સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.5-4

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
કિમર્થં ભગવાંસ્તત્ર વસતિ શ્રદ્ધયા પુનઃ ॥
કિં પુણ્યં કિં ફલં તસ્ય દર્શનસ્પર્શનાદિભિઃ

નૈવેદ્યભક્ષણં ચાપિ મહાપૂજાકૃતેસ્તથા ॥
પ્રદક્ષિણસ્ય ચ ફલં બ્રૂહિ મે કૃપયા પિતઃ

॥ શિવ ઉવાચ ॥ ॥
પુરા કૃતયુગસ્યાદૌ સર્વભૂતહિતાય ચ ॥
મૂર્તિમાન્ભગવાંસ્તત્ર તપોયોગસમાશ્રિતઃ

ત્રેતાયુગે હ્યૃષિગણૈર્યોગાભ્યાસૈકતત્પરઃ ॥
દ્વાપરે સમનુપ્રાપ્તે જ્ઞાનનિષ્ઠો હિ દુર્લભઃ

ઋષીણાં દેવતાનાં ચ દુર્દર્શો ભગવાનભૂત્ ॥
તતો હ્યૃષિગણા દેવા અલભ્ય ભગવદ્ગતિમ્

સ્વાયંભુવં પદં યાતા વિસ્મયાકુલચેતસઃ ॥
તત્ર ગત્વા નમસ્કૃત્ય ઊચુર્લોકેશ્વરં મુદા ॥
બૃહસ્પતિં પુરસ્કૃત્ય ઋષયશ્ચ તપોધનાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
નમસ્તે સર્વલોકાનામાશ્રયઃ શરણાર્તિહા ॥
વૃત્તિદઃ કરુણાપૂર્ણઃ પિતામહ સુરેશ્વર ॥
નિવેદનીયા વિપદઃ સમુદ્ધર્તા પિતાસિ નઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
કિમર્થમાગતા યૂયં વિસ્મયાકુલમાનસાઃ ॥
મિલિતા ઋષિભિઃ સાકં બ્રૂતાગમનકારણમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
દ્વાપરે સમનુપ્રાપ્તે વિશાલાયાં વિશાલધીઃ ॥
ભગવાન્દૃશ્યતે નૈવ તત્ર કિં કારણં વદ

વિશાલા કિં પરિત્યક્તા તતો વા ક્વ ગતઃ સ્વયમ્ ॥
અપરાધાદુતાસ્માકં કથં ચાસૌ પ્રસીદતિ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નાહમેતદ્વિજાનામિ શ્રુતં ચાદ્ય મુખાદ્ધિ વઃ ॥
કો હેતુર્દૃક્પથાતીતો ભગવાન્ભવતાં સુરાઃ ॥
આગચ્છત વયં યામસ્તીરં ક્ષીરપયોનિધેઃ

ઇત્યુક્તાસ્તે પુરોધાય બ્રહ્માણં ત્રિદિવૌકસઃ ॥
યયુઃ ક્ષીરાંબુધેસ્તીરમૃષયશ્ચ તપોધનાઃ

તત્ર ગત્વા જગન્નાથં દેવદેવં વૃષાકપિમ્ ॥
ગીર્ભિશ્ચિત્રપદાર્થાભિસ્તુષ્ટુવુર્જગદીશ્વરમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નમસ્તે પુરુષાધ્યક્ષ સર્વભૂતગુહાશય ॥
વાસુદેવાખિલાધાર જગદ્ધેતો જગન્મય

ત્વમેવ સર્વભૂતાનાં હેતુઃ પતિરુતાશ્રયઃ ॥
માયાશક્તિમુપાશ્રિત્ય વિચરસ્યેકસુન્દર

એકો નાનાયતે યોઽસૌ નટવજ્જાયતેઽવ્યયઃ ॥
વ્યાપકોઽપિ કૃપાલુત્વાદ્ભક્તહૃત્પદ્મષટ્પદ ॥
દદાતિ વિવિધાનંદં તં વંદે જગતાં પતિમ્

॥
॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
વિપદ્વનાંતે હુતભુગ્જનાનાં ગૃહીતસત્ત્વસ્ત્રિદશાવનીશઃ ॥
ચરાચરાત્મા ભગવાનનંતઃ કૃપાકટાક્ષૈરવલોકતાં નઃ

સકૃદ્યન્નામપીયૂષરસપાનપરઃ પુમાન્ ॥
નિઃશ્રેયસં તૃણમિવ મન્યતે તં હરિં ભજે

અવિદ્યાપ્રતિબિંબત્વાજ્જીવભાવમુપાગતઃ ॥
વિજ્ઞત્વાદુપશાંતાત્મા સ પુનાતુ જગત્ત્રયમ્

॥ ગંધર્વા ઊચુઃ ॥ ॥
પિબંતિ યે હરેઃ પદાંબુસંગલેશતઃ પયઃ પયો ન તે પુનઃપુનઃ પિબંતિ માતુરંકતઃ ॥
પ્રસંગતો યદા ભિધાસુધાં નિપીય માનવા મૃતાઽમૃતં વ્રજંત્યધો ન જાતુ યાંત્યશંકિતાઃ

તતઃ સ્તુતો હરિઃ સાક્ષાત્સિંધોરુત્થાય ચાબ્રવીત્ ॥
અલક્ષિતોઽપરૈર્બ્રહ્મા પરં તદ્વેદ નાપરઃ

બ્રહ્મા તદુપધાર્યાથ નત્વા તસ્મૈ દિવૌકસ ॥
બોધયામાસ સકલં સુરાઃ શૃણુત સાદરમ્

અંતર્હિતોઽસૌ ભગવાન્દૃષ્ટ્વા લોકાન્કુમેધસઃ ॥
શ્રુત્વેત્થં વચનં તસ્ય સર્વે દેવા દિવં યયુઃ

તતોઽહં યતિરૂપેણ તીર્થાન્નારદસંજ્ઞકાત્ ॥
ઉદ્ધૃત્ય સ્થાપયિષ્યામિ હરિં લોકહિતેચ્છયા

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ પાતકાનિ મહાન્ત્યપિ ॥
વિલીયંતે ક્ષણાદેવ સિંહં દૃષ્ટ્વા મૃગા ઇવ

ધર્માધર્માન્વિજિત્યાથ બદરીશં વિભું હરિમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા મુક્તિમુપાયાંતિ વિનાઽઽયાસં ષડાનન

ત્યક્તપ્રાયાણિ તીર્થાનિ હરિણા કલિકાલતઃ ॥
બદરીં સમનુપ્રાપ્ય સાક્ષાદેવાવતિષ્ઠતે

કલિકાલમનુપ્રાપ્ય મુક્તિર્યેષામભીપ્સિતા ॥
દ્રષ્ટવ્યા બદરી તૈસ્તુ હિત્વા તીર્થાન્યશેષતઃ

વિના જ્ઞાનેન યોગેન તીર્થાટનપરિશ્રમૈઃ ॥
એકેન જન્મના જંતુઃ કૈવલ્યં પદમશ્નુતે

જન્માંતરસહસ્રૈસ્તુ યેન ચારાધિતો હરિઃ ॥
સ ગચ્છેદ્બદરીં દ્રષ્ટું યત્ર જંતુર્ન શોચતિ

બદરીબદરીત્યુક્ત્વા પ્રસંગાન્મનુજોત્તમઃ ॥
સંસારતિમિરાબાધે દીપમુજ્વાલયત્યસૌ

યથા દીપાવલોકેન તમોબાધા ન જાયતે ॥
તથૈવ બદરીં દૃષ્ટ્વા પુંસો મૃત્યુભયં કુતઃ

દર્શનાદ્યસ્ય પાપાનિ રુદંત્યવ્યાહતાનિ ચ ॥
મુક્તિમાર્ગમુપાલક્ષ્ય તં વંદે બદરીપતિમ્ ॥

સશૈલકાનના ભૂમિર્દશધા દક્ષિણીકૃતા ॥
હરેઃ પ્રદક્ષિણં તદ્વદ્બદર્યાં તત્પદેપદે

અશ્વમેધે તુ યત્પુણ્યં વાજપેયશતેન ચ ॥
હરેઃ પ્રદક્ષિણાત્તદ્વદ્બદર્યાં તત્પદેપદે

ચતુર્માસે તુ યત્પુણ્યં બ્રહ્માંડદાનતસ્તથા ॥
હરેઃ પ્રદક્ષિણં તદ્વદ્બદર્યાં તત્પદેપદે

અતિકૃચ્છ્રૈર્મહાકૃચ્છ્રૈશ્છાંદસૈઃ સુકૃતં ભવેત્ ॥
હરેઃ પ્રદક્ષિણં તદ્વદ્બદર્યાં તત્પદેપદે

બદર્યાં વિષ્ણુનૈવેદ્યં સિક્થમાત્રં ષડાનન ॥
અશનાચ્છોધયેત્પાપં તુષાગ્નિરિવ કાંચનમ્

યદન્નં ભગવાનત્તિ ઋષિભિર્ન્નારદાદિભિઃ ॥
તત્સત્ત્વશુદ્ધયે સર્વૈર્ભોક્તવ્યમવિચારિતમ્

અમરા અપિ યન્નૂનં વ્યાજેનેચ્છન્તિ સર્વતઃ ॥
ભોક્તું બદરિકાં વિષ્ણોર્નૈવેદ્યં યાંતિ તત્પરાઃ

ભોજનાનંતરં વિષ્ણોઃ પ્રગચ્છન્તિ સ્વમાલયમ્ ॥
પ્રહ્લાદપ્રમુખા ભક્તાઃ પ્રવિશંતિ હરેઃ પદમ્

બાલ્યયૌવનવાર્દ્ધક્યે યત્પાપં જ્ઞાનતઃ કૃતમ્ ॥
નૈવેદ્યભક્ષણાદ્વિષ્ણોર્બદર્યાં તદ્વિલીયતે

પ્રાણાંતં યસ્ય પાપસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
વિષ્ણોર્નિવેદિતં ભુક્ત્વા બદર્ય્યાં તન્નિવર્ત્તતે

તીર્થાંતરેષુ યત્નેન મુક્તિં ગચ્છતિ માનવઃ ॥
નૈવેદ્યભક્ષણાદ્વિષ્ણોઃ સાલોક્યં લભતે નરઃ

હૃદિ રૂપં મુખે નામ નૈવેદ્યમુદરે હરેઃ ॥
પાદોદકં સનિર્માલ્યં મસ્તકે યસ્ય સોઽચ્યુતઃ

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વંગનાગમઃ ॥
નૈવેદ્યભક્ષણાદ્વિષ્ણોર્બદર્યાં યાંતિ સંક્ષયમ્

બદરીસદૃશં ક્ષેત્રં નૈવેદ્યસદૃશં વસુ ॥
નારદીયસમં ક્ષેત્રં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

બદરી યત્નતો ગમ્યા ભોક્તવ્યં તન્નિવેદિતમ્ ॥
દ્રષ્ટવ્યો ભગવાન્વહ્નિતીર્થે સ્નાનં સુદુર્લભમ્

પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ વ્રતાનિ નિયમાસ્તથા ॥
પાદોદકં વિશાલાયાં પાવનં પુરતો ભવેત્

કિં તસ્ય દાનૈસ્તપસા તીર્થાટનપરિશ્રમૈઃ ॥
બદર્યાં વિષ્ણુપાદોદબિંદુમાત્રં લભેદ્યદિ

પ્રાયશ્ચિત્તાનિ જલ્પંતિ તાવદેવ ષડાનન ॥
યાવન્ન લભ્યતે વિષ્ણોર્બદર્યાં ચરણોદકમ્

અનાયાસેન યેષાં વા ઇચ્છા મુક્તિપથે નૃણામ્ ॥
કર્ત્તવ્યં તૈઃ પ્રયત્નેન વિષ્ણોર્નૈવેદ્યભક્ષણમ્

યે નરાઃ પ્રતિગૃહ્ણંતિ પાપાઃ સંસારભાગિનઃ ॥
યાત્રાકૃતં ફલં તેષાં ન કદાચિત્પ્રજાયતે ॥

નૈવેદ્યનિંદનાદ્વિષ્ણોર્નિંદ્યંતે તે તમોગતાઃ ॥
નૈવેદ્યભક્ષણાત્સત્ત્વશુદ્ધિરેવ ન સંશયઃ

નૈવેદ્યં સ્વયમાનીય બ્રાહ્મણાન્ભોજયંતિ યે ॥
તુલાપુરુષદાનેન કિં ફલં તે કૃતાર્થિનઃ

કુરુક્ષેત્રે સમાસાદ્ય રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ॥
મહાદાનેન યત્પુણ્યં બદર્ય્યાં ગ્રાસમાત્રતઃ

બદરીક્ષેત્રમાસાદ્ય ગ્રાસમાત્રં પ્રયત્નતઃ ॥
ઉપાયોઽયં મહાંસ્તત્ર બદર્યાં હરિતોષણે ॥
યતિભ્યો ભોજનાદ્વિષ્ણોરપરાધ્યપિ વલ્લભઃ

ન વિષ્ણોઃ સદૃશો દેવો ન વિશાલા સમા પુરી ॥
ન ભિક્ષુસદૃશં પાત્રમૃષિતીર્થસમં ન હિ

ચાતુર્માસ્યં પ્રકુર્વંતિ યે નરાઃ પુણ્યશાલિનઃ॥
તેષાં પુણ્યફલં વક્તું બ્રહ્મણાપિ ન શક્યતે

ભિક્ષુકાણાં ફલાવાપ્તિર્વિશેષાદિહ કીર્ત્યતે ॥
વેદાંતશ્રવણાત્પુણ્યં દશધા યત્પ્રકીર્તિતમ્

બદરી દૃષ્ટિમાત્રેણ ભિક્ષુકાણાં તદિષ્યતે ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ કૈવલ્યફલભાગિનઃ

ન્યાસિનો બદરીસ્થાને વિનાયાસેન પુત્રક ॥
યે મૂર્ખા જાડ્યમાપન્ના દમ્ભકાષાયવાસસઃ ॥
બદરીદર્શનાત્તેષાં મુક્તિઃ કરતલે સ્થિતા

જ્ઞાનિનોઽજ્ઞાનિનો વાપિ ન્યાસિનો નિયતવ્રતા ॥
દ્રષ્ટવ્યા બદરી તૈસ્તુ ફલાનિ સમભીપ્સુભિઃ

શ્રુત્વાઽધ્યાયમિમં પુણ્યં પ્રસંગેનાપિ માનવઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બદરિકાશ્રમમાહાત્મ્યે શિવકાર્ત્તિકેયસંવાદે પંચમોઽધ્યાયઃ