સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 3.1

॥ શ્રીગણેશાય નમઃ॥॥।
તર્તું સંહૃતિવારિધિં ત્રિજગતાં નૌર્નામ યસ્ય પ્રભોર્યેનેદં સકલં વિભાતિ સતતં જાતં સ્થિતં સંસૃતમ્॥
યશ્ચૈતન્યઘનપ્રમાણ વિધુરો વેદાંતવેદ્યો વિભુસ્તં વન્દે સહજપ્રકાશમમલં શ્રીરામચન્દ્રં પરમ્ (

)
દારાઃ પુત્રા ધનં વા પરિજનસહિતો બંધુવર્ગઃ પ્રિયો વા માતા ભ્રાતા પિતા વા શ્વશુરકુલજના ભૃત્યઐશ્વર્ય્યવિત્તે॥
વિદ્યા રૂપં વિમલભવનં યૌવનં યૌવતં વા સર્વે વ્યર્થં મરણસમયે ધર્મ એકઃ સહાયઃ (

)
નૈમિષે નિમિષક્ષેત્રે ઋષયઃ શૌનકાદયઃ॥
સત્રં સ્વર્ગાય લોકાય સહસ્રસમમાસત

એકદા સૂતમાયાંતં દૃષ્ટ્વા તં શૌનકાદયઃ ॥
પરં હર્ષં સમાવિષ્ટાઃ પપુર્નેત્રૈઃ સુચેતસા॥
ચિત્રાઃ શ્રોતું કથાસ્તત્ર પરિવવ્રુસ્તપસ્વિનઃ

અથ તેષૂપવિષ્ટેષુ તપસ્વિષુ મહાત્મસુ॥
નિર્દિષ્ટમાસનં ભેજે વિનયાલ્લોમહર્ષણિઃ

સુખાસીનં ચ તં દૃષ્ટ્વા વિઘ્નાંતમુપલક્ષ્ય ચ ॥
અથાપૃચ્છંસ્ત ઋષયઃ કાશ્ચિત્પ્રાસ્તાવિકીઃ કથાઃ

પુરાણમખિલં તાત પુરા તેઽધીતવાન્પિતા ॥
કચ્ચિત્ત્વયાપિ તત્સર્વમધીતં લોમહર્ષણે

કથયસ્વ કથાં સૂત પુણ્યાં પાપનિષૂદિનીમ્॥
શ્રુત્વા યાં યાતિ વિલયં પાપં જન્મશતોદ્ભવમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રીભારત્યંઘ્રિયુગલં ગણનાથપદદ્વયમ્ ॥
સર્વેષાં ચૈવ દેવાનાં નમસ્કૃત્ય વદામ્યહમ્

શક્તીંશ્ચૈવ વસૂંશ્ચૈવ ગ્રહાન્યજ્ઞાદિદેવતાઃ ॥
નમસ્કૃત્ય શુભાન્વિપ્રાન્કવિમુખ્યાંશ્ચ સર્વશઃ

અભીષ્ટદેવતાશ્ચૈવ પ્રણમ્ય ગુરુસત્તમમ્ ॥
નમસ્કૃત્ય શુભાન્દેવાન્રામાદીંશ્ચ વિશેષતઃ

।
યાન્સ્મૃત્વા વિવિધૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥
તેષાં પ્રસાદાદ્વક્ષ્યેઽહં તીર્થાનાં ફલમુત્તમમ્ ॥
સર્વેષાં ચ નિયંતારં ધર્માત્માનં પ્રણમ્ય ચ

ધર્મ્મારણ્યપતિસ્ત્રિવિષ્ટપપતિર્નિત્યં ભવાનીપતિઃ પાપાદ્વઃ સ્થિરભોગયોગસુલભો દેવઃ સ ધર્મેશ્વરઃ ॥
સર્વેષાં હૃદયાનિ જીવકલયા વ્યાપ્ય સ્થિતઃ સર્વદા ધ્યાત્વા યં ન પુનર્વિશંતિ મનુજાઃ સંસારકારાગૃહમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એકદા તુ સ ધર્મ્મો વૈ જગામ બ્રહ્મસંસદિ ॥
તાં સભાં સ સમાલોક્ય જ્ઞાનનિષ્ઠોઽભવત્તદા

દેવૈર્મુનિવરૈઃ ક્રાંતાં સભામાલોક્ય વિસ્મિતઃ ॥
દેવૈર્યક્ષૈસ્તથા નાગૈઃ પન્નગૈશ્ચ તથાઽસુરૈઃ।

ઋષિભિઃ સિદ્ધગંધર્વૈઃ સમાક્રાંતોચિતાસના ॥
સસુખા સા સભા બ્રહ્મન્ન શીતા ન ચ ઘર્મ્મદા

ન ક્ષુધં ન પિપાસાં ચ ન ગ્લાનિં પ્રાપ્નુવન્ત્યુત॥
નાનારૂપૈરિવ કૃતા મણિભિઃ સા સભા વરૈઃ

સ્તંભૈશ્ચ વિધૃતા સા તુ શાશ્વતી ન ચ સક્ષયા ॥
દિવ્યૈર્નાનાવિધૈર્ભાવૈર્ભાસદ્ભિરમિતપ્રભા

અતિ ચન્દ્રં ચ સૂર્ય્યં ચ શિખિનં ચ સ્વયંપ્રભા ॥
દીપ્યતે નાકપૃષ્ઠસ્થા ભર્ત્સયંતીવ ભાસ્કરમ્

તસ્યાઁ સ ભગવાઞ્છાસ્તિ વિવિધાન્દેવમાનુષાન્ ॥
સ્વયમેકોઽનિશં બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ

ઉપતિષ્ઠંતિ ચાપ્યેનં પ્રજાનાં પતયઃ પ્રભુમ્॥
દક્ષઃ પ્રચેતાઃ પુલહો મરીચિઃ કશ્યપઃ પ્રભુઃ

ભૃગુરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ ગૌતમોઽથ તથાંગિરાઃ ॥
પુલસ્ત્યશ્ચ ક્રતુશ્ચૈવ પ્રહ્લાદઃ કર્દ્દમસ્તથા

અથર્વાંગિરસશ્ચૈવ વાલખિલ્યા મરીચિપાઃ ॥
મનોંઽતરિક્ષં વિદ્યાશ્વ વાયુસ્તેજો જલં મહી

શબ્દસ્પર્શૌ તથા રૂપં રસો ગંધસ્તથૈવ ચ ॥
પ્રકૃતિશ્ચ વિકારશ્ચ સદસત્કારણં તથા

અગસ્ત્યશ્ચ મહાતેજા માર્કંડેયશ્ચ વીર્યવાન્ ॥
જમદગ્નિર્ભરદ્વાજઃ સંવર્તશ્ચ્યવનસ્તથા

દુર્વાસાશ્ચ મહાભાગ ઋષ્યશ્રૃંગશ્ચ ધાર્મિકઃ।
સનત્કુમારો ભગવાન્યોગાચાર્ય્યો મહાતપાઃ

અસિતો દેવલશ્ચૈવ જૈગીષવ્યશ્ચ તત્ત્વવિત્॥
આયુર્વેદસ્તથાષ્ટાંગો ગાન્ધર્વશ્ચૈવ તત્ર હિ

ચંદ્રમાઃ સહ્ નક્ષત્રૈરાદિત્યશ્ચ ગભસ્તિમાન્ ॥
વાયવસ્તંતવશ્ચૈવ સંકલ્પઃ પ્રાણ એવ ચ

મૂર્તિમંતો મહાત્માનો મહાવ્રતપરાયણાઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો બ્રહ્માણં સમુપાસિરે

અર્થો ધર્મશ્ચ કામશ્ચ હર્ષો દ્વેષસ્તમો દમઃ ॥
આયાંતિ તસ્યાં સહિતા ગંધર્વાપ્સરસાં ગણાઃ

શુક્રાદ્યાશ્વ ગ્રહાશ્ચૈવ યે ચાન્યે તત્સમીપગાઃ ॥
મંત્રા રથંતરં ચૈવ હરિમાન્વસુમાનપિ

મહિતો વિશ્વકર્મા ચ વસવશ્ચૈવ સર્વશઃ ॥
તથા પિતૃગણાઃ સર્વે સર્વાણિ ચ હવીંષ્યથ

ઋગ્વેદઃ સામવેદશ્ચ યજુર્વેદસ્તથૈવ ચ ॥
અથર્વવેદશ્ચ તથા સર્વશાસ્ત્રાણિ ચૈવ હ

ઇતિહાસોપવેદાશ્ચ વેદાંગાનિ ચ સર્વશઃ॥
મેધા ધૃતિઃ સ્મૃતિશ્ચૈવ પ્રજ્ઞા બુદ્ધિર્યશઃ સમાઃ

કાલચક્રં ચ તદ્દિવ્યં નિત્યમક્ષયમવ્યયમ્ ॥
યાવન્ત્યો દેવપત્ન્યશ્ચ સર્વા એવ મનોજવાઃ

ગાર્હપત્યા નાકચરાઃ પિતરો લોકવિશ્રુતાઃ ॥
સોમપા એકશૃંગાશ્ચ તથા સર્વે તપસ્વિનઃ॥ ૩૧ ।
નાગાઃ સુપર્ણાઃ પશવઃ પિતામહમુપાસતે ।
સ્થાવરા જંગમાશ્ચાપિ મહાભૂતાસ્તથા પરે

પુરંદરશ્ચ દેવેંદ્રો વરુણો ધનદસ્તથા॥
મહાદેવઃ સહોમોઽત્ર સદા ગચ્છતિ સર્વદઃ

ગચ્છંતિ સર્વદા દેવા નારાયણસ્તથર્ષયઃ॥
ઋષયો વાલખિલ્યાશ્ચ યોનિજાયોનિજાસ્તથા।

યત્કિંચિત્રિષુ લોકેષુ દૃશ્યતે સ્થાણુ જંગમમ્ ॥
તસ્યાં સહોપવિષ્ટાયાં તત્ર જ્ઞાત્વા સ ધર્મવિત્

દેવૈર્મુનિવરૈઃ ક્રાંતાં સમાલોક્યાતિવિસ્મિતઃ॥
હર્ષેણ મહતા યુક્તો રોમાંચિતતનૂરુહઃ

તત્ર ધર્મો મહાતેજાઃ કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
વાચ્યમાનાં તુ શુશ્રાવ વ્યાસેનામિતતેજસા

ધર્મારણ્યકથાં દિવ્યાં તથૈવ સુમનોહરામ્ ॥
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં ફલદાત્રીં તથૈવ ચ ॥ ૪૧ ।
પુત્રપૌત્રપ્રપૌત્રાદિ ફલદાત્રીં તથૈવ ચ ॥
ધારણાચ્છ્રવણાચ્ચાપિ પઠનાચ્ચાવલોકનાત્

તાં નિશમ્ય સુવિસ્તીર્ણાં કથાં બ્રહ્માંડસંભવામ્ ॥ પ્ર
મોદોત્ફુલ્લનયનો બ્રહ્માણમનુમત્ય ચ

કૃતકાર્યોપિ ધર્માત્મા ગંતુકામસ્તદાભવત્ ॥
નમસ્કૃત્ય તદા ધર્મો બ્રહ્માણં સ પિતામહમ્

અનુજ્ઞાતસ્તદા તેન ગતોઽસૌ યમશાસનમ્ ॥
પિતામહપ્રસાદાચ્ચ શ્રુત્વા પુણ્યપ્રદાયિનીમ્

ધર્મારણ્યકથાં દિવ્યાં પવિત્રાં પાપનાશિનીમ્ ॥
સ ગતોઽનુચરૈઃ સાર્દ્ધં તતઃ સંયમિનીં પ્રતિ

અમાત્યાનુચરૈઃ સાર્ધં પ્રવિષ્ટઃ સ્વપુરં યમઃ ॥
તત્રાંતરે મહાતેજા નારદો મુનિપુંગવઃ

દુર્નિરીક્ષ્યઃ કૃપાયુક્તઃ સમદર્શી તપોનિધિઃ ॥
તપસા દગ્ધદેહોપિ વિષ્ણુભક્તિપરાયણઃ

સર્વગઃ સર્વવિચ્ચૈવ નારદઃ સર્વદા શુચિઃ ॥
વેદાધ્યયનશીલશ્ચ ત્વાગત સ્તત્ર સંસદિ

તં દૃષ્ટ્વા સહસા ધર્મો ભાર્યયા સેવકૈઃ સહ ॥
સંમુખો હર્ષસંયુક્તો ગચ્છન્નેવ સ સત્વરઃ

અદ્ય મે સફલં જન્મ અદ્ય મે સફલં કુલમ્॥
અદ્ય મે સફલો ધર્મસ્ત્વય્યાયાતે તપોધને

અર્ઘ્યપાદ્યાદિવિધિના પૂજાં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
દંડવત્તં પ્રણમ્યાથ વિધિના ચોપવેશિતઃ

આસને સ્વે મહાદિવ્યે રત્નકાંચનભૂષિતે ॥
ચિત્રાર્પિતા સભા સર્વા દીપા નિર્વાતગા ઇવ

વિધાય કુશલપ્રશ્નં સ્વાગતેનાભિનંદ્ય તમ્ ॥
પ્રહર્ષમતુલં લેભે ધર્મારણ્યકથાં સ્મરન્

નારદં પૂજયિત્વા તુ પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ॥
હર્ષિતં તુ યમં દૃષ્ટ્વા નારદો વિસ્મિતાનનઃ

ચિંતયામાસ મનસા કિમિદં હર્ષિતો હરિઃ ॥
અતિહર્ષં ચ તં દૃષ્ટ્વા યમરાજસ્વરૂપિણમ્ ॥
આશ્ચર્યમનસં ચૈવ નારદઃ પૃષ્ટવાંસ્તદા

॥
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કિં દૃષ્ટં ભવતાશ્ચર્ય્યં કિં વા લબ્ધં મહત્પદમ્॥
દુષ્ટસ્ત્વં દુષ્ટકર્મા ચ દુષ્ટાત્મા ક્રોધરૂપધૃક્

પાપિનાં યમનં ચૈવમેતદ્રૂપં મહત્તરમ્॥
સૌમ્યરૂપં કથં જાતમેતન્મે સંશયઃ પ્રભો

અદ્ય ત્વં હર્ષસંયુક્તો દૃશ્યસે કેન હેતુના ॥
કથયસ્વ મહાકાય હર્ષસ્યૈવ હિ કારણમ્

॥ ધર્મરાજ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં બ્રહ્મપુત્રૈતત્કથયામિ ન સંશયઃ ॥
પુરાહં બ્રહ્મસદનં ગતવાનભિવંદિતુમ્

તત્રાસીનઃ સભામધ્યે સર્વલોકૈકપૂજિતે॥।
નાનાકથાઃ શ્રુતાસ્તત્ર ધર્મ્મવર્ગસમન્વિતાઃ

કથાઃ પુણ્યા ધર્મયુતા રમ્યા વ્યાસમુખાચ્છ્રુતાઃ ॥
ધર્મકામાર્થસંયુક્તાઃ સર્વાઘૌઘવિનાશિનીઃ

યાઃ શ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યંતે બ્રહ્મહત્યયા ।
તારયંતિ પિતૃગણાઞ્છતમેકોત્તરં મુને

॥
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કીદૃશી તત્કથા મે તાં પ્રશંસ ભવતા શ્રુતામ્॥
કથાં યમ મહાબાહો શ્રોતુકામોસ્મ્યહં ચ તામ્

॥
॥ યમ ઉવાચ ॥ ॥
એકદા બ્રહ્મલોકેઽહં નમસ્કર્તું પિતામહમ્ ॥
ગતવાનસ્મિ તં દેશં કાર્યાકાર્યવિચારણે

મયા તત્રાદ્ભુતં દૃષ્ટં શ્રુતં ચ મુનિસત્તમ ॥
ધર્મ્મારણ્યકથાં દિવ્યાં કૃષ્ણદ્વૈપાયનેરિતામ્

શ્રુત્વા કથાં મહાપુણ્યાં બ્રહ્મન્બ્રહ્માંડગાં શુભામ્ ॥
ગુણપૂર્ણાં સત્યયુક્તાં તેન હર્ષેણ હર્ષિતઃ

અન્યચ્ચૈવ મુનિશ્રેષ્ઠ તવાગમનકારણમ્॥
શુભાય ચ સુખાયૈવ ક્ષેમાય ચ જયાય હિ

આદ્યાસ્મિ કૃતકૃત્યોઽહમદ્યાહં સુકૃતી મુને।
ધર્મોનામાદ્ય જાતોઽહં તવ પદ્યુગ્મદર્શનાત્ ॥ ૬૯ ।
પૂજ્યોઽહં ચ કૃતાર્થોહં ધન્યોહં ચાદ્ય નારદ॥
યુષ્મત્પાદપ્રસાદાચ્ચ પૂજ્યોઽહં ભુવનત્રયે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવંવિધૈર્વચોભિશ્ચ તોષિતો મુનિસત્તમઃ।
પપ્રચ્છ પરયા ભક્ત્યા ધર્મારણ્યકથાં શુભામ્

॥
॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુતા વ્યાસમુખાદ્ધર્મ્મ ધર્મારણ્યકથા શુભા॥
તત્સર્વં હિ કથય મે વિસ્તીર્ણં ચ યથાતથમ્

॥ યમ ઉવાચ॥। ॥
વ્યગ્રોઽહં સતતં બ્રહ્મન્પ્રાણિનાં સુખદુઃખિનામ્ ॥
તત્તત્કર્માનુસારેણ ગતિં દાતું સુખેતરામ્

તથાપિ સાધુસંગો હિ ધર્માયૈવ પ્રજાયતે ॥
ઇહ લોકે પરત્રાપિ ક્ષેમાય ચ સુખાય ચ

બ્રહ્મણઃ સન્નિધૌ યઞ્ચ શ્રુતં વ્યાસમુખેરિતમ્॥
તત્સર્વં કથયિષ્યામિ માનુષાણાં હિતાય વૈ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
યમેન કથિતં સર્વં યચ્છ્રુતં બ્રહ્મસંસદિ ॥
આદિમધ્યાવસાનં ચ સર્વં નૈવાત્ર સંશયઃ

કલિદ્વાપરયોર્મધ્યે ધર્મપુત્રં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥
ગતોઽસૌ નારદો મર્ત્યે રાજ્યં ધર્મસુતસ્ય વૈ

આગતઃ શ્રીહરેરંશો નારદઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥
જ્વલિતાગ્નિપ્રતીકાશો બાલાર્કસદૃશેક્ષણઃ

સવ્યાપવૃત્તં વિપુલં જટામંડલમુદ્વહન્ ॥
ચંદ્રાંશુશુક્લે વસને વસાનો રુક્મભૂષણઃ

વીણાં ગૃહીત્વા મહતીં કક્ષાસક્તાં સખીમિવ ॥
કૃષ્ણાજિનોત્તરાસંગો હેમયજ્ઞોપવીતવાન્

દણ્ડી કમંડલુકરઃ સાક્ષાદ્વહ્નિરિવાપરઃ ॥
ભેત્તા જગતિ ગુહ્યાનાં વિગ્રહાણાં ગુહોપમઃ

મહર્ષિગણસંસિદ્ધો વિદ્વાન્ગાંધર્વવેદવિત્॥
વૈરકેલિકલો વિપ્રો બ્રાહ્મઃ કલિરિવાપરઃ

દેવગંધર્વલોકાનામાદિવક્તા સુનિગ્રહઃ॥
ગાતા ચતુર્ણાં વેદાનામુદ્ગાતા હરિસદ્ગુણાન્

સ નારદોઽથ વિપ્રર્ષિર્બ્રહ્મલોકચરોઽવ્યયઃ॥
આગતોઽથ પુરીં હર્ષાદ્ધર્મરાજેન પાલિતામ્

।
અથ તત્રોપવિષ્ટેષુ રાજન્યેષુ મહાત્મસુ ॥
મહત્સુ ચોપવિષ્ટેષુ ગંધર્વેષુ ચ તત્ર વૈ

લોકાનનુચરન્સર્વાનાગતઃ સ મહર્ષિરાટ્ ॥
નારદઃ સુમહાતેજા ઋષિભિઃ સહિતસ્તદા

તમાગતમૃષિં દૃષ્ટ્વા નારદં સર્વધર્મવિત્ ॥
સિંહાસનાત્સમુત્થાય પ્રયયૌ સન્મુખસ્તદા

અભ્યવાદયતં પ્રીત્યા વિનયાવ નતસ્તદા ॥
તદર્હમાસનં તસ્મૈ સંપ્રદાય યથાવિધિ

ગાં ચૈવં મધુપર્કં ચ સંપ્રદાયાર્ધમેવ ચ ॥
અર્ચયામાસ રત્નૈશ્ચ સર્વકામૈશ્ચ ધર્મવિત્

તુતોષ ચ યથાવઞ્ચ પૂજાં પ્રાપ્ય ચ ધર્મવિત્ ॥
કુશલી ત્વં મહાભાગ તપસઃ કુશલં તવ

ન કશ્ચિદ્બાધતે દુષ્ટો દૈત્યો હિ સ્વર્ગભૂપતિમ્ ॥
મુને કલ્યાણરૂપસ્ત્વં નમસ્કૃતઃ સુરાસુરૈઃ ॥
સર્વ્વગઃ સર્વવેત્તા ચ બ્રહ્મપુત્ર કૃપાનિધે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વતઃ કુશલં મેદ્ય પ્રસાદાદ્બ્રહ્મણઃ સદા ॥
કુશલી ત્વં મહાભાગ ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર

ભ્રાતૃભિઃ સહ રાજેંદ્ર ધર્મેષુ રમતે મનઃ ॥
દારૈઃ પુત્રૈશ્ચ ભૃત્યૈશ્ચ કુશલૈર્ગજવાજિભિઃ

ઔરસાનિવ પુત્રાંશ્ચ પ્રજા ધર્મેણ ધર્મજ ॥
પાલયસિ કિમાશ્ચર્યં ત્વયા ધન્યા હિ સા પ્રજા

પાલનાત્પોષણાન્નૄણાં ધર્મો ભવતિ વૈ ધ્રુવમ્॥
તત્તદ્ધર્મસ્ય ભોક્તા ત્વમિત્યેવં મનુરબ્રવીત્

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
કુશલં મમ રાષ્ટ્રં ચ ભવતામંઘ્રિસ્પર્શનાત્॥
દર્શનેન મહાભાગ જાતોઽહં ગતકિલ્બિષઃ

ધન્યોઽહં કૃતકૃત્યોઽહં સભાગ્યોઽહં ધરાતલે॥
અદ્યાહં સુકૃતી જાતો હ્મપુત્રે ગૃહાગતે ॥ ૯૭ ।
કુત આગમનં બ્રહ્મન્નદ્ય તે મુનિસત્તમ ॥
અનુગ્રહાર્થં સાધૂનાં કિં વા કાર્યેણ કેન ચ

॥ નારદ ઉવાચ ॥
આગતોઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ સકાશાચ્છમનસ્ય ચ ॥
વ્યાસેનોક્તાં બ્રહ્મણોગ્રે કથાં પૌરાણિકીં શુભામ્

ધર્મારણ્યાશ્રિતાં દિવ્યાં સર્વસંતાપહારિણીમ્॥
યાં શ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

હત્યાયુતપ્રશમનીં તાપત્રયવિનાશિનીમ્ ॥
યાં વૈ શ્રુત્વાતિભક્ત્યા ચ કઠિનો મૃદુતાં ભજેત્ ॥ ૧૦૧ ।
ધર્મરાજેન તાં શ્રુત્વા મમાગ્રે ચ નિવેદિતામ્ ।
તમપૃચ્છ્દમેયાત્મા કથાં ધર્મવિનોદિનીમ્

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
ધર્મારણ્યાશ્રિતાં પુણ્યાં કથાં મે દ્વિજસત્તમ ॥
કથયસ્વ પ્રસાદેન લોકાનાં હિતકામ્યયા

॥ નારદ્ ઉવાચ ॥ ॥
સ્નાનકાલોયમસ્માકં ન કથાવસરો મમ ॥
પરંતુ શ્રૂયતાં રાજન્નુપદેશં દદામ્યહમ્

માસાનામુત્તમો માઘઃ સ્નાનદાનાદિકે તથા ॥
તસ્મિન્માઘે ચ યઃ સ્નાતિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સ્નાનાર્થં યાહિ શીઘ્રં ત્વં ગંગાયાં નૃપતેઽધુના॥
વ્યાસસ્યાગમનં ચાદ્ય ભવિષ્યતિ નૃપોત્તમ

તં પૃચ્છસ્વ મહાભાગ શ્રાવયિષ્યતિ તે શુભમ્ ॥
તીર્થાનાં ચૈવ સર્વેષાં ફલં પુણ્યં યદદ્ભુતમ્

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ ઉત્તમાધમમધ્યમાઃ ॥
વાચયિષ્યતિ તત્સર્વમિતિહાસસમુદ્ભવમ્

ધર્મારણ્યસ્ય સકલં વૃત્તં યદ્યત્પુરાતનમ્ ॥
વ્યાસઃ સત્યવતીપુત્રો વદિષ્યતિ ચ તેઽખિલમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા વિધેઃ પુત્રસ્તત્રૈવાંતરધીયત ।
તસ્મિન્ગતે સ નૃપતિઃ ક્રીડતે સચિવૈઃ સહ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર પ્રાપ્તઃ સત્યવતીસુતઃ ॥
વિજ્ઞાપયામાસ તદા વિદુરઃ પાંડવસ્ય હિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
આગતં તુ મુનિં શ્રુત્વા સર્વે હર્ષસમાકુલાઃ ॥
સમુત્તસ્થુર્હિ ભીમાદ્યાઃ સહ્ ધર્મેણ સર્વશઃ

તદા હિ સન્મુખો ભૂત્વા મુમુદે નતકન્ધરઃ ॥
દંડવત્તં પ્રણમ્યાથ ભ્રાતૃભિઃ સહિતસ્તદા

મધુપર્કેણ વિધિના પૂજાં કૃત્વા સુશોભનામ્॥
સિંહાસને સમાવેશ્ય પપ્રચ્છાનામયં તદા

તતઃ પુણ્યાં કથાં દિવ્યાં શ્રાવયામાસ ધર્મવિત્॥
કથાંતે મુનિશાર્દૂલં વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ .
॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
ત્વત્પ્રસાદાન્મયા બ્રહ્મઞ્છ્રુતાસ્તુ પ્રવરાઃ કથાઃ ॥
આપદ્ધર્મ્મા રાજધર્મા મોક્ષધર્મ્મા હ્યનેકશઃ

પુરાણાનાં ચ ધર્માશ્ચ વ્રતાનિ બહુશસ્તથા ॥
તીર્થાન્યનેકરૂપાણિ સર્વાણ્યાયતનાનિ ચ

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ ધર્મારણ્યકથાં શુભામ્ ॥
શ્રુત્વા યાં હિ વિનશ્યેત પાપં બ્રહ્મવધાદિકમ્

ધર્મ્મારણ્યસ્થતીર્થાનાં શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ॥
કસ્યેદં સ્થાપિતં સ્થાનં કસ્માદેતદ્વિનિર્મિતમ્

રક્ષિતં પાલિતં કેન કસ્મિન્કાલેઽથ નિર્મિતમ્ ॥
કિંકિં ત્વત્રાભવત્પૂર્વં શંશૈતત્પૃચ્છતો મમ

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યઞ્ચ તસ્મિન્સ્થાને ચ યદ્ભવેત્॥
તત્સર્વં કથયસ્વાદ્ય તીર્થાનાં ચ યથા સ્થિતિઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મખણ્ડે પૂર્વ ભાગે ધર્મારણ્યમાહાત્મ્યે યુધિષ્ઠિરપ્રશ્નવર્ણનંનામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ