સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.6-6

॥ સાવર્ણિરુવાચ ॥
સ હિ ભક્તો ભગવત આસીદ્રાજા મહાન્વસુઃ ॥
કિં મિથ્યાઽભ્યવદદ્યેન દિવો ભૂવિવરં ગતઃ

કેનોદ્ધૃતઃ પુનર્ભૂમેઃ શપ્તોઽસૌ પિતૃભિઃ કુતઃ ॥
કથં મુક્તસ્તતો ભૂપ ઇત્યેતત્સ્કન્દ મે વદ્

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
શૃણુ બ્રહ્મન્કથામેતાં વસોર્વાસ વરોચિષઃ ॥
યસ્યાઃ શ્રવણતઃ સદ્યઃ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

સ્વાયમ્ભુવાન્તરે પૂર્વમિન્દ્રો વિશ્વજિદાહ્વયઃ ॥
આરરમ્ભે મહાયજ્ઞમશ્વમેધાભિધં મુને

નિબદ્ધાઃ પશવોઽજાદ્યાઃ ક્રોશન્તસ્તત્ર ભૂરિશઃ ॥
સર્વે દેવગણાશ્ચાપિ રસલુબ્ધાસ્તદાસત

ક્ષેમાય સર્વલોકાનાં વિચરન્તો યદૃચ્છયા ॥
મહર્ષય ઉપાજગ્મુસ્તત્ર ભાસ્કરવર્ચ્ચસઃ

સંમાનિતા સુરગણૈઃ પાદ્યાર્ઘ્યસ્વાગતાદિભિઃ ॥
તે બૃહન્મુનયોઽપશ્યન્મેધ્યાંસ્તાન્ક્રોશતઃ પશૂન્

સાત્ત્વિકાનામપિ ચ તં દેવાનાં યજ્ઞવિસ્તરમ્ ॥
હિંસામયં સમાલોક્ય તેઽત્યાશ્ચર્યં હિ લેભિરે

ધર્મવ્યતિક્રમં દૃષ્ટ્વા કૃપયા તે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
મહેન્દ્રપ્રમુખાનૂચુર્દેવાન્ધર્મધિયસ્તતઃ

મહર્ષય ઊચુઃ ॥
દેવૈશ્ચ ઋષિભિઃ સાકં મહેન્દ્રાઽસ્મદ્વચઃ શૃણુ ॥
યથાસ્થિતં ધર્મતત્ત્વં વદામો હિ સનાતનમ્

યૂયં જગત્સર્ગકાલે બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના ॥
સત્ત્વેન નિર્મિતાઃ સ્થો વૈ ચતુષ્પાદ્ધર્મધારકાઃ

રજસા તમસા ચાસૌ મનૂંશ્ચૈવ નરાધિપાન્ ॥
અસુરાણાં ચાધિપતીનસૃજદ્ધર્મધારિણઃ

સર્વેષામથ યુષ્માકં યજ્ઞાદિવિધિબોધકમ્ ॥
સસર્જ શ્રેયસે વેદં સર્વાભીષ્ટફલપ્રદમ્

અહિંસૈવ પરો ધર્મસ્તત્ર વેદેઽસ્તિ કીર્ત્તિતઃ ॥
સાક્ષાત્પશુવધો યજ્ઞે નહિ વેદસ્ય સંમતઃ

ચતુષ્પાદસ્ય ધર્મસ્ય સ્થાપને હ્યેવ સર્વથા ॥
તાત્પર્યમસ્તિ વેદસ્ય ન તુ નાશેઽસ્ય હિંસયા

રજસ્તમોદોષવશાત્તથાપ્યસુરપા નૃપાઃ ॥
મેધ્યેનાજેન યષ્ટવ્યમિત્યાદૌ મતિજાડ્યતઃ ॥
છાગાદિમર્થં બુબુધુર્વ્રીહ્યાદિં તુ ન તે વિદુઃ

સાત્ત્વિકાનાં તુ યુષ્માકં વેદસ્યાર્થો યથા સ્થિતઃ ॥
ગ્રહીતવ્યોન્યથા નૈવ તાદૃશી ચ ક્રિયોચિતા

યાદૃશો હિ ગુણો યસ્ય સ્વભાવસ્તસ્ય તાદૃશઃ ॥
સ્વસ્વભાવાનુસારેણ પ્રવૃત્તિઃ સ્યાચ્ચ કર્મણિ

સાત્ત્વિકાનાં હિ વો દેવઃ સાક્ષાદ્વિષ્ણૂ રમાપતિઃ ॥
અહિંસયજ્ઞેઽસ્તિ તતોઽધિકારસ્તસ્ય તુષ્ટયે

પ્રત્યક્ષપશુમાલભ્ય યજ્ઞસ્યાચરણં તુ યત્ ॥
ધર્મઃ સ વિપરીતો વૈ યુષ્માકં સુરસત્તમાઃ

રજસ્તમોગુણવશાદાસુરીં સંપદં શ્રિતાઃ ॥
યુષ્માકં યાજકા હ્યેતે સન્ત્યવેદવિદો યથા

તત્સઙ્ગાદેવ યુષ્માકં સામ્પ્રતં વ્યત્યયો મતેઃ ॥
જાતસ્તેનેદૃશં કર્મ પ્રારબ્ધમિતિ નિશ્ચિતમ્

રાજસાનાં તામસાનામાસુરાણાં તથા નૃણામ્ ॥
યથાગુણં ભૈરવાદ્યા ઉપાસ્યાઃ સન્તિ દેવતાઃ

સ્વગુણાનુગુણાત્મીયદેવતાતુષ્ટયે ભુવિ ॥
હિંસ્રયજ્ઞવિધાનં યત્તેષામેવોચિતં હિ તત્

તત્રાપિ વિષ્ણુભક્તા યે દૈત્યરક્ષોનરાદયઃ ॥
તેષામપ્યુચિતો નાસ્તિ હિંસ્રયજ્ઞઃ કુતસ્તુ વઃ

યજ્ઞશેષો હિ સર્વેષાં યજ્ઞકર્માનુતિષ્ઠતામ્ ॥
અનુજ્ઞાતો ભક્ષણાર્થં નિગમેનૈવ વર્તતે

સાત્ત્વિકાનાં દેવતાનાં સુરામાંસાશનં ક્વચિત્ ॥
અસ્માભિસ્ત્વીક્ષિતં નૈવ ન શ્રુતં ચ સતાં મુખાત્

તસ્માદ્વ્રીહિભિરેવાસૌ યજ્ઞઃ ક્ષીરેણ સર્પિષા ॥
મેધ્યૈરન્નરસૈશ્ચાઽન્યૈઃ કાર્યો ન પશુહિંસયા

તત્રાપિ બીજૈર્યષ્ટવ્યમજસંજ્ઞામુપાગતૈઃ ॥
ત્રિવર્ષકાલમુષિતૈર્ન્ન યેષાં પુનરુદ્ગમઃ

અદ્રોહશ્ચાયલોભશ્ચ દમો ભૂતદયા તપઃ ॥
બ્રહ્મચર્યં તથા સત્યમદમ્ભશ્ચ ક્ષમા ધૃતિઃ

સનાતનસ્ય ધર્મસ્ય રૂપમેતદુદીરિતમ્ ॥
તદતિક્રમ્ય યો વર્તેદ્ધર્મઘ્નઃ સ પતત્યધઃ

॥ સ્કન્દ ઉવાચ ॥
ઇત્થં વેદરહસ્યજ્ઞૈર્મહામુનિભિરાદરાત્ ॥
બોધિતા અપિ સન્નીત્યા સ્વપ્રતિજ્ઞાવિઘાતતઃ ॥
તદ્વાક્યં જગૃહુર્નૈવ તત્પ્રામાણ્યવિદોપિ તે

મહદ્વ્યતિક્રમાત્તર્હિ માનક્રોધમદાદયઃ ॥
વિવિશુસ્તેષ્વધર્મસ્ય વંશ્યાશ્છિદ્રગવેષિણઃ

અજશ્છાગો ન બીજાનીત્યાદિ વાદિષુ તેષ્વથ ॥
વિમનસ્સ્વૃષિવર્યેષુ પુનસ્તાન્બોધયત્સુ ચ

રાજોપરિચરઃ શ્રીમાંસ્તત્રૈવાગાદ્યદૃચ્છયા ॥
તેજસા દ્યોતયન્નાશા ઇન્દ્રસ્ય પરમઃ સખા

તં દૃષ્ટ્વા સહસાયાન્તં વસું તે ત્વન્તરિક્ષગમ્ ॥
ઊચુર્દ્વિજાતયો દેવાનેષ ચ્છેત્સ્યતિ સંશયમ્

એષ ભૂમિપતિઃ પૂર્વં મહાયજ્ઞાન્સહસ્રશઃ ॥
ચક્રે સાત્વતતન્ત્રોક્તવિધિનારણ્યકેન ચ

યેષુ સાક્ષાત્પશુવધઃ કસ્મિંશ્ચિદપિ નાઽભવત્ ॥
ન દક્ષિણાનુકલ્પશ્ચ નાપ્રત્યક્ષસુરાર્ચ્ચનમ્

અહિંસાધર્મરક્ષાભ્યાં ખ્યાતોસૌ સર્વતો નૃપઃ ॥
અગ્રણીર્વિષ્ણુભક્તાનામેકપત્નીમહાવ્રતઃ

ઈદૃશો ધાર્મિકવરઃ સત્યસન્ધશ્ચ વેદવિત્ ॥
કથંચિન્નાન્યથા બ્રૂયાદ્વાક્યમેષ મહાન્વસુઃ

એવં તે સંવિદં કૃત્વા વિબુધા ઋષયસ્તથા ॥
અપૃચ્છન્સહસાઽભ્યેત્ય વસું રાજાનમુત્સુકાઃ

દેવમહર્ષય ઊચુઃ ॥
ભો રાજન્કેન યષ્ટવ્યં પશુના હોસ્વિદૌષધૈઃ ॥
એતં નઃ સંશયં છિન્ધિ પ્રમાણં નો ભવાન્મતઃ

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
સ તાન્કૃતાઞ્જલિર્ભૂત્વા પરિપપ્રચ્છ વૈ વસુઃ ॥
કસ્ય વઃ કો મતઃ પક્ષો બ્રૂત સત્યં સમાહિતાઃ

મહર્ષય ઊચુઃ ॥
ધાન્યૈર્યષ્ટવ્યમિત્યેવ પક્ષોઽસ્માકં નરાધિપ ॥
દેવાનાં તુ પશુઃ પક્ષો મતં રાજન્વદાત્મનઃ

સ્કન્દ ઉવાચ ॥
દેવાનાં તુ મતં જ્ઞાત્વા વસુસ્તત્પક્ષસંશ્રયાત્ ॥
છાગાદિપશુનૈવેજ્યમિત્યુવાચ વચસ્તદા

એવં હિ માનિનાં પક્ષમસન્તં સ ઉપાશ્રિતઃ ॥
ધર્મજ્ઞોપ્યવદન્મિથ્યા વેદં હિંસાપરં નૃપઃ

તસ્મિન્નૈવ ક્ષણે રાજા વાગ્દોષાદન્તરિક્ષતઃ ॥
અધઃ પપાત સહસા ભૂમિં ચ પ્રવિવેશ સઃ॥
મહતીં વિપદં પ્રાપ ભૂમિમધ્યગતો નૃપઃ॥
સ્મૃતિસ્ત્વેનં ન પ્રજહૌ તદા નારાયણાશ્રયાત્

મોચયિત્વા પશૂન્ત્સર્વાંસ્તતસ્તે ત્રિદિવૌકસઃ ॥
હિંસાભીતા દિવં જગ્મુઃ સ્વાશ્રમાંશ્ચ મહર્ષયઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવ ખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે વેદસ્યહિંસાપરત્વોક્ત્યા ઉપરિચરવસોરધઃપાતવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ