સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.5-7

અથ પદ્માવતીદર્શનેન શ્રીનિવાસસ્ય મોહપ્રાપ્તિઃ ॥ ॥ ॥
॥ શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥ ॥
સમ્પ્રાપ્ય ચાલયં દિવ્યમવતીર્ય હયોત્તમાત્ ॥
વિસૃજ્ય સાનુગાન્સર્વાન્દેવાન્કૈરાતરૂપકાન્

વિશ્રમધ્વમિતિ પ્રોચ્ય વિવેશ મણિમણ્ડપમ્ ॥
આરુહ્ય મણિસોપાનં પંચકક્ષા અતીત્ય ચ

મુક્તાગૃહં સમાસાદ્ય તસ્મિઁલ્લોલાયિતે શુભે ॥
નવરત્નમયે મંચે સંવિવેશાવશો હરિઃ

સંસ્મરન્પદ્મગર્ભાભાં તામેવાયતલોચનામ્ ॥
તનુમધ્યાં પીનકુચાં મન્દસ્મિતસુખાંબુજામ્

ક્ષીરાબ્ધિતનયામેવ મેને પદ્મોદ્ભવાં શુભામ્ ॥
તસ્યાં ગતમના દેવઃ શ્રીનિવાસો મુમોહ ચ

॥ અથ મુહ્યમાનં શ્રીનિવાસં પ્રતિ બકુલમાલિકોક્તિઃ ॥ ॥
તતો મધ્યાહ્નસમયે કૃત્વાન્નં દિવ્યમુત્તમમ્ ॥
સૂપદંશં સુગન્ધં ચ દેવાર્હમતિશોભનમ્

શુદ્ધાન્નં પાયસાન્નં ચ ગૌડં મુદ્ગાન્નમેવ ચ ॥
કૃત્વા પઞ્ચવિધાપૂપાન્પૂરિકાવટકાનપિ

દેવં દ્રષ્ટું યયૌ શીઘ્રં સખી વકુલમાલિકા ॥
પદ્માવતીપદ્મપત્રા ચિત્રરેખાસમન્વિતા

નિવેશ્ય દ્વારિ દેવસ્ય તાઃ સર્વાઃ પ્રમદોત્તમાઃ ॥
વિવેશ તત્સમીપં સા સ્વયં બકુલમાલિકા

ગત્વા સમીપં દેવસ્ય વવન્દે ભક્તિભાવતઃ ॥
દૃષ્ટ્વાથ દેવં વિવશં પર્યંકે રત્નભૂષિતે

પાદસંવાહનં કૃત્વા નિમીલિતવિલોચનમ્ ॥
તં ધ્યાયન્તં ચ કિમપિ વ્યાજહાર શુચિસ્મિતા

ઉત્તિષ્ઠ દેવદેવેશ કિં શેષે પુરુષોત્તમ ॥
પરમાન્નં કૃતં દેવ ભોક્તુમાગચ્છ માધવ

કિં વા ત્વમાર્તવચ્છેષે સર્વલોકાર્તિનાશન ॥
મૃગયામટતા દેવ કિ દૃષ્ટં ભવતા વને

અવસ્થા તે વિશાલાક્ષ કામુકસ્યેવ દૃશ્યતે ॥
કા દૃષ્ટા દેવકન્યા વા માનુષી વાઽહિકન્યકા ॥

બ્રૂહિ મે ત્વમચિન્ત્યાત્મન્કન્યાં તાં ચિત્તહારિણીમ્

॥ શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥ ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા નિઃશ્વાસમકરોદ્વિભુઃ ॥
નિઃશ્વસંતં પુનઃ પ્રાહ પ્રીતા બકુલમાલિકા

એવં મનોહરા કા સા તવાપિ પુરુષોત્તમ ॥
તામવોચદ્ધૃષીકેશો વક્ષ્યામિ શૃણુ તત્ત્વતઃ

॥ ॥ અથ શ્રીનિવાસોક્તપદ્માવતીપરિણયકારણાનિ ॥
॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
પુરા ત્રેતાયુગે પુણ્યે રાવણં હતવાનહમ્ ॥
તદા વેદવતી કન્યા સાહાય્યમકરોચ્છ્રિયઃ

સીતારૂપાભવલ્લક્ષ્મીર્જનકસ્ય મહીતલાત્ ॥
ગતે મયિ તુ મારીચં હન્તું પઞ્ચવટીવને

મમાનુજોઽપિ મામેવ સીતયા ચોદિતોન્વયાત્ ॥
તદન્તરે રાક્ષસેન્દ્રો હર્તું સીતામુપાયયૌ

અગ્નિહોત્રગતો વહ્નિસ્તં જ્ઞાત્વા રાવણોદ્યમમ્ ॥
આદાય સીતાં પાતાલે સ્વાહાયાં સન્નિવેશ્ય ચ

તેનૈવ રક્ષસા સ્પૃષ્ટાં પુરા વેદવતીં શુભામ્ ॥
અગ્નૌ વિસૃષ્ટદેહાં તાં સંહર્તું રાવણં પુનઃ

સીતાયા રૂપસદૃશીં કૃત્વા ચૈવોત્સસર્જ હ ॥
સા રાવણહૃતા ભૂત્વા લંકાયાં ચ નિવેશિતા

હતે તુ રાવણે પશ્ચાત્પુનરગ્નિં વિવેશ સા ॥
અગ્નિસ્તુ રક્ષિતાં લક્ષ્મીં સ્વાહાયાં મમ જાનકીમ્

દત્ત્વા હસ્તે ચ મામાહ સીતયા સહિતાં સખીમ ॥
ઇયં વેદવતી દેવ સીતાયાઃ પ્રિયકારિણી

સીતાર્થં રાક્ષસપુરે તેન બન્દીકૃતા સ્થિતા ॥
તસ્માદેનાં વરેણૈવ પ્રીણય ત્વં શ્રિયા સહ

ઇતિ વહ્નિવચઃ શ્રુત્વા સીતા મામવદચ્છુભા ॥
મમ પ્રીતિકરી નિત્યમિયં વેદવતી વિભો

તસ્માત્પરં ભાગવતીં દેવૈનાં વરય પ્રભો

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
તથા દેવિ કરિષ્યામિ હ્યષ્ટાવિંશે કલૌ યુગે ॥
તાવદેષા બ્રહ્મલોકે વસત્વમરપૂજિતા

પશ્ચાત્તુ ભૂમિતનયા ભવિષ્યતિ વિયત્સુતા ॥
ઇતિ દત્તવરા પૂર્વં મયા લક્ષ્મ્યા ચ સુન્દરી

અદ્ય નારાયણપુરે સમ્ભૂતા ધરણીતલાત્ ॥
પદ્માસમા પદ્મનેત્રી પદ્માદત્તવરા સતી

સખીભિરનુરૂપાભિર્વને પુષ્પાણિ ચિન્વતી ॥
મૃગયામટતા તત્ર મયા દૃષ્ટા મનોરમા

તસ્યા રૂપં મયા વક્તું ન શક્યં શતહાયનૈઃ ॥
લક્ષ્મ્યેવ ચ તયા મેઽદ્ય સંગમો ભવિતા યદિ

પ્રાણાઃ સ્થિરા ભવિષ્યન્તિ સત્યમિત્યવધારય

॥ અથ વિયદ્રાજપુરં પ્રતિ બકુલમાલિકાગમનમ્॥ ॥
ત્વં તત્ર ગત્વા તાં કન્યાં દૃષ્ટ્વા બકુલમાલિકે ॥
જાનીહિ રૂપલાવણ્યાદિયં યોગ્યેતિ ચાસ્ય વૈ ॥
અનવદ્યા વિશાલાક્ષી પદ્મેન્દીવરલોચના

ઇત્યુક્ત્વા મોહમાપન્નં તં પ્રાહ બકુલા પુનઃ ॥
ઇતો ગચ્છામિ દેવેશ મનોજ્ઞા તવ યત્ર સા

માર્ગં વદ રમાધીશ ગમિષ્યે યેન તાં પ્રતિ ॥
એવમુક્તો રમાધીશસ્તાં પ્રાહ વકુલસ્રજમ્

ઇતો ગચ્છ મહાભાગે શ્રીનૃસિંહગુહા યતઃ ॥
તન્માર્ગેણાવતીર્યાસ્માદ્ભૂધરેન્દ્રાન્મનોરમાત્

અગસ્ત્યાશ્રમમાસાદ્ય દૃષ્ટ્વા લિંગં તદર્ચિતમ્ ॥
અગસ્ત્યેશ ઇતિ ખ્યાતં સુવર્ણમુખરીતટે

તીરેણૈવ તતો ગચ્છ શુકબ્રહ્મઋષેર્વનમ્ ॥
પશ્યન્તી સ્વર્ણમુખરીં તત્ર કલ્લોલમાલિનીમ્

તત્ર પદ્મસરોનામ પાવનં પદ્મસંયુતમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વાઽથ તત્તીરે તપન્તં મુનિસત્તમમ્

છાયાશુકં નમસ્કૃત્ય કૃષ્ણં ચ બલસંયુતમ્ ॥
આરાધ્યમાનં મુનિના શુકેન સતતં શુભે

ઇન્દ્રનીલમણિશ્યામં પીતનિર્મલવાસસમ્ ॥
તીર્થયાત્રાં ગમિષ્યન્તં બલભદ્રં સિતાકૃતિમ્

ઉપાસયન્તં મંત્રાણિ મુક્તાન્વિતકરદ્વયમ્ ॥
ઉદ્યન્તં પાદુકાયુક્તં બલભદ્રં પ્રણમ્ય ચ

આદાય સ્વર્ણકમલં સરસોઽસ્માદ્વરાનને ॥
તીર્ત્વા સુવર્ણમુખરીં વનાન્યુપવનાનિ ચ

અરણીતીરમાસાદ્ય વિશ્રમ્ય ચ વનાન્તરે ॥
નારાયણપુરીં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં ચ ગમિષ્યસિ

તસ્યાશ્ચોપવને વૃક્ષાન્પુષ્પાઢ્યાન્ફલસંયુતાન્ ॥
પનસામ્રશિરીષાંશ્ચ કુન્દતિન્દુકપાટલાન્

પુન્નાગનાગવરણરસાલાંકોલચંપકાન્॥
બકુલામલકાન્સાલાંસ્તાલહિંતાલપદ્મકાન્

જમ્બૂનિમ્બકદમ્બૈલાપિપ્પલીમધુકાર્જુનાન્ ॥
પ્રિયંગુહિંગુખર્જૂરમાયૂરાશોકલોધ્રકાન્

અશ્વત્થોદુમ્બરપ્લક્ષબદરીભૂર્જકીચકાન્ ॥
ચિઞ્ચાકિંશુકમન્દારશાલ્મલીબીજપૂરકાન્

પૂગનારંગલિકુચનારિકેલવનાકુલાન્ ॥
મલ્લિકામાલતીકુન્દ યૂથિકાકેતકીયુતાન્

કરવીરાબ્જસંપન્નાન્રાજરંભાવિરાજિતાન્ ॥
મયૂરકીરગરુડશુકસારસસંકુલાન્

ભૃંગઝંકારનિબિડાનારામાન્સુમનોહરાન્ ॥
પશ્યન્તીં પરમં હર્ષમવાપ્ય ચ નદીતટે

ગત્વા પૂર્વોત્તરે માર્ગે પુરીમિન્દ્રપુરીસમામ્ ॥
ગઙ્ગયેવાવૃતાં નિત્યં સરિતારણિનામયા

આકાશરાજનગરીં ગત્વા તત્રોચિતં કુરુ

॥ શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યાદિશ્ય સુરાધીશઃ સખીં તાં બકુલાભિધામ્ ॥
વિસૃજ્ય શયને શુભ્રે સ શિશ્યે શ્રીસમન્વિતઃ

પ્રણમ્ય દેવદેવેશં સખી બકુલમાલિકા ॥
ગુઞ્જામણિસમાકારં રક્તાશ્વમધિરુહ્ય સા

યથોક્તમાર્ગેણ યયૌ પશ્યન્તી વિવિધાન્મૃગાન્ ॥
મત્તેભાન્પર્વતાકારાઞ્છ્વેતદન્તવિભૂષિતાન્ ॥

કરિણીયૂથસહિતાઞ્જલદાદાનતત્પરાન્ ॥
સિંહાઞ્છ્વે(?)તઘનપ્રખ્યાન્સિંહીયૂથૈરનુદ્રુતાન્

શાર્દૂલર્ક્ષાંશ્ચ ખડ્ગાંશ્ચ શરભાન્ગવયાન્મૃગાન્ ॥
કૃષ્ણસારાંશ્ચ ગોમાયૂઞ્છશાંશ્ચ પ્રિયકાનપિ

સારસાંશ્ચ મયૂરાંશ્ચ માર્જારાન્વનગોચરાન્ ॥
વૃકાઞ્છુકાન્સૂકરાંશ્ચ સુવાચઃ પક્ષિણસ્તથા

પશ્યન્તી વિવિધાકારાંસ્તુષ્યન્તી ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
આસસાદારણીતીરં પશ્ચિમં પાદપાકુલમ્

અવતીર્યારુણાદશ્વાદગસ્ત્યેશસમીપતઃ ॥
દૃષ્ટ્વાગસ્ત્યેશ્વરં લિઙ્ગમગસ્ત્યેન સુપૂજિતમ્

તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ વિશશ્રામ નદીતટે

॥
॥ અથ દિવ્યોદ્યાનસ્થપદ્માવતીસખીઃ પ્રતિ બકુલમાલિકોક્તિઃ ॥ ॥
તત્રાગતા રાજગૃહાદ્યોષિતો દેવસંનિધૌ ॥
સખીઃ પદ્માલયાયાસ્તા દૃષ્ટ્વા બકુલમાલિકા

ગત્વા સમીપે તાસાં સા કિંવદન્તીં સ્મ પૃચ્છતિ

॥ બકુલમાલિકોવાચ ॥ ॥
કા યૂયં યોષિતો બ્રૂત વિચિત્રાભરણસ્રજઃ ॥
કુતઃ સમાગતા હ્યત્ર કિં કાર્યં વોઽમલાનનાઃ

તાસ્તુ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા સ્મિતપૂર્વમથાબ્રુવન્ ॥
શૃણુષ્વાવહિતા દેવિ વયં વક્ષ્યામહેઽધુના

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે ધરણીવરાહસંવાદે પદ્માવતીદર્શનેન શ્રીનિવાસસ્યમોહપ્રાપ્ત્યાદિવર્ણનંનામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ