સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.46

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યાત્રામક્ષયમોક્ષદામ્ ॥
અનાયાસેન મૂઢાનાં વાસનાબદ્ધચેતસામ્

વૈશાખસ્યામલે પક્ષે દ્વિતીયારાત્રિમધ્યતઃ ॥
મણ્ડપં ચ ચતુષ્કોણં સુધાલિપ્તં સવેદિકમ્

સુધૌતવાસસા કુર્યાત્પ્રતિસીરાસમં તતઃ ॥
સાધુસોપાનસંયુક્તં ચારુચંદ્રાતપાન્વિતમ્

તન્મધ્યે વિન્યસેન્નૂનં સાધુ ભદ્રાસનોત્તમમ્ ॥
તસ્મિન્નિચોલસંછન્ને વિન્યસેત્સ્વર્ણભાજનમ્

તસ્ય પશ્ચિમભાગે વૈ સ્વાસીનો બ્રાહ્મણઃ શુચિઃ ॥
પાત્રાંતરે તુ ગૃહ્ણીયાચ્ચંદનં પચવિંશતિમ્

સુપિષ્ટં કૃષ્ણસ્નેહસ્ય ગૃહ્ણીયાચ્ચ પલાધિકમ્ ॥
અગુર્વર્દ્ધં કુંકુમં સ્યાત્કુંકુમાર્દ્ધં ચ સિહ્લકમ્

કસ્તૂરિકાકર્પુરયોઃ પ્રમાણં સિહ્લસંમિતમ્ ॥
સર્વમેકત્ર સંપિષ્યાત્પાટલોદ્ભવવારિણા

પલદ્વયં તતો દદ્યાદગુરુસ્નેહમુત્તમમ્ ॥
એકત્ર લોડિતાં કૃત્વા પૂર્વપાત્રે નિધાપયેત્

આચ્છાદ્ય કેતકીપત્રૈર્વેષ્ટયેચ્ચીનવાસસા ॥
ગન્ધસ્તે સોમમંત્રેણ રક્ષેદ્ગરુડમુદ્રયા

એવં તુ મણ્ડપે તસ્મિન્સાધિવાસં નિધાપયેત્ ॥
અરુણોદયકાલેઽથ નયેત્કૃષ્ણસ્ય સન્નિધિમ્

શંખચામરછત્રાદ્યૈર્ભ્રામયિત્વા સુરાલયમ્ ॥
દેવાગ્રે સ્થાપયિત્વા ચ પૂજયેત્પુરુષોત્તમમ્

ઉદ્ધાટયેત્તતો વસ્ત્રે દિવ્યદૃષ્ટ્યાવલોકયેત્ ॥
પ્રોક્ષિતં મંત્રરાજેન સંકુર્યાત્તાડનાદિભિઃ

ગંધપુષ્પાક્ષતૈઃ પૂજ્યઃ શ્રિયઃ સૂક્તેન લેપયેત્ ॥
શ્રીશસ્ય સર્વગાત્રેષુ મૃદુસ્પર્શં શનૈઃ શનૈઃ

વૈષ્ણવા જયશબ્દૈસ્તં વર્દ્ધયંતિ તદા હરિમ્ ॥
નાનાસૂક્તોપનિષદૈર્વિદ્વાંસસ્તં સ્તુવંતિ વૈ

વેણુવીણાદિકૈર્નૃત્યગીતવાદ્યૈરનેકશઃ ॥
વ્યજનૈશ્ચામરૈચ્છત્રૈરન્યૈર્નાનોપહારકૈઃ

સંતોષયઞ્જગન્નાથં તૃતીયાદૌ વિલેપયેત્ ॥
યસ્ય ચિંતનમાત્રેણ તાપા નશ્યંતિ દેહિનામ્ ॥

સોઽસૌ સંદર્શનાત્તાપાન્નૃણાં હંતિ તદા દ્વિજાઃ ॥
અચિન્ત્યો મહિમા વિષ્ણોરીદૃક્તાદૃક્તયા સદા

તતઃ સૂક્ષ્માંબરૈર્માલ્યૈર્ભક્ષ્યભોજ્યાદિપાનકૈઃ ॥
દ્રવ્યૈર્નાનાવિધૈર્હૃદ્યૈર્ગવ્યૈરાવર્તિતૈઃ શુભૈઃ

તતઃ સંપૂજયેદ્દેવં તાંબૂલૈશ્ચ સુસંસ્કૃતૈઃ ॥
તસ્મિન્કાલે તુ યે કૃષ્ણં ભક્ત્યા પશ્યંતિ માનવાઃ

ન તેષાં પુનરાવૃત્તિઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ ॥
વિષ્ણોઃ સ્વરૂપમાસાદ્ય વિષ્ણુલોકે વસંતિ વૈ

પુરા કલિયુગે વિપ્રા દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ ॥
આધ્યાત્મિકાદિસંતાપૈઃ સુદીનાન્વીક્ષ્ય માનવાન્

તત્ર ગત્વા કૃપાયુક્તો મહિમાનં ચકાર વૈ ॥
યથાવિધિ મયા પ્રોક્તં સ એવ પ્રથમં દ્વિજાઃ

પ્રલિપ્ય ચન્દનેનાંગે માધવામલપક્ષકે ॥
તૃતીયાયાં જગન્નાથં સ્તુતિમેતાં મુદા જગૌ

॥ દક્ષ ઉવાચ ॥ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ સહજાનંદનિર્મલ ॥
સંસારાર્ણવસંમગ્નાંસ્ત્રાહિ નઃ પરમેશ્વર

નાનાવિધૈશ્ચ સંતાપૈઃ સંતપ્તાન્માનવાનિમાન્ ॥
મમાનુક્રોશબુદ્ધ્યા વૈ શુભદૃષ્ટ્યાઽમૃતેન ચ

સંતર્પય તૃણાઞ્છુષ્કાન્કૃષ્ણ મેઽઘ નમોઽસ્તુતે ॥
કલિકલ્મષસંમૂઢાનુદ્ધર્તું જગતાં પતે

અવતારોઽયમેતસ્મિન્નીલાચલગુહાંતરે ॥
ચિરકાલપ્રરૂઢાનાં દુસ્ત્યજાનાં મહાંહસામ્

રાશિં દગ્ધું ત્વમેવેશો દીનાનાથકૃપાકર ॥
ત્વદ્દર્શનમહાયોગે યમાદ્યષ્ટાંગવર્જિતે

યેષાં મતિઃ સમુત્પન્ના ચતુર્વર્ગૈકસાધને ॥
ન તે શોચંતિ દુષ્પારે ભવારણ્યે મહાભયે

કર્માનપેક્ષં દેવેશ નાત્મજ્ઞાનં વિમોચકમ્ ॥
ઇદં તે દર્શનં નાથ વિના કર્માપિ મોચયેત્

જય કૃષ્ણ જયેશાન જયાક્ષર જયાવ્યય ॥
પ્રસીદાનુગૃહાણેમાન્દીનાન્મૂઢાન્વિચેતસઃ

ઇતિ સ્તુત્વા દંડપાતં પપાત ચરણાંબુજે ॥
પ્રસીદેશ પ્રસીદેશ પ્રસીદેશેતિ ઘોષયન્

તતો જગાદ ભગવાન્સુસ્વરેણ પ્રજાપતિમ્ ॥
ઉત્તિષ્ઠ વત્સ તે દત્તં દુર્લભં યદ્વરં ત્વયા

કાંક્ષિતં મત્પ્રસાદેન ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
મદનુગ્રહોઽલ્પપુણ્યાનાં દુર્લભો વિદિતસ્તવ ॥

મદંગજાતોઽસ્તિ ભવાન્માં ત્વં પ્રાર્થિતવાનસિ ॥
મમોત્સવેન સન્તોષ્ય તતસ્તે પ્રદદામ્યહમ્

ઇમામક્ષયયાત્રાં યે ભક્ત્યા પશ્યંતિ હર્ષિતાઃ ॥
તસ્મિન્કાલે યદિચ્છંતિ મનસા તદવાપ્નુયુઃ

યથા સંતાપહરણં ચન્દનેનાનુલેપનમ્ ॥
તથોત્સવોઽયં મે દક્ષ સંતાપત્રયનાશનઃ

મત્પ્રેરિતમતિસ્ત્વં હિ ઉત્સવં કૃતવાનસિ ॥
સંકલ્પિતોઽયં મનસા દીનોદ્ધૃત્યૈ મયા ધ્રુવમ્

ત્વયાભિકાક્ષિતં સર્વં દાસ્યામ્યેવ પ્રજાપતે ॥
દ્વાદશૈતા મહાયાત્રા ગુણ્ડિચાદ્યાસ્તુ પાવનાઃ

એકૈકા મુક્તિદા સર્વા ધર્મકામાર્થવર્દ્ધનાઃ

તાસામેકતમાં વાપિ યો ભક્ત્યા ચાવલોકયેત્ ॥
એકયાપિ ભવાબ્ધિં સ તીર્ત્વા વિષ્ણુપદં વ્રજેત્

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઇત્યુદીર્ય પ્રજાનાથં ભગવાન્સ તિરોદધે

દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ સોઽપિ શ્રદ્દધાનસ્તદાજ્ઞયા ॥
સંવત્સરં ગિરૌ સ્થિત્વા સંદદર્શ મહોત્સવાન્

સર્વજ્ઞો બ્રાહ્મણો ભૂત્વા કૌશિકસ્ય કુલોત્તમે ॥
લોકાન્પ્રવર્તયામાસ યથાવિધિ મહેષુ સઃ

વિશ્વાસાયાલ્પબુદ્ધીનાં યાત્રા વૈ પરિકીર્તિતાઃ ॥
અયં ચ સાક્ષાત્પરમબ્રહ્મરૂપી જગદ્ગુરુઃ ॥
પ્રસાદિતઃ સુરેશેન લોકાનુગ્રહણાય વૈ

યથા તથા દૃષ્ટિપથં યાતો મુક્તિપ્રદો ધુવમ્ ॥
સર્વાન્કામાન્દદાત્યેવ નારીણાં નાત્ર સંશયઃ

સત્યપ્રતિજ્ઞો ભગવાંસ્તત્રાસ્તે મધુસૂદનઃ ॥
શોકં તરતિ યં દૃષ્ટ્વા ભવપાથોધિસંભવમ્ ॥
કિં વ્રતૈઃ કિં તપોદાનૈઃ કિં કૃચ્છ્રૈઃ ક્રતુભિસ્તથા

કિમષ્ટાંગેન યોગેન કિં સાંખ્યેન પરેણ ચ

તીર્થરાજજલે સ્નાત્વા ક્ષેત્રે શ્રીપુરુષોત્તમે ॥
ન્યગ્રોધમૂલવસતૌ વસન્તં ચર્મચક્ષુષા ॥
દૃષ્ટ્વા દારુમયં બ્રહ્મ દેહબંધાત્પ્રમુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ