સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.5-2

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કદા સ્નાનં પ્રકર્તવ્યં કથં સ્થેયં દિનાવધિ ॥
આહ્નિકં તત્સમાચક્ષ્વ વિશેષેણ પિતામહ

॥
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
રાત્ર્યાં તુર્યાંશશેષાયામુત્તિષ્ઠેત્સર્વદા વ્રતી ॥
વિષ્ણું સ્તુત્વા બહુસ્તોત્રૈર્દિનકાર્યં વિચારયેત્

ગ્રામનૈરૃત્યદિગ્ભાગે મલોત્સર્ગં યથાવિધિ ॥
બ્રહ્મસૂત્રં દક્ષકર્ણે સ્થાપ્ય તત્ર ઉદઙ્મુખઃ

અંતર્ધાય તૃણં ભૂમૌ શિરઃ પ્રાવૃત્ય વાસસા॥
વક્ત્રં નિયમ્ય વસ્ત્રેણાઽસંગઃ સોદકભાજનઃ

કુર્યાન્મૂત્રપુરીષં તુ રાત્રૌ ચેદ્દક્ષિણામુખઃ ॥
તત ઉત્થાય ચાઽઽગચ્છેત્સમીપં કલશસ્ય હિ

ગંધલેપક્ષયકરં મૃત્તિકાશૌચમાચરેત્ ॥
એકા લિંગે કરે તિસ્ર ઉભયોર્મૃદ્દ્વયં સ્મૃતમ્

મૂત્રશૌચે ત્વિદં જ્ઞેયં વિષ્ઠાશૌચમતઃ શૃણુ ॥
પંચાપાનેઽથવા સપ્ત દશ વામકરે તથા

ઉભયોઃ સપ્ત દાતવ્યાઃ પાદયોર્મૃત્તિકાત્રયમ્ ॥
એતચ્છૌચં ગૃહસ્થસ્ય દ્વિગુણં બ્રહ્મચારિણઃ

વાનપ્રસ્થસ્ય ત્રિગુણં યતીનાં ચ ચતુર્ગુણમ્ ॥
એતચ્છૌચં દિવા પ્રોક્તં રાત્રાવર્દ્ધં સમાચરેત્

માર્ગસ્થસ્ય તદર્ધં સ્યાત્સ્ત્રીશૂદ્રાણાં તદર્ધકમ્ ॥
શૌચકર્મવિહીનસ્ય સમસ્તા નિષ્ફલાઃ ક્રિયાઃ

દંતજિહ્વાવિશુદ્ધિં ચ તતઃ કુર્યાદતંદ્રિતઃ ॥
આયુર્બલં યશો વર્ચઃ પ્રજાઃ પશુવસૂનિ ચ ॥

બ્રહ્મ પ્રજ્ઞાં ચ મેધાં ચ ત્વં નો દેહિ વનસ્પતે ॥
દંતકાષ્ઠં તુ ગૃહ્ણીયાદ્દ્વાદશાંગુલસંમિતમ્

ક્ષીરવૃક્ષસ્ય ન ગ્રાહ્યં કાર્પાસસ્ય તથૈવ ચ ॥
કંટકસ્ય ચ વૃક્ષસ્ય દગ્ધવૃક્ષસ્ય ચૈવ હિ

સદ્વાસનં મૃદુતરં દંતધાવનમાદિતઃ

ઉપવાસે નવમ્યાં ચ ષષ્ઠ્યાં શ્રાદ્ધદિને રવૌ ॥
ગ્રહણે પ્રતિપદ્દર્શે ન કુર્યાદ્દંતધાવનમ્ ॥
કુર્યાદ્દ્વાદશગંડૂષાનનુક્તે દંતધાવને

દંતાન્વિશોધ્ય વિધિવન્મુખં સંમાર્જ્ય વારિણા ॥
લલાટે ચોર્ધ્વપુંડ્રં તુ ધૃત્વા ચાચમ્ય વારિણા

દેવાલયે નદીતીરે રાજમાર્ગે વિશેષતઃ ॥
દત્ત્વા ચાકાશદીપં તુ તુલસીસન્નિધાવથ

ગૃહીત્વાર્ચનસામગ્રીમિષ્ટદેવગૃહં વ્રજેત્ ॥
તતો ગાયેત નૃત્યેત પૂજાં કૃત્વા તુ બુદ્ધિમાન્

પઠિત્વા વિષ્ણુનામાનિ કુર્ય્યાન્નીરાજનં હરેઃ ।
નાડીદ્વયાવશિષ્ટાયાં રાત્ર્યાં ગચ્છેજ્જલાશયમ્

તત્રોક્તવિધિના સ્નાનં કુર્યાદ્વૈ કાર્તિકવ્રતી ॥
વસ્ત્રનિષ્પીડનં કૃત્વા કુર્યાચ્ચ તિલકં તથા

તતઃ સંધ્યામુપાસીત સ્વસૂત્રોક્તેન વર્ત્મના ॥
તતઃ કાર્યો જપો દેવ્યા યાવદકોંદયો ભવેત્

એતત્પ્રોક્તં રાત્રિશેષકૃત્યં દૈનમથોચ્યતે ॥
યસ્મિન્કૃતે કાર્તિકોઽયં સકલઃ સફલો ભવેત્

વિષ્ણોઃ સહસ્રનામાઽઽદ્યં સંધ્યાંતે ચ પઠેત્તતઃ ॥
દેવાલયે સમાગત્ય પુનઃ પૂજનમારભેત્

નૃત્યગાનાદિકાર્યેષુ પ્રહરં દિવસં નયેત્ ॥
તતઃ પુરાણશ્રવણં યામાર્ધં સમ્યગાચરેત્

પૌરાણિકસ્ય પૂજાં તુ તુલસીપૂજનં તથા ॥
કૃત્વા માધ્યાહ્નિકં કર્મ ભુંજીત દ્વિદલોજ્ઝિતમ્

બલિદાનં વૈશ્વદેવમતિથીનાં સમર્પણમ્ ॥
કૃત્વા ભુંક્તે તુ યો મર્ત્યઃ કેવલં ચાઽમૃતં હિ તત્

યથાશક્તિ દ્વિજા ભોજ્યાઃ પ્રત્યહં વાઽથ પર્વણિ ॥
હવિષ્યભોજનં કુર્યાદામિષં પરિવર્જયેત્

ભક્ષયેત્તુલસીં વક્ત્રશુદ્ધ્યર્થં તીર્થવારિણા ॥
સંસારવ્યવહારેણ દિનશેષં સમાપયેત્

સાયંકાલે પુનર્ગચ્છેદ્વિષ્ણોર્દેવાલયં પ્રતિ ॥
સંધ્યાં કૃત્વા પ્રયુંજીત તત્ર દીપન્યથાબલમ્

વિષ્ણું પ્રણમ્ય હરયે કૃત્વા નીરાજનં શુભમ્ ॥
સ્તોત્રપાઠાદિકં કુર્વન્નાદ્યયામે તુ જાગરમ્ ॥

યામે તુ પ્રથમેઽતીતે નિદ્રાં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ ॥
બ્રહ્મચર્યવ્રતં કુર્યાદ્ભાર્યામીયાદૃતૌ તથા

તયા કામયમાનો વા ભાર્યાં ગચ્છેન્ન દોષભાક્ ॥
એવં પ્રતિદિનં કુર્યાદામાસં તુ યથાવિધિ

એવં તુ કાર્તિકે માસિ યઃ કુર્યાત્પરમં વ્રતમ્ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણોઃ સલોકતામ્

રોગાપહં પાતકનાશકૃત્પરં સદ્બુદ્ધિદં પુત્રધનાદિસાધકમ્ ॥
મુક્તેર્નિદાનં નહિ કાર્તિકવ્રતાદ્વિષ્ણુપ્રિયાદન્યદિહાઽસ્તિ ભૂતલે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે નિત્યકર્મકથનંનામ પંચમોઽધ્યાયઃ