સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.42

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
મૃગરાશિં સંક્રમતિ યદા ભાસ્વાન્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ઉત્તરાશાં જિગમિષુસ્તદા સ્યાદુત્તરાયણમ્

તસ્ય સંક્રમણાર્દ્ધં ચ યાવત્સ્યુર્વિંશતિઃ કલાઃ ॥
મહાપુણ્યતમઃ કાલઃ પિતૃદેવદ્વિજપ્રિયઃ

તત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન ર્તાર્થરાજજલે નરઃ ॥
નારાયણં સમભ્યર્ચ્ય કલ્પવૃક્ષં પ્રણમ્ય ચ

પ્રવિશ્ય દેવતાગારં કૃત્વા તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણામ્॥
મન્ત્રરાજેન સંપૂજ્ય દેવં શ્રીપુરુષોત્તમમ્

તથા બલં સુભદ્રાં ચ સ્વમન્ત્રેણ પ્રપૂજયેત્ ॥
દૃષ્ટ્વોત્તરાયણે દેવં મુચ્યતે દેહબન્ધનાત્

વિધાનં તસ્ય વક્ષ્યાભિ શૃણુધ્વં પાવનં મહત્ ॥
સંક્રાંતેઃ પૂર્વદિવસે નવાં શાલિં સુકુટ્ટિતામ્

પ્રાસાદપૂર્વદેશે ચ સ્થાપયિત્વાધિવાસયેત્ ॥
નવેન વાસસાવેષ્ટ્ય દૂર્વાસર્ષપપુષ્પકૈઃ

પૂજયિત્વા મન્ત્રયેદ્વૈ કૃષ્ણસ્ત્વામભિરક્ષતુ ॥
તસ્મિન્નેવ નિશાયામે વ્યતીતે જગદીશિતુઃ

પ્રત્યર્ચાં સન્નિધૌ નીત્વા ભાવયેદેકતાધિયે ॥
ઉપચારાવશિષ્ટાભ્યાં પૂજયેદ્વૈ સમાહિતઃ

તતો નિર્માલ્યવસનમાલામસ્યાં નિધાપયેત્ ॥
મહાસમૃદ્ધ્યા તામર્ચાં ત્રિર્દેવાન્ભ્રામયેત્તતઃ

આંદોલિકાયામારોપ્ય પ્રાસાદદ્વારમાનયેત્ ॥
ત્રિવિક્રમં ત્રિક્રમેણ ત્રૈલોક્યક્રમણં વિભુમ્

વિડંબયંતં તાં લીલાં પ્રાસાદં ભ્રામયેચ્ચ તમ્ ॥
ત્રિરંતે પુનરંકે ચ સુસમૃદ્ધ્યા શનૈઃશનૈઃ

દીપિકાશતસંરુદ્ધતમસોવરણાંતરે ॥
છત્રધ્વજપતાકાભિર્નૃત્યવાદિત્રગીતકૈઃ

તદ્દર્શનપરિક્ષીણપાતકાનાં મહાત્મનામ્ ॥
ન ચ ચિહ્નં શરીરેઽસ્ય નવાંગે ભ્રમણં તતઃ

અનુયાંતિ તદા યે તં મહે યાંતં ત્રિવિક્રમમ્ ॥
લભંતે વાજિમેધસ્ય ફલં તે વૈ પદે પદે

પ્રથમભ્રમણં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે પઞ્ચપાતકૈઃ ॥
મલિનીકરણૈર્મુચ્યેદ્દ્વિતીયં ભ્રમણં દ્વિજાઃ

અપાત્રીકરણૈર્દૃષ્ટ્વા તૃતીયં ભ્રમણં ધ્રુવમ્ ॥
ઉપપાતકપાપૈશ્ચ ચતુર્થં મુચ્યતે તતઃ

પુનઃ પ્રભાતે દેવેશં પ્રલિંપેદ્ગન્ધચન્દનૈઃ ॥
વસ્ત્રાલંકારમાલ્યૈશ્ચ ભૂષયિત્વા યથાવિધિ

પૂજયેદુપચારૈસ્તં યથાશક્તિ સમૃદ્ધિમત્ ॥
નીરાજયિત્વા દેવેશં તંદુલાનધિવાસિતાન્ । ૧૯ ॥
સ્થાલીષુ શાતકુંભાસુ દધિખંડાજ્યમિશ્રિતાન્ ॥
સનારિકેલશકલાચ્છૃંગવેર દલાન્વિતાન્

પ્રાસાદં ત્રિઃ પરિભ્રમ્ય નયેદ્દેવસમીપતઃ ॥
પંક્તિશઃ સ્થાપયેદગ્રે ગન્ધપુષ્પાક્ષતાન્વિતાન્

જીવનં સર્વભૂતાનાં જનકસ્ત્વં જગત્પ્રભો ॥
ત્વન્મયાઃ શાલયો હ્યેતે ત્વયૈવ જનિતાઃ પ્રભો

લોકાનુગ્રહણાર્થાય ગૃહીતોચિતવિગ્રહ ॥
તવ પ્રીત્યૈ કૃતાનેતાન્ગૃહાણ પરમેશ્વર

ત્વયિ તુષ્ટે જગત્સર્વમનેન પ્રભવિષ્યતિ ॥
સ્વાહાકારસ્વધાકારવષટ્કારા દિવૌકસામ્

આપ્યાયના ભવિષ્યંતિ તૈરેવાપ્યાયિતં જગત્ ॥
રક્ષ સર્વં જગન્નાથ ત્વન્મયં સચરાચરમ્

ઇતિ સંપ્રાર્થ્ય દેવેશં શાલિસ્તંબાન્નિવેદયેત્ ॥
તન્મયાન્ભક્ષભોજ્યાંશ્ચ દધિકુંભાન્સુગંધિનઃ

કર્પૂરખંડમરિચચૂર્ણયુક્તાન્નિવેદયેત્ ॥
બ્રાહ્મણાન્પૂજયેદ્ભક્ત્યા દેવદેવપુરઃસ્થિતાન્

તેભ્યઃ પ્રદદ્યાદ્ભક્ત્યા તાઞ્છાલ્યાદીન્ભગવદ્ધિયા ॥
ઇમં મહોત્સવં વિપ્રાઃ પુરા કલ્પે ચ કશ્યપઃ

સ ચ સૃષ્ટિં વિનિર્માય ભગવત્પ્રીતયેઽકરોત્ ॥
યે પશ્યન્ત્યુત્સવં ચૈનં કશ્યપેન વિનિર્મિતમ્

સર્વદા સર્વકામૈસ્તે પૂર્ણાઃ શોચંતિ ન દ્વિજાઃ ॥
ઉષિત્વા ત્રિદશૈઃ સાર્દ્ધં કલ્પાંતે મોક્ષમાપ્નુયુઃ

મહાનસસ્ય સંસ્કારં વહ્નેઃ સંસ્કારમેવ ચ ॥
અત્રાપિ કુર્યાન્મુનયો વૈશ્વદેવં દિનેદિને

આધાનસંસ્કૃતે વહ્નૌ ભગવદ્ભુક્તયે રમા ॥
પ્રત્યહં પાકમાધત્તે દિવ્યરૂપા તિરોહિતા

અસ્મિન્મહાપુણ્યતમ ઉત્સવે પરમાત્મનઃ ॥
તુલાપુરુષદાનાદિ કોટિકોટિગુણં ભવેત્

સ્નાનં દાનં તપો હોમઃ સ્વાધ્યાયઃ પિતૃતર્પણમ્ ॥
સર્વમક્ષયતાં યાતિ હ્યુત્સવે ચોત્તરાયણે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે મકરસંક્રમવિધિવર્ણનંનામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ