સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.12

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
તતો દેવૈર્નૃપશ્રેષ્ઠ રક્ષાર્થં સત્યમંદિરમ્ ॥
સ્થાપિતં તત્તદાદ્યૈવ સત્યાભિખ્યા હિ સા પુરી

પૂર્વં ધર્મેશ્વરો દેવો દક્ષિણેન ગણાધિપઃ ॥
પશ્ચિમે સ્થાપિતો ભાનુરુત્તરે ચ સ્વયંભુવઃ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
ગણેશઃ સ્થાપિતઃ કેન કસ્માત્સ્થાપિતવાનસૌ ॥
કિં નામાસૌ મહાભાગ તન્મે કથય મા ચિરમ્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
અધુનાહં પ્રવક્ષ્યામિ ગણેશોત્પત્તિકારણમ્

સમયે મિલિતાઃ સર્વે દેવતા માતરસ્તથા ॥
ધર્મારણ્યે મહારાજ સ્થાપિતશ્ચંડિકાસુતઃ

આદૌ દેવૈર્નૃપશ્રેષ્ઠ ભૂમૌ વૈ સત્યયોષિતામ્ ॥
પ્રાકારશ્ચાભવત્તત્ર પતાકાધ્વજશોભિતઃ

બ્રાહ્મણાયતને તત્ર પ્રાકારમણ્ડલાન્તરે ॥
તન્મધ્યે રચિતં પીઠમિષ્ટકાભિઃ સુશોભિતમ્

પ્રતોલ્યશ્ચ ચતસ્રો વૈ શુદ્ધા એવ સતોરણાઃ ॥
પૂર્વે ધર્મેશ્વરો દેવો દક્ષિણે ગણનાયકઃ

પશ્ચિમે સ્થાપિતો ભાનુરુત્તરે ચ સ્વયંભુવઃ ॥
ધર્મેશ્વરોત્પત્તિવૃત્તમાખ્યાતં તત્તવાગ્રતઃ

અધુનાહં પ્રવક્ષ્યામિ ગણેશોત્પત્તિહેતુકમ્ ॥
કદાચિત્પાર્વતી ગાત્રોદ્વર્ત્તનં કૃતવત્યભૂત્

મલં તજ્જનિતં દૃષ્ટ્વા હસ્તે ધૃત્વા સ્વગાત્રજમ્ ॥
પ્રતિમાં ચ તતઃ કૃત્વા સુરૂપં ચ દદર્શ હ

જીવં તસ્યાં ચ સંચાર્ય ઉદતિષ્ઠત્તદગ્રતઃ ॥
માતરં સ તદોવાચ કિ કરોમિ તવાજ્ઞયા

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
યાવત્સ્નાનં કરિષ્યામિ તાવત્ત્વં દ્વારિ તિષ્ઠ મે ॥
આયુધાનિ ચ સર્વાણિ પરશ્વાદીનિ યાનિ તુ

ત્વયિ તિષ્ઠતિ મદ્દ્વારે કોઽપિ વિઘ્નં કરોતુ ન ॥
એવમુક્તો મહાદેવ્યા દ્વારેઽતિષ્ઠત્સ સાયુધઃ

એતસ્મિન્નંતરે દેવો મહાદેવો જગામ હ ॥
આભ્યંતરે પ્રવેષ્ટું ચ મતિં દધ્રે મહેશ્વરઃ

દ્વારસ્થેન ગણેશેન પ્રવેશોદાયિ તસ્ય ન ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો મહાદેવઃ પરસ્પરમયુધ્યત

યુદ્ધં કૃત્વા તતશ્ચોભૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ ॥
પરશું જઘ્નિવાન્દેવ લલાટે પરમે શુભમ્

તતો દેવો મહાદેવઃ શૂલમુદ્યમ્ય ચાહનત્ ॥
શિરશ્ચિચ્છેદ શૂલેન તદ્ભૂમૌ નિપપાત હ

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં પુત્રં પાર્વતી પ્રરુરોદ હ ॥
હાહાકારો મહાનાસીત્તદા તત્ર નિપાતિતે

પાર્વતીં વિકલાં દૃષ્ટ્વા દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
ચિંતયામાસ દેવોઽપિ કિં કૃતં વા મુધા મયા

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર ગજાસુરમપશ્યત ॥
તં દૃષ્ટ્વા ચ મહાદૈત્યં સર્વલોકૈકપૂજિતઃ

જઘ્નિવાંસ્તચ્છિરો ગૃહ્ય પાર્વત્યા કૃતમર્ભકમ્ ॥
ઉત્તસ્થૌ સગણસ્તત્ર મહાદેવસ્ય સન્નિધૌ

તતો નામ ચકારાસ્ય ગજાનન ઇતિ સ્ફુટમ્ ॥
સુરાઃ સર્વે ચ સંપૃક્તા હર્ષિતા મુનયસ્તથા

સ્તુવંતિ સ્તુતિભિઃ શશ્વત્કુટુમ્બકુશલંકરમ્ ॥
વિક્રીણાતિ કુટુમ્બં યો મોદકાર્થં સમર્ચકે

દક્ષિણસ્યાં પ્રતોલ્યાં તમેકદંતં ચ પીવરમ્ ॥
આર્ચયચ્ચ મહાદેવં સ્વયંભૂઃ સુરપૂજિતમ્

જટિલં વામનં ચૈવ નાગયજ્ઞોપવીતકમ્ ॥
ત્ર્યક્ષં ચૈવ મહાકાયં કરધ્વજકુઠારકમ્

દધાનં કમલં હસ્તે સર્વવિપ્રવિનાશનમ્ ॥
રક્ષણાય ચ લોકાનાં નગરાદ્દક્ષિણાશ્રિતમ્

સુપ્રસન્નં ગણાધ્યક્ષં સિદ્ધિબુદ્ધિનમસ્કૃતમ્ ॥
સિંદૂરાભં સુરશ્રેષ્ઠં તીવ્રાંકુશધરં શુભમ્

શતપુષ્પૈઃ શુભૈઃ પુષ્પૈરર્ચિતં હ્યમરાધિપઃ ॥
પ્રણમ્ય ચ મહાભક્ત્યા તુષ્ટુવુ સ્તં સુરાસ્તતઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નમસ્તેસ્તુ સુરેશાય ગણાનાં પતયે નમઃ ॥
ગજાનન નમસ્તુભ્યં મહાદેવાધિદૈવત

ભક્તિપ્રિયાય દેવાય ગણાધ્યક્ષ નમોસ્તુ તે ॥
ઇત્યેતૈશ્ચ શુભૈઃ સ્તોત્રૈઃ સ્તૂયમાનો ગણાધિપઃ ॥
સુપ્રીતશ્ચ ગણાધ્યક્ષઃ તદાઽસૌ વાક્યમબ્રવીત્ ॥

॥ ગણાધ્યક્ષ ઉવાચ ॥
તુષ્ટોઽહં વો સુરા બ્રૂત વાંછિતં ચ દદામિ વઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
ત્વમત્રસ્થો મહાભાગ કુરુ કાર્યં ચ નઃ પ્રભો ॥
ધર્મારણ્યે ચ વિપ્રાણાં વણિગ્જનનિવાસિનામ્

બ્રહ્મચર્યાદિયુક્તાનાં ધાર્મિકાણાં ગણેશ્વર ॥
વર્ણાશ્રમેતરાણાં ચ રક્ષિતા ભવ સર્વદા ।

ત્વત્પ્રસાદાન્મહાભાગ ધનસૌખ્યયુતા દ્વિજાઃ ॥
ભવંતુ સર્વે સતતં વણિજશ્ચ મહાબલાઃ

રક્ષિતવ્યાસ્ત્વયા દેવ યાવચ્ચંદ્રાર્કમેદિની ॥
એવમસ્ત્વિતિ સોવાદીદ્ગણનાથો મહેશ્વરઃ

દેવાશ્ચ હર્ષમાપન્નાઃ પૂજયંતિ ગણાધિપમ્ ॥
તતો દેવા મુદા યુક્તાઃ પુષ્પધૂપાદિતર્પણૈઃ

યે ચાન્યે મનુજા લોકે નિર્વિઘ્નાર્થં ચ પૂજયન્

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ પૂર્વમારાધિતો ભવેત્ ॥
ધર્મારણ્યોદ્ભવાનાં ચ પ્રસન્નો ભવ સર્વદા ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વભાગે ગણેશપ્રસ્થાપનાવર્ણનંનામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ