સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 3.1-2

॥શ્રીગણેશાય નમઃ॥॥।
શ્રીગુરુભ્યો નમઃ ॥ ॥
અથ બ્રહ્મોત્તરખંડમારંભઃ ॥
॥ ૐ નમઃ શિવાય ॥ ॥
જ્યોતિર્માત્રસ્વરૂપાય નિર્મલજ્ઞાનચક્ષુષે ॥
નમઃ શિવાય શાંતાય બ્રહ્મણે લિંગમૂર્ત્તયે

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
આખ્યાતં ભવતા સૂત વિષ્ણોર્માહાત્મ્યમુત્તમમ્॥
સમસ્તાઘહરં પુણ્યં સમસેન શ્રુતં ચ નઃ

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામો માહાત્મ્યં ત્રિપુરદ્વિષઃ ॥
તદ્ભક્તાનાં ચ માહાત્મ્યમશેષાઘહરં પરમ્

તન્મંત્રાણાં ચ માહાત્મ્યં તથૈવ દ્વિજસત્તમ ॥
તત્કથાયાશ્ચ તદ્ભક્તેઃ પ્રભાવમનુવર્ણય

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતાવદેવ મર્ત્યાનાં પરં શ્રેયઃ સનાતનમ્॥
યદીશ્વરકથાયાં વૈ જાતા ભક્તિરહૈતુકી

અતસ્તદ્ભક્તિલેશસ્ય માહાત્મ્યં વર્ણ્યતે મયા ॥
અપિ કલ્પાયુષા નાલં વક્તું વિસ્તરતઃ ક્વચિત્

સર્વેષામપિ પુણ્યાનાં સર્વેષાં શ્રેયસામપિ ॥
સર્વેષામપિ યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞઃ પરઃ સ્મૃતઃ

તત્રાદૌ જપયજ્ઞસ્ય ફલં સ્વસ્ત્યયનં મહત્ ॥
શૈવં ષડક્ષરં દિવ્યં મંત્રમાહુર્મહર્ષયઃ

દેવાનાં પરમો દેવો યથા વૈ ત્રિપુરાંતકઃ ॥
મંત્રાણાં પરમો મંત્રસ્તથા શૈવઃ ષડક્ષરઃ

એષ પંચાક્ષરો મંત્રો જપ્તૄણાં મુક્તિદાયકઃ॥
સંસેવ્યતે મુનિશ્રેષ્ઠૈરશેષૈઃ સિદ્ધિકાંક્ષિભિઃ॥૩.૩.૧.૧૦
૧૦ ॥ અસ્યૈવાક્ષરમાહાત્મ્યં નાલં વક્તું ચતુર્મુખઃ॥
શ્રુતયો યત્ર સિદ્ધાંતં ગતાઃ પરમનિર્વૃતાઃ

સર્વજ્ઞઃ પરિપૂર્ણશ્ચ સચ્ચિદાનંદલક્ષણઃ ॥
સ શિવો યત્ર રમતે શૈવે પંચાક્ષરે શુભે

એતેન મંત્રરાજેન સર્વોપનિષદાત્મના ॥
લેભિરે મુનયઃ સર્વે પરં બ્રહ્મ નિરામયમ્

નમસ્કારેણ જીવત્વં શિવેઽત્ર પરમાત્મનિ ॥
ઐક્યં ગતમતો મંત્રઃ પરબ્રહ્મમયો હ્યસૌ

ભવપાશનિબદ્ધાનાં દેહિનાં હિતકામ્યયા ॥
આહોંનમઃ શિવાયેતિ મંત્રમાદ્યં શિવઃ સ્વયમ્

કિં તસ્ય બહુભિર્મંત્રૈઃ કિં તીર્થૈઃ કિં તપોઽધ્વરૈઃ ॥
યસ્યોંનમઃ શિવાયેતિ મંત્રો હૃદયગોચરઃ

તાવદ્ભ્રમંતિ સંસારે દારુણે દુઃખસંકુલે ॥
યાવન્નોચ્ચારયંતીમં મંત્રં દેહભૃતઃ સકૃત્

મંત્રાધિરાજરાજોઽયં સર્વવેદાંતશેખરઃ ॥
સર્વજ્ઞાનનિધાનં ચ સોઽયં ચૈવ ષડક્ષરઃ

કૈવલ્યમાર્ગદીપોઽયમવિદ્યાસિંધુવાડવઃ ॥
મહાપાતકદાવાગ્નિઃ સોઽયં મંત્રઃ ષડક્ષરઃ !

તસ્માત્સર્વપ્રદો મંત્રઃ સોઽયં પઞ્ચાક્ષરઃ સ્મૃતઃ ॥
સ્ત્રીભિઃ શૂદ્રૈશ્ચ સંકીર્ણૈર્ધાર્યતે મુક્તિકાંક્ષિભિઃ

નાસ્ય દીક્ષા ન હોમશ્ચ ન સંસ્કારો ન તર્પણમ્ ॥
ન કાલો નોપદેશશ્ચ સદા શુચિરયં મનુઃ

મહાપાતકવિચ્છિત્ત્યૈ શિવ ઇત્યક્ષરદ્વયમ્ ॥
અલં નમસ્કિયાયુક્તો મુક્તયે પરિકલ્પતે

ઉપદિષ્ટઃ સદ્ગુરુણા જપ્તઃ ક્ષેત્રે ચ પાવને ॥
સદ્યો યથેપ્સિતાં સિદ્ધિં દદાતીતિ કિમદ્ભુતમ્

અતઃ સદ્ગુરુમાશ્રિત્ય ગ્રાહ્યોઽયં મંત્રનાયકઃ॥
પુણ્યક્ષેત્રેષુ જપ્તવ્યઃ સદ્યઃ સિદ્ધિં પ્રયચ્છતિ

ગુરવો નિર્મલાઃ શાંતાઃ સાધવો મિતભાષિણઃ ॥
કામક્રોધવિનિર્મુક્તાઃ સદાચારા જિતેંદ્રિયાઃ

એતૈઃ કારુણ્યતો દત્તો મંત્રઃ ક્ષિપ્રં પ્રસિદ્ધ્યતિ ॥
ક્ષેત્રાણિ જપયોગ્યાનિ સમાસાત્કથયામ્યહમ્

પ્રયાગં પુષ્કરં રમ્યં કેદારં સેતુબંધનમ્ ॥
ગોકર્ણં નૈમિષારણ્યં સદ્યઃ સિદ્ધિકરં નૃણામ્

અત્રાનુવર્ણ્યતે સદ્ભિરિતિહાસઃ પુરાતનઃ॥
અસકૃદ્વા સકૃદ્વાપિ શૃણ્વતાં મંગલપ્રદઃ

મથુરાયાં યદુશ્રેષ્ઠો દાશાર્હ ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥
બભૂવ રાજા મતિમાન્મહોત્સાહો મહાબલઃ

શાસ્ત્રજ્ઞો નયવાક્છૂરો ધૈર્યવાનમિતદ્યુતિઃ ॥
અપ્રધૃષ્યઃ સુગંભીરઃ સંગ્રામેષ્વનિવર્ત્તિતઃ

મહારથો મહેષ્વાસો નાનાશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ॥
વદાન્યો રૂપસંપન્નો યુવા લક્ષ ણસંયુતઃ

સ કાશિરાજતનયામુપયેમે વરાનનામ્ ॥
કાંતાં કલાવતીં નામ રૂપશીલગુણાન્વિતામ્

કૃતોદ્વાહઃ સ રાજેંદ્રઃ સંપ્રાપ્ય નિજમંદિરમ્॥
રાત્રૌ તાં શયનારૂઢાં સંગમાય સમાહ્વયત્

સા સ્વભર્ત્રા સમાહૂતા બહુશઃ પ્રાર્થિતા સતી ॥
ન બબંધ મનસ્તસ્મિન્ન ચાગચ્છ તદંતિકમ્

સંગમાય યદાહૂતા નાગતા નિજવલ્લભા ॥
બલાદાહર્તુકામસ્તામુદતિષ્ઠન્મહીપતિઃ

.
॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
મા માં સ્પૃશ મહારાજ કારણજ્ઞાં વ્રતે સ્થિતામ્ ॥
ધર્માધર્મૌ વિજાનાસિ મા કાર્ષીઃ સાહસં મયિ

ક્વચિત્પ્રિયેણ ભુક્તં યદ્રોચતે તુ મનીષિણામ્ ॥
દંપત્યોઃ પ્રીતિયોગેન સંગમઃ પ્રીતિવર્દ્ધનઃ

પ્રિયં યદા મે જાયેત તદા સંગસ્તુ તે મયિ ॥
કા પ્રીતિઃ કિં સુખં પુંસાં બલાદ્ભોગેન યોષિતામ્

અપ્રીતાં રોગિણીં નારીમંતર્વત્નીં ધૃતવ્રતામ્ ॥
રજસ્વલામકામાં ચ ન કામેત બલાત્પુમાન્

પ્રીણનં લાલનં પોષં રંજનં માર્દવં દયામ્॥
કૃત્વા વધૂમુપગમેદ્યુવતીં પ્રેમવાન્પતિઃ ॥
યુવતૌ કુસુમે ચૈવ વિધેયં સુખમિચ્છતા ॥ ૩.૩.૧.૪૦ ।
ઇત્યુક્તોઽપિ તયા સાધ્વ્યા સ રાજા સ્મરવિહ્વલઃ ॥
બલાદાકૃષ્ય તાં હસ્તે પરિરેભે રિરંસયા

તાં સ્પૃષ્ટમાત્રાં સહસા તપ્તાયઃપિંડસન્નિભામ્ ॥
નિર્દહંતીમિવાત્માનં તત્યાજ ભયવિહ્વલઃ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
અહો સુમહદાશ્ચર્યમિદં દૃષ્ટં તવ પ્રિયે ॥
કથમગ્નિસમં જાતં વપુઃ પલ્લવકોમલમ્॥

ઇત્થં સુવિસ્મિતો રાજા ભીતઃ સા રાજવલ્લભા ॥
પ્રત્યુવાચ વિહસ્યૈનં વિનયેન શુચિસ્મિતા

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
રાજન્મમ પુરા બાલ્યે દુર્વાસા મુનિપુંગવઃ॥
શૈવીં પંચાક્ષરીં વિદ્યાં કારુણ્યેનોપદિષ્ટવાન્

તેન મંત્રાનુભાવેન મમાંગં કલુષોજ્ઝિતમ્ ॥
સ્પ્રષ્ટું ન શક્યતે પુંભિઃ સપાપૈર્દેવૈવર્જિતૈઃ

ત્વયા રાજન્પ્રકૃતિના કુલટાગણિકાદયઃ ॥
મદિરાસ્વાદનિરતા નિષેવ્યંતે સદા સ્ત્રિયઃ

ન સ્નાનં ક્રિયતે નિત્યં ન મંત્રો જપ્યતે શુચિઃ ॥
નારાધ્યતે ત્વયેશાનઃ કથં માં સ્પ્રષ્ટુમર્હસિ

॥ રાજોવાચ॥। ॥
તાં સમાખ્યાહિ સુશ્રોણિ શૈવીં પંચાક્ષરીં શુભામ્ ॥
વિદ્યાવિધ્વસ્તપાપોઽહં ત્વયીચ્છામિ રતિં પ્રિયે

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
નાહં તવોપદેશં વૈ કુર્યાં મમ ગુરુર્ભવાન્ ॥
ઉપાતિષ્ઠ ગુરું રાજન્ગર્ગં મંત્ર વિદાંવરમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ સંભાષમાણૌ તૌ દંપતી ગર્ગસન્નિધિમ્ ॥
પ્રાપ્ય તચ્ચરણૌ મૂર્ધ્ના વવંદાતે કૃતાઞ્જલી

અથ રાજા ગુરું પ્રીતમભિપૂજ્ય પુનઃપુનઃ ॥
સમાચષ્ટ વિનીતાત્મા રહસ્યાત્મમનોરથમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
કૃતાર્થં માં કુરુ ગુરો સંપ્રાપ્તં કરુણાર્દ્રધીઃ ॥
શૈવીં પંચાક્ષરીં વિદ્યામુપદેષ્ટું ત્વમર્હસિ

અનાજ્ઞાતં યદાજ્ઞાતં યત્કૃતં રાજકર્મણા ॥
તત્પાપં યેન શુદ્ધ્યેત તન્મંત્રં દેહિ મે ગુરો

એવમભ્યર્થિતો રાજ્ઞા ગર્ગો બ્રાહ્મણપુંગવઃ ॥
તૌ નિનાય મહાપુણ્યં કાલિંદ્યાસ્તટમુત્તમમ્

તત્ર પુણ્યતરોર્મૂલે નિષણ્ણોઽથ ગુરુઃ સ્વયમ્ ॥
પુણ્યતીર્થજલે સ્નાતં રાજાનં સમુપોષિતમ્

પ્રાઙ્મુખં ચોપવેશ્યાથ નત્વા શિવપદામ્બુજમ્ ॥
તન્મસ્તકે કરં ન્યસ્ય દદૌ મંત્રં શિવાત્મકમ્ ॥

તન્મંત્રધારણાદેવ તદ્ગુરોર્હસ્તસંગમાત્॥
નિર્યયુસ્તસ્ય વપુષો વાયસાઃ શતકોટયઃ

તે દગ્ધપક્ષાઃ ક્રોશંતો નિપતંતો મહીતલે ॥
ભસ્મીભૂતાસ્તતઃ સર્વે દૃશ્યંતે સ્મ સહસ્રશઃ

દૃષ્ટ્વા તદ્વાયસકુલં દહ્યમાનં સુવિસ્મિતૌ ॥
રાજા ચ રાજમહિષી તં ગુરું પર્યપૃચ્છતામ્

ભગવન્નિદમાશ્ચર્યં કથં જાતં શરીરતઃ ॥
વાયસાનાં કુલં દૃષ્ટં કિમેતત્સાધુ ભણ્યતામ્

॥ શ્રીગુરુરુવાચ ॥ રાજન્ભવસહસ્રેષુ ભવતા પરિધાવતા ॥
સંચિતાનિ દુરન્તાનિ સંતિ પાપાન્યનેકશઃ

તેષુ જન્મસહસ્રેષુ યાનિ પુણ્યાનિ સંતિ તે ॥
તેષામાધિક્યતઃ ક્વાપિ જાયતે પુણ્યયોનિષુ

તથા પાપીયસીં યોનિં ક્વચિત્પાપેન ગચ્છતિ ॥
સામ્યે પુણ્યાન્યયોશ્ચૈવ માનુષીં યોનિમાપ્તવાન્

શૈવી પંચાક્ષરી વિદ્યા યદા તે હૃદયં ગતા।
અઘાનાં કોટયસ્ત્વત્તઃ કાકરૂપેણ નિર્ગતાઃ

કોટયો બ્રહ્મહત્યાનામગમ્યાગમ્યકોટયઃ॥
સ્વર્ણસ્તેયસુરાપાનભ્રૂણહત્યા દિકોટયઃ ॥
ભવકોટિસહસ્રેષુ યેઽન્યે પાતકરાશયઃ

ક્ષણાદ્ભસ્મીભવંત્યેવ શૈવે પંચાક્ષરે ધૃતે ॥
આસંસ્તવાદ્ય રાજેંદ્ર દગ્ધાઃ પાતકકોટયઃ ॥

અનયા સહ પૂતાત્મા વિહરસ્વ યથાસુખમ્ ॥
ઇત્યાભાષ્ય મુનિશ્રેષ્ઠસ્તં મંત્રમુપદિશ્ય ચ

તાભ્યાં વિસ્મિતચિત્તાભ્યાં સહિતઃ સ્વગૃહે યયૌ ॥
ગુરુવર્યમનુજ્ઞાપ્ય મુદિતૌ તૌ ચ દંપતી

તતઃ સ્વભવનં પ્રાપ્ય રેજતુઃસ્મ મહાદ્યુતી॥।
રાજા દૃઢં સમાશ્લિષ્ય પત્નીં ચન્દનશીતલામ્॥
સંતોષં પરમં લેભે નિઃસ્વઃ પ્રાપ્ય યથા ધનમ્

અશેષવેદોપનિષત્પુરાણશાસ્ત્રાવતંસોઽયમઘાંતકારી ॥
પંચાક્ષરસ્યૈવ મહાપ્રભાવો મયા સમાસાત્કથિતો વરિષ્ઠઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં તૃતીયે બ્રહ્મોત્તરખણ્ડે પંચાક્ષરમન્ત્રમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ