ રક્ષ ભૂપતે

ઇત્થમાક્રંદિતં શ્રુત્વા સ રાજા ધનુરાદદે ॥
તાવદાગત્ય શાર્દૂલો મધ્યે જગ્રાહ તાં વધૂમ્

હા નાથ નાથ હા કાંત હા શંભો જગતઃ પતે ॥
ઇતિ રોરૂયમાણાં તાં યાવજ્જગ્રાહ ભીષણઃ

તાવત્સ રાજા નિશિતૈર્ભલ્લૈર્વ્યાઘ્રમતાડયત્ ॥
ન ચ તૈર્વિવ્યથે કિંચિદ્ગિરીંદ્ર ઇવ વૃષ્ટિભિઃ

સ શાર્દૂલો મહાસત્ત્વો રાજ્ઞોસ્ત્રૈરકૃતવ્યથઃ ॥
બલાદાકૃષ્ય તાં નારીમપાક્રામત સત્વરઃ

વ્યાઘ્રેણાપહૃતાં પત્નીં વીક્ષ્ય વિપ્રોઽતિદુઃખિતઃ ॥
રુરોદ હા પ્રિયે બાલે હા કાંતે હા પતિવ્રતે

એકં મામિહ સંત્યજ્ય કથં લોકાંતરં ગતા ॥
પ્રાણેભ્યોપિ પ્રિયાં ત્યક્ત્વા કથં જીવિતુમુત્સહે

રાજન્ક્વ તે મહાસ્ત્રાણિ ક્વ તે શ્લાઘ્યં મહદ્ધનુઃ ॥
ક્વ તે દ્વાદશસાહસ્રમહાનાગાતિગં બલમ્

કિં તે શંખેન ખઙ્ગેન કિં તે મંત્રાસ્ત્રવિદ્યયા ॥
કિં ચ તેન પ્રયત્નેન કિં પ્રભાવેણ ભૂયસા

તત્સર્વં વિફલં જાતં યચ્ચાન્યત્ત્વયિ તિષ્ઠતિ ॥
યસ્ત્વં વનૌકસં જંતું નિવારયિતુમક્ષમઃ

ક્ષાત્ત્રસ્યાયં પરો ધર્મઃ ક્ષતાદ્યત્પરિરક્ષણમ્ ॥
તસ્માત્કુલોચિતે ધર્મે નષ્ટે ત્વજ્જીવિતેન કિમ્

આર્તાનાં શરણાર્તાનાં ત્રાણં કુર્વંતિ પાર્થિવાઃ ॥
પ્રાણૈરર્થૈશ્ચ ધર્મજ્ઞાસ્તદ્વિહીના મૃતોપમાઃ

ધનિનાં દાનહીનાનાં ગાર્હસ્થ્યાદ્ભિક્ષુતા વરા ॥
આર્તત્રાણવિહીનાનાં જીવિતાન્મરણં વરમ્

વરં વિષાદનં રાજ્ઞો વરમગ્નૌ પ્રવેશનમ્ ॥
અનાથાનાં પ્રપન્નાનાં કૃપણાનામરક્ષણાત્

ઇત્થં વિલપિતં તસ્ય સ્વવીર્યસ્ય ચ ગર્હણમ્ ॥
નિશમ્ય નૃપતિઃ શોકાદાત્મન્યેવમચિંતયત્

અહો મે પૌરુષં નષ્ટમદ્ય દૈવવિપર્યયાત્ ॥
અદ્ય કીર્તિશ્ચ મે નષ્ટા પાતકં પ્રાપ્તમુત્ક ટમ્

ધર્મઃ કાલોચિતો નષ્ટો મન્દભાગ્યસ્ય દુર્મતેઃ ॥
નૂનં મે સંપદો રાજ્યમાયુષ્યં ક્ષયમેષ્યતિ

અપુંસાં સંપદો ભોગાઃ પુત્રદારધનાનિ ચ ॥
દૈવેન ક્ષણમુદ્યંતિ ક્ષણાદસ્તં વ્રજંતિ ચ

અત એનં દ્વિજન્માનં હતદારં શુચાર્દિતમ્ ॥
ગતશોકં કરિષ્યામિ દત્ત્વા પ્રાણાનપિ પ્રિયાન્ ॥

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા ભદ્રાયુર્નૃપસત્તમઃ ॥
પતિત્વા પાદયોસ્ત્વસ્ય બભાષે પરિસાંત્વયન્

કૃપાં કુરુ મયિ બ્રહ્મન્ક્ષત્રબંધૌ હતૌજસિ ॥
શોકં ત્યજ મહાબુદ્ધે દાસ્યામ્યર્થં તવેપ્સિતમ્

ઇદં રાજ્યમિયં રાજ્ઞી મમેદં ચ કલેવરમ્ ॥
ત્વધીનમિદં સર્વં કિં તેઽભિલષિતં વદ ॥

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
કિમાદર્શેન ચાંધસ્ય કિં ગૃહૈર્ભૈક્ષ્યજીવિનઃ ॥
કિં પુસ્તકેન મૂર્ખસ્ય હ્યસ્ત્રીકસ્ય ધનેન કિમ્

અતોઽહં ગતપત્નીકો ભુક્તભોગો ન કર્હિચિત્ ॥
ઇમાં તવાગ્રમહિષીં કામાર્થં દીયતાં મમ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
બ્રહ્મન્કિમેષ ધર્મસ્તે કિમેતદ્ગુરુશાસનમ્ ॥
અસ્વર્ગ્યમયશસ્યં ચ પરદારાભિમર્શનમ્

દાતારઃ સંતિ વિત્તસ્ય રાજ્યસ્ય ગજવાજિનામ્ ॥
આત્મદેહસ્ય વા ક્વાપિ ન કલત્રસ્ય કર્હિચિત્

પરદારોપભોગેન યત્પાપં સમુપાર્જિતમ્ ॥
ન તત્ક્ષાલયિતું શક્યં પ્રાયશ્ચિત્તશતૈરપિ

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
અપિ બ્રહ્મવધં ઘોરમપિ મદ્યનિષેવણમ્ ॥
તપસા નાશયિષ્યામિ કિ પુનઃ પારદારિકમ્ ॥
તસ્માત્પ્રયચ્છ મે ભાર્યામિમાં ત્વં ધ્રુવમન્યથા

અરક્ષણાદ્ભયાર્તાનાં ગંતાસિ નિરયં ધ્રુવમ્ ॥
ઇતિ વિપ્રગિરા ભીતશ્ચિંતયામાસ પાર્થિવઃ ॥
અરક્ષણાન્મહત્પાપં પત્નીદાનં તતો વરમ્

અતઃ પત્નીં દ્વિજાગ્ર્યાય દત્ત્વા નિર્મુક્તકિલ્વિષઃ ॥
સદ્યો વહ્નિં પ્રવેક્ષ્યામિ કીર્તિશ્ચ નિહિતા ભવેત્

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા સમુજ્જ્વાલ્ય હુતાશનમ્ ॥
તં બ્રાહ્મણં સમાહૂય દદૌ પત્નીં સહોદકામ્

સ્વયં સ્નાતઃ શુચિર્ભૂત્વા પ્રણમ્ય વિબુધેશ્વરાન્ ॥
તમગ્નિં દ્વિઃ પરિક્રમ્ય શિવં દધ્યૌ સમાહિતઃ

તમથાગ્નૌ પતિષ્યંતં સ્વપદાસક્તચેતસમ્ ॥
પ્રત્યદૃશ્યત વિશ્વેશઃ પ્રાદુર્ભૂતો જગત્પતિઃ

તમીશ્વરં પંચવક્ત્રં ત્રિનેત્રં પિનાકિનં ચન્દ્રકલાવતંસમ્ ॥
આલંબિતાપિંગજટાકલાપં મધ્યંગતં ભાસ્કરકોટિતેજસમ્

મૃણાલગૌરં ગજચર્મવાસસં ગંગાતરંગો ક્ષિતમૌલિદેશમ્ ॥
નાગેંદ્રહારાવલિકંકણોર્મિકાકિરીટકોટ્યંગદકુંડલોજ્જ્વલમ્

ત્રિશૂલખટ્વાંગકુઠારચર્મમૃગાભયેષ્ટાર્થપિનાકહસ્તમ્ ॥
વૃષોપરિસ્થં શિતિકંઠમીશં પ્રોદ્ભૂતમગ્રે નૃપતિર્દદર્શ

અથાંબરાદ્દ્રુતં પેતુર્દિવ્યાઃ કુસુમવૃષ્ટયઃ ॥
પ્રણેદુર્દેવતૂર્યાણિ દેવાશ્ચ નનૃતુર્જગુઃ

તત્રાજગ્મુર્નારદાદ્યાઃ સનકાદ્યા સુરર્ષયઃ ॥
ઇન્દ્રાદયશ્ચ લોકેશાસ્તથાબ્રહ્મર્ષયોઽમલાઃ

તેષાં મધ્યે સમાસીનો મહાદેવઃ સહોમયા ॥
વવર્ષ કરુણાસારં ભક્તિનમ્રે મહીપતૌ

તદ્દર્શનાનંદવિજૃંભિતાશયઃ પ્રવૃદ્ધબાષ્પાંબુપરિપ્લુતાંગઃ ॥
પ્રહૃષ્ટરોમા ગલગદ્ગદાક્ષરં તુષ્ટાવ ગીર્ભિર્મુકુલીકૃતાંજલિઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
નતોસ્મ્યહં દેવમનાથમવ્યયં પ્રધાનમવ્યક્તગુણં મહાંતમ્ ॥
અકારણં કારણકારણં પરં શિવં ચિદાનંદમયં પ્રશાંતમ્

ત્વં વિશ્વસાક્ષી જગતોઽસ્યકર્ત્તા વિરૂઢધામા હૃદિ સન્નિવિષ્ટઃ ॥
અતો વિચિન્વંતિ વિધૌ વિપશ્ચિતો યોગૈરનેકૈઃ કૃતચિત્તરોધૈઃ

એકાત્મતાં ભાવયતાં ત્વમેકો નાનાધિયાં યસ્ત્વમનેકરૂપઃ ॥
અતીંદ્રિયં સાક્ષ્યુદયાસ્તવિભ્રમં મનઃપથાત્સંહ્રિયતે પદં તે

તં ત્વાં દુરાપં વચસો ધિયાશ્ચ વ્યપેતમોહં પરમાત્મરૂપમ્ ॥
ગુણૈકનિષ્ઠાઃ પ્રકૃતૌ વિલીનાઃ કથં વપુઃ સ્તોતુમલંગિરો મે

તથાપિ ભક્ત્યાશ્રયતામુપેયુસ્તવાંઘ્રિપદ્મં પ્રણતાર્તિભંજનમ્ ॥
સુઘોરસંસારદવાગ્નિપીડિતો ભજામિ નિત્યં ભવભીતિશાંતયે

નમસ્તે દેવ દેવાય મહાદેવાય શંભવે ॥
નમસ્ત્રિમૂર્તિરૂપાય સર્ગસ્થિત્યંતકારિણે

નમો વિશ્વાદિરૂપાય વિશ્વપ્રથમસાક્ષિણે ॥
નમઃ સન્માત્રતત્ત્વાય બોધાનંદઘનાય ચ

સર્વક્ષેત્રનિવાસાય ક્ષેત્રભિન્નાત્મશક્તયે ॥
અશક્તાય નમસ્તુભ્યં શક્તાભાસાય ભૂયસે

નિરાભાસાય નિત્યાય સત્યજ્ઞાનાંતરાત્મને ॥
વિશુદ્ધાય વિદૂરાય વિમુક્તાશેષકર્મણે

નમો વેદાંતવેદ્યાય વેદમૂલનિવાસિને ॥
નમો વિવિક્તચેષ્ટાય નિવૃત્તગુણ વૃત્તયે

નમઃ કલ્યાણવીર્યાય કલ્યાણફલદાયિને ॥
નમોઽનંતાય મહતે શાંતાય શિવરૂપિણે

અઘોરાય સુઘોરાય ઘોરાઘૌઘ વિદારિણે ॥
ભર્ગાય ભવબીજાનાં ભંજનાય ગરીયસે ॥
નમો વિધ્વસ્તમોહાય વિશદાત્મગુણાય ચ

પાહિ માં જગતાં નાથ પાહિ શંકર શાશ્વત ॥
પાહિ રુદ્ર વિરૂપાક્ષ પાહિ મૃત્યુંજયાવ્યય

શમ્ભો શશાંકકૃતશેખર શાંતમૂર્તે ગૌરીશ ગોપતિનિશાપહુતાશનેત્ર ॥
ગંગાધરાંધકવિદારણ પુણ્યકીર્તે ભૂતેશ ભૂધરનિવાસ સદા નમસ્તે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ્તુતઃ સ ભગવાન્રાજ્ઞા દેવો મહેશ્વરઃ ॥
પ્રસન્નઃ સહ પાર્વત્યા પ્રત્યુવાચ દયાનિધિઃ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
રાજંસ્તે પરિતુષ્ટોઽસ્મિ ભક્ત્યા પુણ્યસ્તવેન ચ ॥
અનન્યચેતા યો નિત્યં સદા માં પર્યપૂજયઃ

તવ ભાવપરીક્ષાર્થં દ્વિજો ભૂત્વાહમાગતઃ ॥
વ્યાઘ્રેણ યા પરિગ્રસ્તા સૈષા દૈવી ગિરીંદ્રજા

વ્યાઘ્રો માયામયો યસ્તે શરૈરક્ષતવિગ્રહઃ ॥
ધીરતાં દ્રષ્ટુકામસ્તે પત્નીં યાચિતવાનહમ્

અસ્યાશ્ચ કીર્તિમાલિન્યાસ્તવ ભક્ત્યા ચ માનદ ॥
તુષ્ટોઽહં સંપ્રયચ્છામિ વરં વરય દુર્લભમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
એષ એવ વરો દેવ યદ્ભવાન્પરમેશ્વરઃ ॥
ભવતાપપરીતસ્ય મમ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ

નાન્યં વરં વૃણે દેવ ભવતો વરદર્ષભાત્ ॥
અહં ચ સેયં સા રાજ્ઞી મમ માતા ચ મત્પિતા

વૈશ્યઃ પદ્માકરો નામ તત્પુત્રઃ સુનયાભિધઃ ॥
સર્વાનેતાન્મહાદેવ સદા ત્વત્પાર્શ્વગાન્કુરુ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથ રાજ્ઞી મહાભાગા પ્રણતા કીર્તિમાલિની ॥
ભક્ત્યા પ્રસાદ્ય ગિરિશં યયાચે વરમુત્તમમ્

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
ચંદ્રાંગદો મમ પિતા માતા સીમંતિની ચ મે ॥
તયોર્યાચે મહાદેવ ત્વત્પાર્શ્વે સન્નિધિં સદા

એવમસ્ત્વિતિ ગૌરીશઃ પ્રસન્નો ભક્તવત્સલઃ ॥
તયોઃ કામવરં દત્ત્વા ક્ષણાદંતર્હિતોઽભવત્

સોપિ રાજા સુરૈઃ સાર્ધં પ્રસાદં પ્રાપ્ય શૂલિનઃ ॥
સહિતઃ કીર્તિમાલિન્યા બુભુજે વિષયાન્પ્રિયાન્

કૃત્વા વર્ષાયુતં રાજ્યમવ્યાહતબલોન્નતિઃ ॥
રાજ્યં પુત્રેષુ વિન્યસ્ય ભેજે શંભોઃ પરં પદમ્

ચંદ્રાંગદોપિ રાજેંદ્રો રાજ્ઞી સીમંતિની ચ સા ॥
ભક્ત્યા સંપૂજ્ય ગિરિશં જગ્મતુઃ શાંભવં પદમ્

એતત્પવિત્રમઘનાશકરં વિચિત્રં શમ્ભોર્ગુણાનુકથનં પરમં રહસ્યમ્ ॥
યઃ શ્રાવયેદ્બુધજનાન્પ્રયતઃ પઠેદ્વા સંપ્રાપ્ય ભોગવિભવં શિવ મેતિ સોંતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોત્તરખણ્ડે ભદ્રાયુશિવપ્રસાદકથનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ॥