સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.7

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
તીર્થમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ ક્ષીરોદકમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
સીતાકુણ્ડાચ્ચ વાયવ્યે વર્ત્તતે ગુણસુન્દરમ્ ॥
પુણ્યૈકનિચયસ્થાનં સર્વદુઃખવિનાશનમ્

પુરા દશરથો રાજા પુત્રેષ્ટિનામ નામતઃ ॥
ચકાર વિધિવદ્યજ્ઞં પુત્રાર્થં યત્ર ચાદરાત્

ક્રતું સમાપયામાસ સાનન્દો ભૂરિદક્ષિણમ્ ॥
યજ્ઞાન્તે ક્રતુભુક્તત્ર મૂર્તિમાન્સમદૃશ્યત

હસ્તે કૃત્વા હેમપાત્રં હવિઃપૂર્ણમનુત્તમમ્ ॥
તસ્મિન્હવિષિ સંકીર્ણં વૈષ્ણવં તેજ ઉત્તમમ્ ॥
ચતુર્વિધં વિભજ્યૈવ પત્નીભ્યો દત્તવાન્નૃપઃ

યત્ર તત્ક્ષીરસંપ્રાપ્તિર્જાતા પરમદુર્લભા ॥
ક્ષીરોદકમિતિ ખ્યાતં તત્સ્થાનં પાપનાશનમ્ ॥
ઉદકેનાભિવ્યક્તં ચ ઉત્તમં ચ ફલપ્રદમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરો ધીમાન્વિજિતેન્દ્રિય આદરાત્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ પુત્રાંશ્ચ સુબહુશ્રુતાન્

આશ્વિને શુક્લપક્ષસ્ય એકાદશ્યાં જિતવ્રતઃ ॥
તત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન દત્ત્વા શક્ત્યા દ્વિજન્મને

વિષ્ણું સંપૂજ્ય વિધિવત્સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
પુત્રાનવાપ્નુયાદ્વિદ્ધિ ધર્માંશ્ચ વિધિવન્નરઃ

તસ્માત્ક્ષીરોદકસ્થાનાન્નૈરૃતે દિગ્દલે શ્રિતમ્ ॥
ખ્યાતં બૃહસ્પતેઃ કુણ્ડમુદ્દંડાચંડમંડિતમ્

સર્વપાપપ્રશમનં પુણ્યામૃતતરંગિતમ્ ॥
યત્ર સાક્ષાત્સુરગુરુર્નિવાસં કિલ નિર્મમે

યજ્ઞં ચ વિધિવચ્ચક્રે બૃહસ્પતિરુદારધીઃ ॥
નાનામુનિગણૈર્યુક્તં રમ્યં બહુફલપ્રદમ્ ॥
સુપર્ણચ્છાયસંપન્નં કુણ્ડં તત્પાપિદુર્લ્લભમ્

ઇન્દ્રાદયોઽપિ વિબુધા યત્ર સ્નાત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
મનોભીષ્ટફલં પ્રાપ્તાઃ સૌંદર્યૌદાર્યતુંદિલાઃ

યત્ર સ્નાનેન દાનેન નરો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

ભાદ્રે શુક્લે તુ પંચમ્યાં યાત્રા તત્ર ફલપ્રદા ॥
અન્યદાપિ ગુરોર્વારે સ્નાનં બહુફલપ્રદમ્

બૃહસ્પતેસ્તથા વિષ્ણોઃ પૂજાં તત્ર ય આચરેત્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે સ મોદતે

ભવેદ્બૃહસ્પતેઃ પીડા યસ્ય ગોચરવેધતઃ ॥
તેનાત્ર વિધિવત્સ્નાનં કાર્યં સંકલ્પપૂર્વકમ્

હોમં કૃત્વા ગુરોર્મૂર્તિઃ સુવર્ણેન વિનિર્મિતા ॥
સ્થિત્વા જલે પ્રદેયા વૈ પીતાંબરસમન્વિતા

વેદજ્ઞાયાતિશુચયે સ્નાત્વા પીડાપનુત્તયે ॥
હોમં ચ કારયેત્તત્ર ગ્રહજાપ્યવિધાનતઃ

એવં કૃતે ન સંદેહો ગ્રહપીડા પ્રણશ્યતિ

તદ્દક્ષિણે મુનિશ્રેષ્ઠ રુક્મિણીકુણ્ડમુત્તમમ્ ॥
ચકાર યત્સ્વયં દેવી રુક્મિણી કૃષ્ણવલ્લભા

તત્ર વિષ્ણુઃ સ્વયં ચક્રે નિવાસં સલિલે તદા ॥
વરપ્રદાનાત્સ્નેહેન ભાર્યાયાઃ પ્રગુણીકૃતમ્

તત્ર સ્નાનં તથા દાનં હોમં વૈષ્ણવમંત્રકમ્ ॥
દ્વિજપૂજાં વિષ્ણુપૂજાં કુર્વીત પ્રયતો નરઃ

તત્ર સાંવત્સરી યાત્રા કર્ત્તવ્યા સુપ્રયત્નતઃ ॥
ઊર્જકૃષ્ણનવમ્યાં ચ સર્વપાપાપનુત્તયે ॥

પુત્રવાઞ્જાયતે વન્ધ્યો યાત્રાં કૃત્વા ન સંશયઃ ॥
નારીભિર્વા નરૈર્વાપિ કર્ત્તવ્યં સ્નાનમાદરાત્

ભુક્ત્વા ભોગાન્સમગ્રાંશ્ચ વિષ્ણુલોકે સ મોદતે ॥
લક્ષ્મીકામનયા તત્ર સ્નાતવ્યં ચ વિશેષતઃ

સર્વકામમવાપ્નોતિ તત્ર સ્નાનેન માનવઃ ॥
રુક્મિણીશ્રીપતિપ્રીત્યૈ દાતવ્યં ચ સ્વશક્તિતઃ

કર્ત્તવ્યા વિધિવત્પૂજા બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ ॥
ધ્યેયો લક્ષ્મીપતિસ્તત્ર શંખચક્રગદાધરઃ

પીતાંબરધરઃ સ્રગ્વી નારદાદિભિરીડિતઃ ॥
તાર્ક્ષ્યાસનો મુકુટવાન્મહેન્દ્રાદિવિભૂષિતઃ

સર્વકામફલાવાપ્ત્યૈ વક્ષોલક્ષિતકૌસ્તુભઃ ॥
અતસીકુસુમશ્યામઃ કમલામલલોચનઃ

એવં કૃતે ન સંદેહઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥
ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા હરિલોકે સ મોદતે

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તીર્થમન્યદઘાપહમ્ ॥
કલિકિલ્વિષસંહારકારકં પ્રત્યયાત્મકમ્

પરં પવિત્રમતુલં સર્વકામાર્થસિદ્ધિદમ્ ॥
ધનયક્ષૈતિખ્યાતં પરં પ્રત્યયકારકમ્

રુક્મિણીકુણ્ડવાયવ્યદિગ્દલે સંસ્મૃતં શુભમ્ ॥
હરિશ્ચન્દ્રસ્ય રાજર્ષેરાસીત્તત્ર ધનં મહત્

તસ્ય રક્ષાર્થમત્યર્થં રક્ષિતો યક્ષૌચ્ચકૈઃ ॥
વિશ્વામિત્રો મુનિઃ પૂર્વં યદા ચૈવ પરાજયત્

હરિશ્ચંદ્રં નરપતિં રાજ્યસૂયકરં પરમ્ ॥
રાજ્યં જગ્રાહ સકલં ચતુરંગબલાન્વિતમ્ ॥

તદ્વશેઽદાચ્ચ સ મુનિર્ધનં સકલમુત્તમમ્ ॥
તદ્રક્ષાયૈ પ્રયત્નેન યક્ષં સ્થાપિતવાનસૌ

પ્રમંથુર ઇતિ ખ્યાતં પ્રમોદાનન્દમંદિરમ્ ॥
રક્ષાં વિદધતસ્તસ્ય બહુયત્નેન સર્વશઃ

તુતોષ સ મુનિર્દ્ધીમાન્કદાચિદ્વિજિતેન્દ્રિયઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં પ્રીત્યા પરમયા યુતઃ

॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥
વરં વરય ધર્મજ્ઞ ક્ષિપ્રમેવ વિમત્સરઃ॥
ભક્ત્યા પરમયા ધીર સંતુષ્ટોઽસ્મિ વિશેષતઃ

॥યક્ષ ઉવાચ ॥॥
વરં પ્રયચ્છસિ યદિ વિપ્રવર્ય મદીપ્સિતમ્॥
મમાંગમતિદુર્ગંધિ શાપાચ્ચ નૃપતેરભૂત્॥
સુગન્ધયિતું બ્રહ્મર્ષે તત્પ્રસીદ મુનીશ્વર

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તે તુ યક્ષેણ મુનિર્ધ્યાનસ્થલોચનઃ॥
તં વિવિચ્યાનયા ભક્ત્યા અભિષેકં ચકાર સઃ

તીર્થોદકેન વિધિવત્કૃત્વા સંકલ્પમાદરાત્॥
તતઃ સોઽભૂત્ક્ષણેનૈવ સુગન્ધોત્તરવિગ્રહઃ

તથાભૂતઃ સ મધુરં પ્રોવાચ પ્રાંજલિસ્તતઃ ॥
પુનઃ પુરઃ સ્થિતો ધીમાન્વિનયાવનતસ્તદા

॥ યક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
ત્વત્કૃપાભિરહં ધીર જાતઃ સુરભિવિગ્રહઃ॥
એતત્સ્થાનં યથા ખ્યાતિં યાતિ સર્વજ્ઞ તત્કુરુ

ત્વત્પ્રસાદેન વિપ્રર્ષે તથા યત્નં વિધેહિ વૈ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્તઃ ક્ષણં ધ્યાત્વા મુનિઃ સ્તિમિતલોચનઃ ॥
યક્ષં પ્રતિ પ્રસન્નાત્મા હ્યુવાચ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥ ॥
પ્રસિદ્ધિમતુલાં યક્ષ એતત્સ્થાનં ગમિષ્યતિ ॥
ધનયક્ષ ઇતિ ખ્યાતિમેતત્તીર્થં ગમિષ્યતિ

સૌંદર્ય્યદં શરીરસ્ય પરં પ્રત્યયકારકમ્ ॥
યત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન દૌર્ગંધ્યં ત્યજતિ ક્ષણાત્ ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રયત્નેન કર્ત્તવ્યં પુણ્યકાંક્ષિભિઃ

દાનં શ્રદ્ધાસ્વશક્તિભ્યાં લક્ષ્મીપૂજા વિશેષતઃ ॥
તત્ર સ્નાનેન દાનેન લક્ષ્મીપ્રીત્યૈ વિશેષતઃ

પૂજયા તુ નિધીનાં ચ નવાનામપિ સુવ્રત ॥
ઇહ લોકે સુખં ભુક્ત્વા પરલોકે સ મોદતે

મહાપદ્મસ્તથા પદ્મઃ શંખો મકરકચ્છપૌ ॥
મુકુન્દકુંદનીલાશ્ચ ખર્વશ્ચ નિધયો નવ

એતેષામપિ કુણ્ડેઽત્ર સંનિધિર્ભવિતાઽનઘ ॥
એતેષાં તુ વિશેષેણ પૂજા બહુફલપ્રદા

જલમધ્યે પ્રકર્ત્તવ્યં નિધિલક્ષ્મીપ્રપૂજનમ્

અન્નં બહુવિધં દેયં વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ

સુવર્ણાદિ યથાશક્ત્યા વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્ ॥
ગુપ્તં દાનં પ્રયત્નેન કર્ત્તવ્યં સુપ્રયત્નતઃ

ફલાનિ ચ સુવર્ણાનિ દેયાનિ ચ વિશેષતઃ

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં સ્નાનં બહુફલપ્રદમ્ ॥
શ્રદ્ધયા પરયા યુક્તૈઃ કર્ત્તવ્યં શ્રદ્ધયાધિકમ્

માઘે કૃષ્ણચતુર્દશ્યાં યાત્રા સાંવત્સરી ભવેત્ ॥
તત્ર સ્નાનં પિતૄણાન્તુ તર્પણં ચ વિશેષતઃ

આબ્રહ્મસ્તમ્બપર્યંતં જગત્તૃપ્યત્વિતિ બ્રુવન્ ॥
અપસવ્યેન વિધિવત્તર્પ્પયેદંજલિત્રયમ્

એવં કુર્વન્નરો યક્ષ ન મુહ્યતિ કદાચન ॥
અત્ર સ્નાતો દિવં યાતિ અત્ર સ્નાતઃ સુખી ભવેત્

અત્ર સ્નાતેન તે યક્ષ કર્ત્તવ્યં પૂજનં પુરઃ ॥
ત્વત્પૂજનેન વિધિવન્નૃણાં પાપક્ષયો ભવેત્

નમઃ પ્રમથરાજેતિ પૂજામન્ત્ર ઉદાહૃતઃ ॥
તીર્થમધ્યે પ્રકર્ત્તવ્યં પૂજનં શ્રવણાદિકમ્

નિધિલક્ષ્મ્યો તથા યક્ષ તવ પૂજા વિશેષતઃ ॥
એવં યઃ કુરુતે ધીરઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

ધનાર્થી ધનમાપ્નોતિ પુત્રાર્થી પુત્રમાપ્નુયાત્ ॥
મોક્ષાર્થી મોક્ષમાપ્નોતિ તત્કિં ન યદિહાપ્યતે

યસ્તુ મોહાન્નરો યક્ષ સ્નાનં ન કુરુતે કિલ ॥
તસ્ય સાંવત્સરં પુણ્યં ત્વં ગ્રહીષ્યસિ સર્વશઃ

ઇતિ દત્ત્વા વરાંસ્તસ્મૈ વિશ્વામિત્રો મુનીશ્વરઃ॥
અન્તર્દધે મુનિવરસ્તદા સ ચ તપોનિધિઃ

તદાપ્રભૃતિ તત્સ્થાનં પરમાં ખ્યાતિમાયયૌ ॥
તસ્ય તીર્થસ્ય સકલા ભૂમિઃ સ્વર્ણવિનિર્મિતા

દિવ્યરત્નૌઘખચિતા સમંતાદુપશોભિતા ॥
એવં યઃ કુરુતે વિદ્વન્સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

ધનયક્ષાદુત્તરસ્મિન્દિગ્ભાગે સંસ્થિતં દ્વિજ ॥
વસિષ્ઠકુણ્ડં વિખ્યાતં સર્વપાપાપહં સદા

વસિષ્ઠસ્ય સદા તત્ર નિવાસઃ સુતપોનિધેઃ ॥
અરુન્ધતી સદા યસ્ય વર્તતે નિર્મલવ્રતા

અત્ર સ્નાનં વિશેષેણ શ્રાદ્ધપૂર્વમતંદ્રિતઃ ॥
યઃ કુર્યાત્પ્રયતો ધીમાંસ્તસ્ય પુણ્યમનુત્તમમ્

વામદેવસ્ય તત્રૈવ સંનિધિર્વર્તતેઽનઘ ॥
વશિષ્ઠવામદેવૌ તુ પૂજનીયૌ પ્રયત્નતઃ

પતિવ્રતા પૂજનીયાઽરુન્ધતી ચ વિશેષતઃ ॥
સ્નાતવ્યં વિધિના સમ્યગ્દાતવ્યં ચ સ્વશક્તિતઃ

સર્વકામફલપ્રાપ્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥
અત્ર યઃ કુરુતે સ્નાનં સ વશિષ્ઠસમો ભવેત્

ભાદ્રે માસિ સિતે પક્ષે પંચમ્યાં નિયતવ્રતઃ ॥
તસ્ય સાંવત્સરી યાત્રા કર્ત્તવ્યા વિધિપૂર્વિકા

વિષ્ણુપૂજા પ્રયત્નેન કર્તવ્યા શ્રદ્ધયાત્ર વૈ ॥
સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વિષ્ણુલોકે મહીયતે

વસિષ્ઠકુણ્ડાદ્વિપ્રેંદ્ર પ્રત્યગ્દિગ્દલમાશ્રિતમ્ ॥
વિખ્યાતં સાગરં કુણ્ડં સર્વકામાર્થસિદ્ધિદમ્ ॥
યત્ર સ્નાનેન દાનેન સર્વકામાનવાપ્નુયાત્

પૌર્ણમાસ્યાં સમુદ્રસ્ય સ્નાનાદ્યત્પુણ્યમાપ્નુયાત્ ॥
તત્પુણ્યં પર્વણિ સ્નાતો નરશ્ચાક્ષયમાપ્નુયાત્

તસ્માદત્ર વિધાનેન સ્નાતવ્યં પુત્રકાંક્ષયા ॥
આશ્વિને પૌર્ણમાસ્યાં તુ વિશેષાત્સ્નાનમાચરેત્

એવં કુર્વન્નરો વિદ્વાન્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
અત્ર સ્નાત્વા નરો દત્ત્વા યથાશક્ત્યા દિવં વ્રજેત્

સાગરાન્નૈરૃતે ભાગે યોગિનીકુણ્ડમુત્તમમ્ ॥
યત્રાઽઽસતે ચતુઃષષ્ટિયોગિન્યો જલસંસ્થિતાઃ

સર્વાર્થસિદ્ધિદાઃ પુંસાં સ્ત્રીણાં ચૈવ વિશેષતઃ ॥
પરસિદ્ધિપ્રદાઃ સર્વાઃ સર્વકામફલપ્રદાઃ

આશ્વિને શુક્લપક્ષસ્ય અષ્ટમ્યાં ચ વિશેષતઃ ॥
સ્નાતવ્યં ચ પ્રયત્નેન યોગિનીપ્રીતયે નૃભિઃ

અત્ર સ્નાનં તથા દાનં સર્વં સફલતાં વ્રજેત્ ॥
યક્ષિણીપ્રભૃતયઃ સિદ્ધા ભવંત્યત્ર ન સંશયઃ ॥

યોગિનીકુંડતઃ પૂર્વમુર્વશીકુણ્ડમુત્તમમ્ ॥
યત્ર સ્નાતો નરો વિદ્વન્નુર્વશીં દિવિ સંશ્રયેત્

પુરા કિલ મુનિર્ધીરો રૈભ્યો નામ તપોધનઃ ॥
ચચાર હિમવત્પાર્શ્વે નિરાહારો જિતેન્દ્રિયઃ

તત્તપો વિપુલં દૃષ્ટ્વા ભીતઃ સુરપતિસ્તતઃ ॥
ઉર્વશીં પ્રેષયામાસ તપોવિઘ્નાય ચાદરાત્

તતઃ સા પ્રેષિતા તેનાજગામ ગજગામિની ॥
ઉવાસ હિમવત્પાર્શ્વે રૈભ્યાશ્રમમનુત્તમમ્

વનફુલ્લલતાકુઞ્જે મઞ્જુકૂજદ્વિહંગમે ॥
કિન્નરીકેલિસંગીતસ્તિમિતાંગકુરંગકે

પુન્નાગકેશરાશોકચ્છિન્નકિજલ્કપિંજરે ॥
કલ્પિતે કાંચનગિરૌ દ્વિતીય ઇવ વેધસા

સા બભૌ કાંતિસર્વસ્વકોશઃ કુસુમધન્વનઃ ॥
ઉર્વશ્યનલ્પસામાન્યલાવણ્યામૃતવાહિની

અંગપ્રભાસુવર્ણેન સિતમૌક્તિકશોભિતા ॥
તારુણ્યરુચિરત્વેન તારુણ્યેન વિભૂષિતા

વિલોમલોચનાપાંગતરંગધવલત્વિષા ॥
નવપલ્લવસચ્છાયં કલ્પયન્તી નિજાધરમ્

કર્ણોપલમ્બિસંઘુષ્યદ્ભૃઙ્ગાઢ્યચૂતમઞ્જરી ॥
સુધાગર્ભસમુદ્ભૂતા પારિજાતલતા યથા

તનુમધ્યા પૃથુશ્રોણિર્વર્ણોદ્ભિન્નપયોધરા ॥
નિઃશાણિતશરસ્યેવ શક્તિઃ કુસુમધન્વનઃ

અપશ્યદાશ્રમે તસ્મિન્મુનિરાયતલોચનામ્ ॥
નયનાનલદાહેન વિદગ્ધેન મનોભુવા

ત્રિનેત્રવંચનાયૈવ કલ્પિતાં લલનાતનુમ્ ॥
તામાશ્રમલતાપુષ્પકાંચીરચિતકુણ્ડલામ્

વિલોક્ય તાં વિશાલાક્ષીં મુનિર્વ્યાકુલિતેન્દ્રિયઃ ॥
બભૂવ રોષસંતપ્તઃ શશાપ ચ બહુ જ્વલન્

॥ રૈભ્ય ઉવાચ ॥ ॥
કુરૂપતાં વ્રજ ક્ષિપ્રં યા ત્વં સૌંદર્યગર્વિતા ॥
સમાગતા તપોવિઘ્નહેતવે મમ સન્નિધૌ

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ શપ્તા રુષા તેન મુનિના સા શુભેક્ષણા ॥
ઉવાચ વનિતા ભૂત્વા પ્રાંજલિર્મુનિમાદરાત્ ॥

॥ ઉર્વશ્યુવાચ ॥ ॥
ભગવન્મે પ્રસીદ ત્વં પરાધીના યતસ્ત્વહમ્ ॥
ત્વચ્છાપસ્ય કથં મુક્તિર્ભવિતા નિયતવ્રત

॥ રૈભ્ય ઉવાચ ॥ ॥
અયોધ્યાયામસ્તિ તીર્થં પાવનં પરમં મહત્ ॥
તત્ર સ્નાનં કુરુષ્વાદ્ય સૌંદર્યં પરમાપ્નુહિ

ત્વન્નામ્નૈવ ચ વિખ્યાતિં તોયં યાસ્યતિ તદ્ધ્રુવમ્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
એવં સા વિપ્રવચસા વિદધે સર્વમાદરાત્ ॥
સુન્દરી સાઽભવત્ક્ષિપ્રં તત્સ્થાનં ખ્યાતિમાયયૌ

અત્ર સ્નાનં મુનિશ્રેષ્ઠ યઃ કુર્યાદ્વિધિવજ્જનઃ ॥
સૌંદર્યં પરમં તસ્ય ભવેત્તત્ર ન સંશયઃ

ભાદ્રે શુક્લતૃતીયાયાં યાત્રા સાંવત્સરી ભવેત્ ॥
વિષ્ણુરત્ર જનૈઃ પૂજ્યઃ સર્વકામાર્થસિદ્ધયે

એવં કુર્વન્નરો વિદ્વાન્વિષ્ણુલોકે વસેત્સદા ॥
નરો વા યદિ વા નારી સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ॥

ઘોષાર્કકુંડં પરમમુર્વશીકુંડદક્ષિણે ॥
વર્તતે મુનિશાર્દૂલ સર્વપાપાપહં સદા

યત્ર સ્નાનેન દાનેન સૂર્યલોકે મહીયતે ॥
એતત્તીર્થસ્ય સદૃશં નાપરં વિદ્યતે ક્વચિત્

વ્રણી કુષ્ઠી દરિદ્રી વા દુઃખાક્રાંતોઽપિ યો નરઃ ॥
કરોતિ વિધિવત્સ્નાનં સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્

રવિવારે વિશેષેણ કર્ત્તવ્યં સ્નાનમાદરાત્ ॥
ભાદ્રે માસિ તથા માઘે શુક્લષષ્ઠ્યાં પ્રયત્નતઃ

કર્ત્તવ્યં વિધિવત્સ્નાનં સૂર્યલોકાભિકાંક્ષયા ॥
પૌષે માસિ તથા સ્નાનં સૂર્યવારે વિશેષતઃ

સપ્તમ્યાં રવિયુક્તાયાં સ્નાનં બહુફલપ્રદમ્ ॥
ઘોષાભિધોઽભવત્પૂર્વં સૂર્યવંશે નરેશ્વરઃ

સમુદ્રમેખલામેકઃ પૃથિવીં સમપાલયત્ ॥
યસ્ય કીર્ત્યા પ્રકાશંતે ત્રિલોકીમંડલાનિ વૈ

યઃ પ્રતાપાત્સ્ફુરન્ભાતિ પ્રભાકર ઇવાપરઃ ॥
પ્રચંડતરદોર્દંડખંડિતારાતિમંડલઃ

સ કદાચિત્પ્રજાપાલો મંત્ત્રિવિન્યસ્તભૂતલઃ ॥
બભ્રામ મૃગયાસક્તો વનેઽતિગહનદ્રુમે

સ રાજા પૂર્વજન્મોત્થપાપૈરશુભસૂચકૈઃ ॥
કૃમિવ્યાપ્તકરાંભોજઃ સુન્દરોપિ ગતસ્મયઃ

મૃગયાયામભૂદેકઃ કદાચિત્પર્યટન્વને ॥
વરાહસિંહહરિણાન્નિઘ્નન્ગચ્છન્નિતસ્તતઃ

તૃષાક્રાન્તો મ્લાનતનુઃ સરોઽપશ્યત્પુરો નૃપઃ ॥
દદર્શ તત્ર ચ મુનીન્સ્નાનસંધ્યાદિતત્પરાન્

તતો વિધિવદાચમ્ય સ્નાનં ચક્રે નરેશ્વરઃ ॥
તતો દિવ્યશરીરોઽભૂદાનંદામલમાનસઃ

મુનિભિસ્તીર્થમાજ્ઞાય ચક્રે સૂર્ય્યસ્તુતિં પ્રિયામ્

॥
॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ભગવન્દેવદેવેશ નમસ્તુભ્યં ચિદાત્મને ॥
નમઃ સવિત્રે સૂર્યાય જગદાનંદદાયિને

પ્રભાગેહાય દેવાય ત્રયીભૂતાય તે નમઃ ॥
વિવસ્વતે નમસ્તુભ્યં યોગજ્ઞાય સદાત્મને

પરાય પરમેશાય ત્રિલોકીતિમિરચ્છિદે ॥
અચિન્ત્યાય સદા તુભ્યં નમો ભાસ્કરતેજસે ॥

યોગપ્રિયાય યોગાય યોગજ્ઞાય સદા નમઃ ॥
ૐકારાય વષટ્કારરૂપિણે જ્ઞાનરૂપિણે

યજ્ઞાય યજ્ઞમાનાય હવિષે ઋત્વિજે નમઃ ॥
રોગઘ્નાય સ્વરૂપાય કમલાનંદદાયિને

અતિસૌમ્યાતિતીક્ષ્ણાય સુરાણાં પતયે નમઃ ॥
સત્રાશાય નમસ્તુભ્યં ભક્તત્રાય પ્રિયાત્મને

પ્રકાશકાય સતતં લોકાનાં હિતકારિણે ॥
પ્રસીદ પ્રણતાયાદ્ય મહ્યં ભક્તિકૃતે સ્વયમ્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેવં બ્રુવતસ્તસ્ય સ પ્રસન્નો રવિઃ સ્વયમ્ ॥
આવિર્બભૂવ સહસા ભક્તસ્ય પ્રિયકામ્યયા ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં પ્રશ્રયાનતમૂર્દ્ધજમ્

॥
॥ રવિરુવાચ ॥ ॥
વરં વરય રાજેંદ્ર પ્રસન્નોઽસ્મિ તવાગ્રતઃ ॥
દદામિ તદ્વરં તેઽદ્ય યત્ત્વયા મનસેપ્સિતમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ભગવન્ભાસ્કરાનંત પ્રયચ્છસિ વરં યદિ ॥
મન્નામ્ના કૃતમૂર્ત્તિસ્તે તિષ્ઠત્વત્ર સદા વિભો

॥ રવિરુવાચ ॥ ॥
એવમસ્તુ મનુષ્યેંદ્ર તવ વાંછા મનોહરા ॥
એતત્સ્તોત્રં ત્વયોક્તં મે યે પઠિષ્યંતિ માનવાઃ

તેભ્યસ્તુષ્ટઃ પ્રદાસ્યામિ સર્વાન્કામાન્નરેશ્વર ॥
એતત્સ્થાનં પરાં ખ્યાતિં ત્વન્નામ્ના યાસ્યતિ ક્ષિતૌ

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ યોઽત્ર સ્નાનં સમાચરેત્॥
મદ્ભક્તેન સદા રાજન્કર્ત્તવ્યં સ્નાનમત્ર વૈ

યંયં કામમિહેચ્છેત તંતં કામમવાપ્નુયાત્

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ દત્ત્વા વરં દેવઃ કૃપયા પરયા યુતઃ ॥
ભાસ્વાન્સહસ્રકિરણસ્તદાન્તર્દ્ધાનમાયયૌ

રાજા ભાસ્કરદેહોત્થાં રવિમૂર્ત્તિમનુત્તમામ્ ॥
તત્ર સંસ્થાપયામાસ પૂજયામાસ ચ સ્વયમ્

ઘોષાર્કકુણ્ડં તન્નામ્ના તત્ર ખ્યાતિં જગામ હ ॥
યત્ર સ્નાનાન્નરો રાજન્સૂર્ય્યલોકે વસેત્સદા

ઇતિ રુચિરવિધાનૈસ્તૂર્ણમાદિત્યમૂર્ત્તિં વિમલપરમભક્ત્યા પૂજયિત્વાઽઽદરેણ ॥
તદમૃતમયકુણ્ડે સ્નાનમાદૌ વિધાય પ્રચુરવિમલકીર્તિઃ સૂર્યલોકે વસેત્સઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડેઽયોધ્યામાહાત્મ્યે બૃહસ્પતિકુણ્ડરુક્મિણીકુણ્ડધનયક્ષતીર્થ વસિષ્ઠકુણ્ડસાગરકુણ્ડ યોગિનીકુણ્ડોર્વશીકુણ્ડઘોષાર્કકુંડ માહાત્મ્યવર્ણનંનામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ