સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.5-3

॥ જૈમિનિ રુવાચ ॥ ॥
નિર્વિણ્ણચેતસૌ તૌ તુ ત્યક્ત્વા વેશ્યાદિસંગતિમ્ ॥
ધ્યાયંતૌ મનસા વિષ્ણું શુદ્ધાહારવ્રતાવુભૌ

કાલેન કિયતા પ્રાપ્તૌ નીલાદ્રિનિલયં હરેઃ ॥
તીર્થરાજજલે સ્નાત્વા યથાવદ્વિધિચોદિતમ્

પ્રાસાદદ્વારિ તિષ્ઠંતૌ સાષ્ટાંગં પ્રણિપત્ય ચ ॥
ભગવંતં નિરીક્ષંતૌ નાપશ્યતાં તદા દ્વિજા

વિવર્ણવદનૌ દેવમદૃષ્ટ્વા ચિંતયાકુલૌ ॥
આરભેતે હ્યનશનં ભગવદ્દર્શનાવધિ

કીર્તયંતે ભગવતો નામ કલ્મષનાશનમ્ ॥
તૃતીયસ્યાં ત્રિયામાયાં જ્યોતિરેકમપશ્યતામ્

ત્રીણ્યહાનિ પુનસ્તૌ ચ તદોપાવસતાં સ્થિરૌ ॥
મધ્યે સપ્તમરાત્રેસ્તુ ભગવંતમપશ્યતામ્

ત્રિદશાનાં સ્તુતીઃ શ્રુત્વા દિવ્યજ્ઞાનૌ બભૂવતુઃ ॥
અપાસ્તપાપનિર્મોકૌ સાક્ષાદ્દેવમપશ્યતામ્

શંખચક્રગદાપાણિ દિવ્યાલંકારભૂષિતમ્ ॥
રત્નપાદુકયોઃ પૃષ્ઠે વિન્યસ્તચરણાંબુજમ્

વ્યાકોશપુંડરીકાક્ષં પ્રસન્નવદનં વિભુમ્ ॥
વામપાર્શ્વે સ્થિતાં લક્ષ્મીં વામેનાલિંગ્ય બાહુના

નાગવલ્લીદલં બદ્ધમાદદાનં શ્રિયા હૃતમ્ ॥
રત્નવેત્રકરાઃ કાશ્ચિત્કાશ્ચિચ્ચામરપાણયઃ

ગંધતૈલપ્રદીપાસ્તુ રત્નવર્તિપ્રદીપિકાઃ ॥
કાશ્ચિદ્દધાનાઃ સ્વકરૈર્યોવનાઢ્યાઃ સુભૂષિતાઃ

પશ્ચાદ્રત્નમયં છત્રં બિભ્રતી કાચિદુજ્જ્વલા॥
ધૂપપાત્રં મુખાભ્યાશે કૃષ્ણાગુરુસુધૂપિતમ્

કાચિદ્દધાના પ્રમ્લોચાં હસંતી વિગ્રહશ્રિયા ॥
લીલાલકદૃશા દેવાનનુગૃહ્ણંતમગ્રતઃ

બદ્ધાંજલિપુટાન્નમ્રકન્ધરાન્સ્તુવતઃ પૃથક્ ॥
સિદ્ધાન્મુનિગણાન્દિવ્યાન્સનકાદીન્સ્મિતેન ચ

નારદાદીંશ્ચ ગંધર્વાન્દિવ્યગાનમનોહરાન્ ॥
દત્તાવધાનં શ્રવણે લીલયૈવાનુકમ્પિનમ્

પ્રહ્લાદાદીન્વૈષ્ણવાગ્ર્યાન્સ્વરૂપં ધ્યાયતોઽગ્રતઃ ॥
ચિત્તાકર્ષણસંલીનાં વિદધાનં સ્વવિગ્રહે

વક્ષઃસ્થલપ્રવિલસત્કૌસ્તુભપ્રતિબિંબિતૈઃ ॥
દેવાદિભિર્વિશ્વરૂપમૂર્ત્તેઃ સ્વસ્યાઃ પ્રકાશકમ્

ઉપર્યુપરિ દિવ્યાયાઃ પુષ્પવૃષ્ટેરધઃ સ્થિતમ્ ॥
શ્રીસન્નિધાનવિગતશ્રિયમપ્સરસાં ગણમ્ ॥

પશ્યંતં વિવિધં નિત્યમઙ્ગહારમનોહરમ્ ॥
દિવ્યલીલાવિલાસં તં દૃષ્ટ્વા તૌ દ્વિજબાહુજૌ

બભૂવતુઃ ક્ષણાત્સર્વવિદ્યાનાં પારગૌ દ્વિજાઃ ॥
ત્રિઃ પરિક્રમ્ય દેવેશં કૃતાંજલિપુટાવુભૌ ॥
સાષ્ટાંગપાતપ્રણતૌ તુષ્ટુવાતે મુદાન્વિતૌ

॥ પુણ્ડરીક ઉવાચ ॥ ॥
નમસ્તે જગદાધાર સર્ગસ્થિત્યંતકારણ ॥
નારાયણ નમસ્તેઽસ્તુ પરમાત્મન્પરાયણ

પરમાર્થસ્ત્વમેવૈકો ભવાપ્યયવિવર્જિતઃ ॥
નિત્યાનન્દસ્વરૂપં ત્વાં વિદન્તિ ધ્યાનચક્ષુષઃ

ચિન્માત્રં જગતામીશમધિષ્ઠાનં પરાત્પરમ્ ॥
કથં નુ મૂઢહૃદયાસ્ત્વાં જાનંતિ સુનિર્મલમ્

કામાર્થલિપ્સાસંભ્રાતચેતસોઽત્યંતદુઃખિનઃ ॥
ગતાગતપથે શ્રાંતાઃ સુખભાજઃ કદાચન

અનુકંપય માં નાથ સુદીનં શરણાગતમ્ ॥
મૂઢં દુષ્કૃતકર્માણં પતિતં ભવસાગરે

કોઽન્યસ્ત્વત્સદૃશો બન્ધુર્બ્રહ્માંડે નાથ વર્ત્તતે ॥
સ્વકર્ત્તવ્યાનપેક્ષો યો દીનાનાથદયાલુકઃ

ઉચ્ચાવચભ્રમાદ્દુઃખં જલયંત્રઘટીમિવ ॥
અજસ્રમધિકર્ત્તારં પરિત્રાહિ કૃપાંબુધે

યોગક્ષેમાભિસંધાના યે મૂઢાસ્ત્વામુપાસતે ॥
લીલાવિમુક્તિદં તે વૈ ત્વન્માયાપરિમોહિતાઃ ॥ ૨૮ ।
નારાયણેતિ ત્વન્નામ કીર્તિતં તુ યદૃચ્છયા ॥
ત્વત્તોઽધિકં જગન્નાથ ચતુર્વર્ગૈકસાધનમ્ । ૨૯ ॥
ત્વં તુ તૈસ્તૈઃ પૃથગ્યજ્ઞૈસ્તાસ્તાઃ સિદ્ધીઃ પ્રયચ્છસિ ॥
ત્વમેકઃ શરણં નાથ પતિતાનાં ભવાર્ણવે

જ્ઞાનનૌકાસમારૂઢઃ કરુણાક્ષેપણીકરઃ ॥
પરં પારં પ્રભો નેતું સંસારાબ્ધેર્વિચેતનમ્

ત્વમેક ઈશિષે ભક્ત્યાનન્યયા પરિચિંતિતઃ ॥
યેઽન્યે મુક્તિપ્રદા દેવાઃ શાસ્ત્રેષુ પરિનિષ્ઠિતાઃ

દુઃખાબ્ધિકુમ્ભયોનિં તે ત્વદ્ભક્તિં પ્રાપયંતિ વૈ

તન્મે પ્રસીદ ભગવન્પદપંકજે તે ભક્તિં દૃઢાં વિતર નાથ ભવાબ્ધિમુચ્ચૈઃ ॥
ઘોરં સુદુસ્તરમમું હિ યયા તરેયમષ્ટાંગયોગજનિતશ્રમવર્જિતોઽપિ

ધર્માર્થકામનિચયૈઃ કુમતિપ્રગૃહ્યૈઃ ક્ષુદ્રૈરમીભિરહિતાલ્પસુખૈર્ન કાર્યમ્ ।
આજ્ઞાપયાંઘ્રિનલિનદ્વયચિંતનેદ્ય સાંદ્રાનુવર્ધિતસુખાર્ણવમજ્જનં મે

સ્તુત્વેત્થં જગદીશસ્ય પાદપદ્માંતિકે દ્વિજઃ ॥
પપાત ત્રાહિ કૃષ્ણેતિ વદન્વાષ્પાર્દ્રયા ગિરા ॥
તસ્થૌ સ પુનરુત્થાય કૃતાંજલિપુટઃ સ્તુવન્

॥ અમ્બરીષ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રસીદ દેવ સર્વાત્મન્નસંખ્યેયશિરોભુજ ॥
અસંખ્ય ઘ્રાણનયનપાણિપાદ નમોઽસ્તુ તે

ષટ્ત્રિંશત્તત્ત્વાતીતોઽસિ નિષ્પ્રપંચ પ્રપંચકઃ ॥
ચતુર્વિધજગદ્ધામ વિશ્વમૂર્તે નમોઽસ્તુ તે

એકપાદસ્ત્રિપાદશ્ચ તીર્થપાદોંઽતરિક્ષપાત્ ॥
યસ્ય પાદોદ્ભવા ગંગા પુનાતિ ભુવનત્રયમ્

બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં શોધકં યસ્ય નામ વૈ ॥
કીર્તિતં સર્વશુભદં નમસ્તસ્મૈ શુભાત્મને

દેવ ત્વન્નામકીર્ત્યાપિ જાયંતે સર્વસિદ્ધયઃ॥
કૌતુકાત્ત્વાં હિ મૃગ્યંતિ વિદ્વાંસો બુદ્ધિશાલિનઃ

નાથ ત્વત્પાદસલિલં સંશ્રયાત્તાપહારકમ્॥
તાપત્રયાભિભૂતસ્ય ભક્તિં મેઽત્ર દૃઢાં કુરુ

અનન્યસ્વામિનો મેઽદ્ય નાસ્ત્યન્યત્પ્રાર્થનીયકમ્॥
પ્રણિપત્ય જગન્નાથ ત્વાં પ્રયાચે સહસ્રધા

સમસ્તપુરુષાર્થસ્ય બીજં ત્વત્પાદપંકજે ॥
યાવત્પ્રાણાન્ધારયામિ તાવદ્ભક્તિર્દૃઢાસ્તુ મે

સૃષ્ટિં વિનિર્મમે ચેમાં યયા ભક્ત્યા પિતામહઃ ॥
સંહરત્યખિલં રુદ્રો લક્ષ્મીશ્ચૈશ્વર્યદાયિની

દીનાનુકંપિંસ્તાં ભક્તિં પ્રાર્થયે નાન્યમાનસઃ ॥
અનાદ્ય વિદ્યાપંકેસ્મિન્સુદૃઢે દુસ્તરં ભૃશમ્

નિમગ્નસ્ય જગન્નાથ નિરાલંબં પ્રણશ્યતઃ ॥
મહામહિમ્નસ્ત્વદ્ભક્તેર્નાન્યદસ્તિ પરાયણમ્

શ્રુતિસ્મૃત્યાદિસંભિન્નમાર્ગાઃ સંમોહહેતવઃ ॥
ત્વદ્ભક્તિમપહાર્યેતે ન પ્રવર્ત્તિતુમીશ્વરાઃ

અનન્યશરણં સ્વામિન્નનુકમ્પય માં વિભો ॥
ઇતિ સ્તુવઞ્જગન્નાથપાદપદ્માંતિકે મુદા

પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ પ્રસીદેતિ વદન્મુહુઃ ॥
તતસ્તે દેવતાઃ સર્વે સ્તુત્વા સંપૂજ્ય કેશવમ્

તલ્લીલાપાંગસંતુષ્ટાઃ પ્રયાતાસ્ત્રિદિવં પુનઃ ॥
તત ઉન્મીલિતદૃશૌ પુણ્ડરીકાંબરીષકૌ

માયયા મોહિતૌ વિષ્ણોઃ સ્વપ્નદૃષ્ટમબુધ્યતામ્ ॥
યાં દૃષ્ટ્વા દિવ્યલીલાં હિ સાક્ષાત્પલલચક્ષુષા

પુનર્માનુષભાવૌ તૌ દિવ્યસિંહાસનસ્થિતમ્ ॥
નીલજીમૂતસંકાશં ફુલ્લપદ્માયતેક્ષણમ્

શોણાધરં ચારુનાસં દિવ્યકુણ્ડલભૂષિતમ્ ॥
શંખચક્રગદાપદ્મધારિણં વનમાલિનમ્

પીનોરસ્કં ચારુહારમનર્ઘ્યમુકુટોજ્જ્વલમ્ ॥
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં દિવ્યાંગદવિભૂષિતમ્

પ્રલંબબાહું દીનાર્તપરિત્રાણસમુદ્યતમ્ ॥
સુવર્ણસૂત્રસંનદ્ધ મધ્યગ્રંથિમણીયુતમ્

દિવ્ય પીતાંબરધરં દિવ્યસ્રગ્ગન્ધભૂષિતમ્ ॥
સ્વર્ણપદ્માસનાસીનં સર્વાંગાલિંગિતશ્રિયમ્

પ્રપન્નસંતાપહરં સુધાસાગરમુલ્બણમ્ ॥
અશેષવાંછાફલદં કલ્પવૃક્ષં સુપુષ્પિતમ્

દક્ષપાર્શ્વસ્થિતં તસ્ય દદૃશાતે હલાયુધમ્ ॥
બિભર્ત્તિ યેન બ્રહ્માંડં બલેન મહતા વિભુઃ

।
તં બલં નાગરાજાનં ફણાસપ્તકમંડિતમ્ ॥
કૈલાસશિખરોત્તુંગ ધવલં કુણ્ડલોજ્જ્વલમ્

વિચિત્રવનમાલાઢ્યં દિવ્યનીલનિચોલિનમ્ ॥
સતતં વારુણીક્ષીબ ઘૂર્ણોન્નયનપંકજમ્

નિમ્નપૃષ્ઠોન્નતોરસ્કં કુણ્ડલીકૃતવિગ્રહમ્ ॥
શંખચક્રગદાપદ્મસમુજ્જ્વલચતુર્ભુજમ્

નાનાલંકારરુચિરં નતકલ્મષનાશનમ્ ॥
તયોર્મધ્યે સ્થિતાં ભદ્રાં સુભદ્રાં કુંકુમારુણામ્

સર્વલાવણ્યવસતિં સર્વદેવ નમસ્કૃતામ્ ॥
લક્ષ્મીં લક્ષ્મીશહૃદયપંકજસ્થાં પૃથક્સ્થિતામ્

વરાબ્જધારિણીં દેવીં દિવ્યનેપથ્યભૂષણામ્ ॥
પ્રપન્નકલ્પલતિકાં સર્વકલ્મષનાશિનીન્

સંસારાર્ણવમગ્નાનાં તારિણીં દેવતારણીમ્ ॥
વામપાર્શ્વસ્થિતં વિષ્ણોરદ્રાષ્ટાં ચક્રમુત્તમમ્

દાર્વગ્રનિર્મિતં વિપ્રાઃ સ્વર્ણભક્તિસમુજ્જ્વલમ્ ॥
ચતુર્દ્ધાવસ્થિતં વિષ્ણું દૃષ્ટ્વા તૌ દ્વિજબાહુજૌ

અરુણોદયવેલાયાં શ્રમં સાર્થમમન્યતામ્ ॥
સંસ્મૃત્ય તાં સ્વપ્નલીલાં વિસ્મયં જગ્મતુસ્તદા

ન દારુપ્રતિમા ચેયં સાક્ષાદ્બ્રહ્મ પ્રકાશતે ॥
સદોગતાનાં વિપ્રાણાં વાક્યં શ્રદ્દધતુશ્ચ તૌ

ક્વાવાં મહાપાતકિનૌ યાતનાક્રમભાગિનૌ ॥
ક્વેદં સુરસમાક્રાંતસ્થિતં વિષ્ણોઃ પ્રદર્શનમ્

મૂર્ખયોરાવયોરષ્ટાદશવિદ્યાપ્રવીણતા ॥
યસ્માત્તસ્માન્ન ચ ભ્રાંતિર્જ્ઞાનં તત્સમવાદિનઃ

યદૂચુર્દારવં બ્રહ્મ તીર્થરાજતટે સ્થિતમ્ ॥
વટમૂલે પ્રકાશંતં દૃષ્ટ્વા જંતુર્વિમુચ્યતે

તદેવાયં જગન્નાથશ્ચતુર્દ્ધા સંવ્યવસ્થિતઃ॥
ક્ષિતૌ યદાવતરતિ ચતૂરૂપઃ પ્રકાશતે

તદાસ્ય સંનિધાવાવાં સ્થાસ્યાવઃ પ્રાણધારિણૌ॥
યાવન્નાન્યત્ર ગચ્છાવઃ ક્ષુદ્રકામપરાઙ્મુખૌ

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મુનયો વિષ્ણૌ ભક્તિપરાયણૌ ॥
નારાયણાખ્યં સતતં જપન્તૌ મુક્તિમાગતૌ ॥

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
પ્રસંગાત્કથિતં હ્યેતદ્રહસ્યં પાપનાશનમ્ ॥
શૃણ્વંતિ યે તુ ચરિતં પુણ્ડરીકાંબરીષયોઃ

સતતં ચ્ કીર્તયંતશ્ચ મુદા પરમય યુતાઃ ॥
વ્રજંતિ વિષ્ણુનિલયં મુદા પરમયા યુતાઃ ॥
વ્રજંતિ વિષ્ણુનિલયં તેઽપિ નિર્દ્ધૂતકલ્મષાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યા સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ