સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.7-2

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્કૃતકૃત્યોઽસ્મિ તવ પાદસમાશ્રયાત્ ॥
શ્રોતવ્યં નેહ ભૂયો મે વિદ્યતે દેવસત્તમ

તથાપિ ભગવન્કિંચિત્પ્રષ્ટવ્યં મે હૃદિ સ્થિતમ્॥
ત્વદ્વાક્યામૃતપીતસ્ય ન મે તૃપ્તિર્હિ જાયતે

દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તે પ્રભો ॥
યેન ચાઽપિ પુરા દત્તસ્તદ્વદસ્વ ચતુર્મુખ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
પ્રાતઃ સ્નાત્વા શુચિર્ભૂત્વા દીપં દદ્યાત્પ્રયત્નતઃ ॥
તેન પાપાનિ નશ્યેયુસ્તમાંસીવ ભગોદયે

આજન્મ યત્કૃતં પાપં સ્ત્રિયા વા પુરુષેણ ચ ॥
તત્સર્વં નાશમાયાતિ કાર્તિકે દીપદાનતઃ

અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
શ્રવણાત્સર્વપાપઘ્નં દીપદાનફલપ્રદમ્

પુરા દ્રવિડદેશે તુ બ્રાહ્મણો બુદ્ધનામકઃ ॥
તસ્ય ભાર્યાઽભવદ્દુષ્ટા અનાચારરતા મુને

તસ્યાઃ સંસર્ગદોષેણ ક્ષીણાઽઽયુર્મૃતિમાપ્તવાન્ ॥
પત્યૌ મૃતેઽપિ સા પત્ની અનાચારે વિશેષતઃ

રતાભૂન્ન હિ તસ્યાસ્તુ લજ્જા લોકાપવાદતઃ ॥
સુતબંધુવિહીના સા સદાભિક્ષાન્નભોજના

ન સંસ્કારાન્નમલ્પં વા ભુક્ત્વા પર્યુષિતાશિની ॥
પરપાકરતા નિત્યં તીર્થયાત્રાદિવર્જિતા ॥

કથાયાઃ શ્રવણં ચૈવ ન શ્રુતં તુ તયા દ્વિજ ॥
એકદા બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્તીર્થયાત્રાપરાયણઃ

તસ્યા ગૃહં સમાગચ્છદ્વિદ્વાન્વૈ કુત્સનામકઃ ॥
અનાચારરતાં તાં તુ દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મર્ષિસત્તમઃ ॥
કોપેન રક્તચક્ષુઃ સંસ્તામુવાચાઽસતીં સ્ત્રિયમ્

॥ કુત્સ ઉવાચ ॥ ॥
વક્ષ્યામિ સાંપ્રતં મૂઢે મદ્વાક્યમવધારય

દુઃખહેતુમિમં દેહં પૂયશોણિતપૂરિતમ્ ॥
પંચભૂતાત્મકં ચૈવ કિં ચ પુષ્ણાસિ દૂતિકે

જલબુદ્બુદવદ્દેહો નાશમાયાતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
અનિત્યં દેહમાશ્રિત્ય નિત્યં ત્વં મન્યસે હૃદિ

તસ્માદંતઃસ્થિતં મોહં ત્યજ મૂઢે વિચારતઃ ॥
સ્મર સર્વોત્તમં દેવં કુરુ શ્રવણમાદરાત્

કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે સ્નાનદાનાદિકં કુરુ ॥
દામોદરસ્ય પ્રીત્યર્થં દીપદાનં તથા કુરુ

લક્ષવર્ત્યાદિકં ચૈવ લક્ષપદ્માદિકં તથા ॥
પ્રદક્ષિણાં તુ દેવસ્ય નમસ્કારં તથૈવ ચ

ધારણં પારણં ચૈવ કુરુ ભક્ત્યા હિ કાર્તિકે ॥
વિધવાનાં વ્રતમિદં સધવાનાં તથૈવ ચ

સર્વપાપપ્રશમનં સર્વોપદ્રવનાશનમ્ ॥
તત્રાઽપિ કાર્તિકે માસિ દીયતાં દીપ ઉત્તમઃ

દીપો હરેઃ પ્રિયકરઃ કાર્તિકે માસિ નિશ્ચિતમ્ ॥
મહાપાતકકૃદ્વાપિ દીપદાનાત્પ્રમુચ્યતે

પુરા કશ્ચિદ્દ્વિજવરો નામ્ના હરિકરો હ્યભૂત્ ॥
અધર્મવિષયાસક્તઃ શશ્વદ્વેશ્યારતો દ્વિજઃ

પિતૃવિત્તક્ષયકરો વંશચ્છેદે કુઠારકઃ ॥
કદાચિત્તેન વિધવે દ્યૂતે પિતૃધનં મહત્

હારિતં દુષ્ટસંસર્ગાત્તતો દુઃખી સ ચાઽભવત્ ॥
કદાચિત્સાધુસંસર્ગાત્તીર્થયાત્રાપ્રસંગતઃ

અયોધ્યામાગતો વત્સે મહાપાપકરો દ્વિજઃ ॥
કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તઃ શ્રીમદ્દ્વિજગૃહે સદા

દ્યૂતવ્યાજેન તેનાઽઽશુ દીપો દત્તો હરેઃ પુરઃ ॥
તતઃ કાલાંતરે વિપ્રો મૃતો મોક્ષમવાપ્તવાન્

મહાપાતકકૃદ્વાઽપિ ગતવાનભયં હરિમ્ ॥
તસ્માત્ત્વં કાર્તિકે માસિ દીપદાનં તથા કુરુ

તથાઽન્યાન્યપિ દાનાનિ કુરુ ભક્તિસમન્વિતા ॥
ઇત્યાદિશ્યાથ તાં કુત્સો જગામાઽન્યગૃહં દ્વિજઃ

સાઽપિ કુત્સવચઃ શ્રુત્વા પશ્ચાત્તાપેન સંયુતા ॥
વ્રતં તુ કાર્તિકે માસિ કરિષ્યામીતિ નિશ્ચિતા

પતંગોદયવેલાયાં કાર્તિકે સ્નાનમંભસિ ॥
દીપદાનં વ્રતમ્ ચૈવ માસમેકં ચકાર સા

તતઃ કાલાંતરે ચૈવ ગતાયુર્મૃતિમાગતા ॥
દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યાન્મહાપાપકૃદપ્યસૌ

સ્વર્ગમાર્ગં ગતા સા સ્ત્રી કાલે મોક્ષમવાપ હ ॥
તસ્માન્નારદ માહાત્મ્યં દીપદાનસ્ય કો વદેત્

કાર્તિકે દીપદાનં તુ મહાપુણ્યફલપ્રદમ્ ॥
કાર્તિકવ્રતનિષ્ઠો યો દીપદાનાદિકૃન્નરઃ

દીપદાનસ્યેતિહાસં શૃણ્વન્વૈ મોક્ષમાપ્નુયાત્

દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં વક્તું કેનેહ શક્યતે ॥
પરદીપપ્રબોધસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુ નારદ

સ્વસ્યાઽપિ શક્તિરાહિત્યે પરસ્યાઽપિ પ્રબોધનમ્ ॥
યઃ કુર્યાલ્લભતે સોઽપિ નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા

દીપાર્થં વર્તિકાં તૈલં પાત્રં વા યો દદાતિ હિ ॥
સહાયં વાઽથ કુરુતે દદતાં દીપમુત્તમમ્

સ તુ મોક્ષમવાપ્નોતિ નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
કાર્તિકે દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં કો નુ વર્ણયેત્

સ્વસ્યાપિ શક્તિરાહિત્યે પરદીપં પ્રબોધયેત્ ॥
સોઽપિ તત્ફલમાપ્નોતિ નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા

વેશ્યા ચેન્દુમતીનામ તસ્યા ગેહેઽથ મૂષિકા ॥
પરદીપપ્રબોધેન મોક્ષં પ્રાપ સુદુર્લભમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પરદીપં પ્રબોધયેત્ ॥
તેન મોક્ષમવાપ્નોતિ મૂષિકાવન્ન સંશયઃ

પરદીપપ્રબબોધસ્ય ફલમીદૃગ્વિધં મુને ॥
સાક્ષાદ્દીપપ્રદાનસ્ય માહાત્મ્યં કેન વર્ણ્યતે

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કાર્તિકે દીપદાનસ્ય માહાત્મ્યં ચ મયા શ્રુતમ્ ॥
પરદીપ પ્રબોધસ્ય માહાત્મ્યમપિ વૈ શ્રુતમ્ ॥
ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ વ્યોમદીપસ્ય વૈભવમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
આકાશદીપ માહાત્મ્યં શૃણુ પુત્ર સમાહિતઃ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ દીપદાને મતિર્ભવેત્

સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે માસિ પ્રાતઃસ્નાનપરાયણઃ ॥
આકાશદીપં યો દદ્યાત્તસ્ય પુણ્યં વદામ્યહમ્

સર્વલોકાધિપો ભૂત્વા સર્વસંપત્સમન્વિતઃ ॥
ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા ચાંતે મોક્ષમવાપ્નુયાત્

સ્નાનદાનક્રિયાપૂર્વં હરિમંદિરમસ્તકે ॥
આકાશદીપો દાતવ્યો માસમેકં તુ કાર્તિકે ॥
કાર્તિકે શુદ્ધપૂર્ણાયાં વિધિનોત્સર્જયેચ્ચ તમ્

યઃ કરોતિ વિધાનેન કાર્તિકે વ્યોમ્નિ દીપકમ્ ॥
ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ

અત્ર તે વર્ણયિષ્યામિ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ વ્યોમદીપફલં લભેત્

પુરા તુ નિષ્ઠુરોનામ લુબ્ધકો લોકકંટકઃ ॥
યમુનાતીરવાસી ચ કાલમૃત્યુરિવાઽપરઃ

વને ચરન્મૃગાન્સર્વાન્હત્વા વૃત્તિમકલ્પયત્ ॥
પથિકાન્બાધતે નિત્યં ચોરવૃત્ત્યા ધનુર્ધરઃ

કંચિદ્ગ્રામં જગામાશુ ચૌર્યાર્થં કાર્તિકે મુને ॥
તસ્મિન્વિદર્ભનગરે રાજા સુકૃતિનામકઃ

ચન્દ્રશર્માખ્યવિપ્રસ્ય વચનાત્કાર્તિકે સુધીઃ ॥
ચકાર વ્યોમદીપં તુ હરિમંદિરમસ્તકે

દીપં દત્ત્વા મહાભક્ત્યા અશૃણોચ્ચ કથાં નિશિ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ચૌર્યાર્થં સમુપાગતઃ ॥

રાજ્ઞા દત્તં વ્યોમદીપં પશ્યન્ક્ષણમતિષ્ઠત ॥
તદાનીં દૈવયોગેન ગૃધ્રો જવસમન્વિતઃ

શીઘ્રમાગત્ય જગ્રાહ તૈલપાત્રં સદીપકમ્ ॥
સ્વમુખેનૈવ સંગૃહ્ય વૃક્ષાગ્રં ચ સમાશ્રયત્

તત્ર પીત્વા તુ તૈલં ચ દીપં સ્થાપ્ય સ પક્ષિરાટ્ ॥
વૃક્ષાગ્રં તુ સમાસ્થાય ક્ષણમાત્રમતિષ્ઠત

તદાનીં દૈવયોગેન ગ્રહીતું પક્ષિસત્તમમ્ ॥
માર્જારોઽપ્યારુહદ્વૃક્ષં પક્ષિણાઽધિષ્ઠિતં તુ તમ્

તદગ્રે મુખદીપં ચ પશ્યન્ક્ષણમતિષ્ઠત ॥
આકાશદીપમાહાત્મ્યં કથિતં ચન્દ્રશર્મણા

રાજ્ઞે સુકૃતિનામ્ને ચ તૌ વૈ શુશ્રુવતુઃ ક્ષણમ્ ॥
ખગમાર્જારકૌ તત્ર સ્વસ્વચામચલ્યદોષતઃ

માર્જારો જગૃહે તત્ર શાખામતરગતં ખગમ્ ॥
દૈવેન ચોદિતૌ વૃક્ષાચ્છિલાયાં પતિતૌ તદા

ભગ્નગાત્રૌ મૃતૌ તત્ર પક્ષિમાર્જારકૌ ભુવિ ॥
દિવ્યદેહસમાયુક્તૌ યાનારૂઢૌ દિવં ગતૌ

તત્સર્વં લુબ્ધકો દૃષ્ટ્વા ચૌર્યાર્થં સમુપાગતઃ ॥
નિવૃત્તો દુષ્ટભાવેન કથયંતં કથાં મુનિમ્

ચંદ્રશર્માણમાભાષ્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્ ॥
ચંદ્રશર્મન્મયા દૃષ્ટં ચૌર્યાર્થં હ્યાગતેન ચ

રાજ્ઞા સુકૃતિના દત્તં વ્યોમદીપં મનોહરમ્ ॥
તદાનીં દૈવયોગેન ખગઃ પાત્રં પ્રગૃહ્ય ચ

તૈલં પીત્વા તુ તત્પાત્રં સદીપં તુ મનોહરમ્ ॥
વૃક્ષાગ્રે સ્થાપયિત્વા ચ તત્ર ક્ષણમતિષ્ઠત

માર્જારોઽપ્યાગતસ્તત્ર ગ્રહીતું પક્ષિપુંગવમ્ ॥
દૈવેન પ્રેરિતૌ તૌ ચ ઉભે શાખે સમાશ્રિતૌ ॥

ત્વન્મુખાત્કથ્યમાનાં હિ કથાં શુશ્રુવતુઃ ક્ષણમ્ ॥
પશ્ચાચ્ચાંચલ્યદોષેણ માર્જારો હ્યગ્રહીત્ખગમ્

તૌ વૃક્ષાત્પતિતૌ મૃત્યું પ્રાપ્તૌ ચ ક્ષણમાત્રતઃ ॥
ઉભૌ તૌ દિવ્યરૂપૌ ચ યાનારૂઢૌ દિવં ગતૌ

તદાશ્ચર્યમહં દૃષ્ટ્વા ત્વાં પ્રષ્ટું સમુપાગતઃ ॥
તૌ કૌ પુરા ચ માર્જારખગૌ તદ્વદ ભો દ્વિજ

તિર્યગ્યોનિસમાપન્નૌ મુક્તૌ કેન ચ કર્મણા ॥
ઇતિ લુબ્ધવચઃ શ્રુત્વા ચંદ્રશર્માઽબ્રવીત્તદા

શૃણુ લુબ્ધ પ્રવક્ષ્યામિ તયોર્વૃત્તાંતમંજસા ॥
માર્જારોઽપિ પુરા પાપી તથા શ્રીવત્સગોત્રજઃ

દેવશર્મા ઇતિ પ્રોક્તો દેવદ્રવ્યાઽપહારકઃ ॥
અહોબલનૃસિંહસ્ય પૂજાકર્તૃત્વમાપ સઃ

તસ્મિન્દેવાલયે પ્રાપ્તં તૈલં દ્રવ્યાદિકં તથા ॥
અપહૃત્ય ચ તેનૈવ કુટુંબં પોષયત્યસૌ

આયુર્નીત્વૈવમેવાઽસૌ તતઃ પંચત્વમાગતઃ ॥
તસ્માત્પાપાત્કાલસૂત્રં મહારૌરવરૌરવમ્

નિરુચ્છ્વાસં તથા પ્રાપ્ય અસિપત્રવનં ક્રમાત્ ॥
છિદ્યમાનો મહાકાયૈર્યમદૂતૈર્ભયંકરૈઃ

અનુભૂય ચ તાન્સર્વાન્બ્રહ્મરાક્ષસતાં ગતઃ ॥
તતસ્તુ શ્વાનયોનૌ ચ ચંડાલોઽભૂત્કુકર્મતઃ

એવં જન્મશતં પ્રાપ્ય ભૂમૌ માર્જારતાં ગતઃ ॥
આકાશદીપમાહાત્મ્યં શ્રુત્વેદાનીં તુ દૈવતઃ ॥
નિર્મુક્તાઽખિલપાપસ્તુ અગમદ્ધરિમંદિરમ્

ગૃધ્રોઽયં તુ પુરા વિપ્રો મિથિલે વેદપારગઃ ॥
શર્યાતિરિતિ વિખ્યાતૌ નામ્ના લોકે મહાપ્રભુઃ ॥

દાસીસંગં ચકારાસૌ વેશ્યાસંગં તથૈવ ચ ॥
તેન દોષેણ મહતા પંચત્વમગમત્તદા

કુંભીપાકે મહાઘોરે સ્થિત્વા યુગચતુષ્ટયમ્ ॥
કર્મશેષેણ ભૂમૌ ચ ગૃધ્રત્વમગમત્તદા

દૈવેન ચોદિતો ગૃધ્રસ્તૈલપાનાર્થમાગતઃ

દત્ત્વા ચાકાશદીપં ચ શ્રુત્વા ચૈવ હરેઃ કથામ્ ॥
વિધ્વસ્તાઽખિલપાપસ્તુ જગામ હરિમંદિરમ્

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં લુબ્ધ ગચ્છ યથાસુખમ્ ॥
વ્યાધોઽપ્યસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ગત્વા ચૈવ સ્વમંદિરમ્

વ્રતં ચાકાશદીપસ્ય ચકાર વિધિવન્મુને ॥
આયુઃશેષં તદા નીત્વા જગામ હરિમંદિરમ્

સુનંદોપિ મહારાજ આશ્ચર્યં સમુપાગતઃ ॥
ચકાર વિધિના માસં ચંદ્રશર્મોક્તમાર્ગતઃ

પ્રાતઃ સ્નાત્વા શુચિર્ભૂત્વા કાર્તિકે માસિ વૈ નૃપઃ ॥
કોમલૈસ્તુલસીપત્રૈઃ સમભ્યર્ચ્ય જનાર્દનમ્

રાત્રૌ દદ્યાદ્વ્યોમદીપં મંત્રેણાનેન વૈ નૃપઃ

દામોદરાય વિશ્વાય વિશ્વરૂપધરાય ચ ॥
નમસ્કૃત્વા પ્રદાસ્યામિ વ્યોમદીપં હરિપ્રિયમ્ ॥
નિર્વિઘ્નં કુરુ દેવેશ યાવન્માસઃ સમાપ્યતે

વ્રતેનાઽનેન દેવેશ ત્વયિ ભક્તિઃ પ્રવર્દ્ધતામ્ ॥
ઇતિ મંત્રેણ રાજાઽસૌ દીપદાનં ચકાર હ

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ચ પુનર્વ્યોમદીપં દદાતિ હિ ॥
વિષ્ણોઃ પૂજા કૃતા પ્રાતઃ પ્રાતઃસ્નાનં ચકાર હ

ઉત્સર્ગસ્ય વિધિં કૃત્વા વ્યોમ્નિ દીપં સમાપ્ય ચ ॥
બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વા ચ વ્રતં વિષ્ણોઃ સમાર્પયત્

તેન પુણ્યપ્રભાવેન સ રાજા મુનિસત્તમ ॥
શરદાં શતસાહસ્રમિહ ભોગાન્મનોહરાન્

સુપુત્રપૌત્રસ્વજનૈર્બુભુજે સહ ભાર્યયા ॥
તતશ્ચાંઽતે દ્વિજવર વિમાનં સુમનોહરમ્

સ્ત્રીભિઃ સહ સમારુહ્ય મોક્ષમાર્ગં ગતો મુને ॥
ચતુર્ભુજઃ પીતવાસાઃ શંખચક્રગદાધરઃ

વિષ્ણુલોકે વિષ્ણુરિવ પ્રોચ્યમાનઃ સદાઽમરૈઃ ॥
ક્રીડયામાસ રાજાઽસૌ યથાકામં મહામનાઃ

તસ્માત્તુ કાર્તિકે માસિ માનુષ્યં પ્રાપ્ય દુર્લભમ્ ॥
આકાશદીપો દાતવ્યો વિધાનેન હરેઃ પ્રિયઃ

દાસ્યંતિ યે કાર્તિકમાસિ મર્ત્યા વ્યોમપ્રદીપં હરિતુષ્ટયેઽત્ર ॥
પશ્યંતિ તે નૈવ કદાઽપિ દેવં યમં મહાક્રૂરમુખં મુનીંદ્ર

અથાઽન્યચ્ચ પ્રવક્ષ્યામિ વ્યોમદીપસ્ય વૈભવમ્ ॥
વાલખિલ્યૈઃ પુરા પ્રોક્તં તચ્છૃણુષ્વ દ્વિજોત્તમ

॥ વાલખિલ્યા ઊચુઃ ॥ ॥
કૃષ્ણાદિમાસક્રમતઃ કાર્તિકસ્યાદિમાસતઃ ॥
આકાશાદીપદાનં તુ કુર્વંતુ ઋષિસત્તમાઃ

તુલાયાં તિલતૈલેન સાયં સંધ્યાસમાગમે ॥
આકાશદીપં યો દયાન્માસમેકં નિરંતરમ્

સશ્રીકાય શ્રીપતયે શ્રિયા ન સ વિયુજ્યતે ॥
આકાશદીપવંશસ્તુ વિંશદ્ધસ્તોત્તમો ભવેત્

મધ્યમો નવહસ્તઃ સ્યાત્કનિષ્ઠઃ પંચહસ્તકઃ ॥
યથા દૂરસ્થિતૈર્લોકૈર્દૃશ્યતે તત્તથાઽઽચરેત્

તથાઽભ્રાદિકરંડેષુ દીપદાનં વિશિષ્યતે ॥
વંશસ્ય નવમાંશેન લંબા કાર્યા પતાકિકા

મયૂરપિચ્છમુષ્ટિં વા કલશં ચોપરિ ન્યસેત્ ॥
વિષ્ણુપ્રીતિકરો દીપઃ પિત્રુદ્ધારસ્ય કારકઃ

એકાદશ્યાસ્તુલાર્કાદ્વા દીપદાનમતોઽપિ વા ॥
દામોદરાય નભસિ તુલાયાં લોલયા સહ

પ્રદીપં તે પ્રયચ્છામિ નમોઽનંતાય વેધસે ॥
આકાશદીપસદૃશં પિતુરુદ્ધારકં નહિ

હેલિકસ્ય ચ દ્વૌ પુત્રૌ તત્રૈકસ્તુ પિશાચકઃ ॥
વ્યોમદીપપુણ્યદાનાન્મોક્ષં પ્રાપ સુદુર્લભમ્

નમઃ પિતૃભ્યઃ પ્રેતેભ્યો નમો ધર્માય વિષ્ણવે ॥
નમો યમાય રુદ્રાય કાંતારપતયે નમઃ

મન્ત્રેણાઽનેન યે મર્ત્યાઃ પિતૃભ્યઃ ખે તુ દીપકમ્ ॥
પ્રયચ્છંતિ ગતા યે સ્યુર્નરકે યાંતિ તેઽપિ વૈ ॥
ઉત્તમાં ગતિમિત્થં તે દીપદાનં મયેરિતમ્

લક્ષ્મીસંતતિસિદ્ધ્યર્થમારોગ્યાય પ્રદીપયેત્

કાર્તિકે કૃષ્ણપક્ષે તુ દ્વાદશ્યાદિષુ પંચસુ ॥
તિથીષૂક્તઃ પૂર્વરાત્રે નૃણાં નીરાજનાવિધિઃ

બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદીનાં ભવનેષુ વિશેષતઃ ॥
કૂટાગારેષુ ચૈત્યેષુ સભાસુ ચ નદીષુ ચ

પ્રાકારોદ્યાનવાપીષુ પ્રતોલીનિષ્કુટેષુ ચ ॥
મન્દુરાસુ વિવિક્તાસુ હસ્તિશાલાસુ ચૈવ હિ

પ્રદોષસમયે દીપાન્દદ્યાદેવં મનોહરાન્ ॥
કૃતં યૈઃ કાર્તિકે માસિ દીપદાનં વિધાનતઃ

દૃશ્યંતે યે રત્નભાજસ્તેઽત એવ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
દીપદાનાસમર્થશ્ચેત્પરદીપં તુ રક્ષયેત્

યો વેદાભ્યાસિને દદ્યાદ્દીપાર્થં તૈલમાદરાત્ ॥
કો વા તસ્ય ફલં વક્તું ભુવિ તિષ્ઠતિ માનવઃ

દીપાન્દદ્યાદ્બહુવિધાન્કાર્તિકે વિષ્ણુસંનિધૌ ॥
કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે ગગને સ્વચ્છતાકે

રાત્રૌ લક્ષ્મીઃ સમાયાતિ દ્રષ્ટું ભુવનકૌતુકમ્ ॥
યત્રયત્ર ચ દીપાન્સા પશ્યત્યબ્ધિસમુદ્ભવા

તત્રતત્ર રતિં કુર્યાન્નાંધકારે કદાચન ॥
તસ્માદ્દીપઃ સ્થાપનીયઃ કાર્તિકે માસિ વૈ સદા

લક્ષ્મીરૂપાર્થિનાં પ્રોક્તં દીપદાનં વિશેષતઃ ॥
દેવાઽઽલયે નદીતીરે રાજમાર્ગે વિશેષતઃ

નિદ્રાસ્થલે દીપદાતા તસ્ય શ્રીઃ સર્વતોમુખી ॥
દુર્બલસ્યાઽઽલયં વીક્ષ્ય દીપશૂન્યં તુ યો દદેત્

વિપ્રસ્ય વાઽન્યવર્ણસ્ય વિષ્ણુલોકે મહીયતે॥
કીટકંટકસંકીર્ણે દુર્ગમે વિષમસ્થલે

કુર્યાદ્યો દીપદાનાનિ નરકં સ ન ગચ્છતિ ॥
દદ્યાદ્રાત્રૌ પંચનદે દીપં યો વિધિપૂર્વકમ્

તસ્ય વંશે પ્રજાયન્તે બાલકાઃ કુલદીપકાઃ ॥
પિતૃપક્ષેઽન્નદાનેન જ્યેષ્ઠાઽઽષાઢે ચ વારિણા

કાર્તિકે તત્ફલં તેષાં પરદીપપ્રબોધનાત્ ॥
બોધનાત્પરદીપસ્ય વૈષ્ણવાનાં ચ સેવનાત્

કાર્તિકે ફલમાપ્નોતિ રાજસૂયાશ્વમેધયોઃ ॥
પુરા હરિકરોનામ દ્વિજઃ પાપરતઃ સદા

કૃતં દ્યૂતપ્રસંગેન દીપદાનં હિ કાર્તિકે ॥
તેન પુણ્યપ્રભાવેન સ્વર્ગં પ્રાપ દ્વિજોત્તમઃ

આકાશદીપદાનેન પુરા વૈ ધર્મનન્દનઃ ॥
વિમાનવરમારુહ્ય વિષ્ણુલોકં યયૌ નૃપઃ

યઃ કુર્યાત્કાર્તિકે વિષ્ણોઃ પુરઃ કર્પૂરદીપકમ્ ॥
પ્રબોધિન્યાં વિશેષેણ તસ્ય પુણ્યં વદામ્યહમ્

કુલે તસ્ય પ્રસૂતા યે પુરુષાસ્તે હરિપ્રિયાઃ ॥
ક્રીડિત્વા સુચિરં કાલમન્તે મુક્તિં વ્રજંતિ ચ

દીપકો જ્વલતે યસ્ય દિવા રાત્રૌ હરેર્ગૃહે ॥
એકાદશ્યાં વિશેષેણ સ યાતિ હરિમન્દિરમ્

લુબ્ધકોઽપિ ચતુર્દશ્યાં દીપં દત્ત્વા શિવાલયે ॥
ભક્ત્યા વિના પરે લિંગે શિવલોકં જગામ સઃ

ગોપઃ કશ્ચિદમાવાસ્યાં દીપં પ્રજ્વાલ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ ॥
મુહુર્જયજયેત્યુક્ત્વા સ ચ રાજેશ્વરોઽભવત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે દીપદાનમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ