સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.4-9

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
તૈલાભ્યઙ્ગં દિવાસ્વાપં તથા વૈ કાંસ્ય ભોજનમ્ ॥
ખટ્વા નિદ્રાં ગૃહે સ્નાનં નિષિદ્ધસ્ય ચ ભક્ષણમ્

વૈશાખે વર્જયેદષ્ટૌ દ્વિભુઽક્તં નક્તભોજનમ્॥
પદ્મપત્રે તુ યો ભુંક્તે વૈશાખે બ્રતસંસ્થિતઃ

સ તુ પાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
વૈશાખે માસિ મધ્યાહ્ને શ્રૌતાનાં તુ દ્વિજન્મનામ્ ॥
પાદાવનેજનં કુર્યાત્તદ્વ્રતં સુવ્રતોત્તમમ્

અધ્વશ્રાન્તં દ્વિજં યસ્તુ મધ્યાહ્ને સ્વગૃહાગતમ્ ॥
ઉપવેશ્યાસને રમ્યે કૃત્વા પાદાવનેજનમ્

ધૃત્વા શિરસિ તાશ્ચાપો વિધ્વસ્તાખિલબંધનઃ ॥
ગંગાદિસર્વતીર્થેષુ સ્નાતો ભવતિ નિશ્ચિતમ્

અસ્નાયી વાઽપ્યપત્રાશી વૈશાખં તુ નયેદ્યદિ ॥
રાસભી યોનિમાસાદ્ય પશ્ચાદશ્વતરો ભવેત્

દૃઢાઙ્ગો રોગહીનશ્ચ તથા સ્વસ્થોઽપિ માનવઃ ॥
વૈશાખે તુ ગૃહે સ્નાત્વા ચાંડાલીં યોનિમાપ્નુયાત્

વૈશાખે માસિ રાજેન્દ્ર મેષસંસ્થે દિવાકરે ॥
ન કરોતિ બહિઃસ્નાનં શ્વાનયોનિશતં વ્રજેત્

અસ્નાત્વા ચાપ્યદત્ત્વા ચ વૈશાખો યેન નીયતે ॥
સ પિશાચો ભવેન્નૂનમવૈશાખાદથો વ્રજેત્

યો ન દદ્યાજ્જલં ચાન્નં વૈશાખે લોભમાનસઃ ॥
પાપહાનિં દુઃખહાનિં નૈવાપ્નોતિ ન સંશયઃ

નદીસ્નાનં તુ યઃ કુર્યાદ્વૈશાખે વિષ્ણુતત્પરઃ ॥
જન્મત્રયાર્જિતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

સમુદ્રગનદીસ્નાનં કુર્યાત્પ્રાતર્ભગોદયે ॥
સપ્તજન્માર્જિતૈઃ પાપૈસ્તત્ક્ષણાદેવ મુચ્યતે

કુર્યાદુષસિ યઃ સ્નાનં સપ્તગઙ્ગાસુ માનવઃ ॥
કોટિજન્માર્જિતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

જાહ્નવી વૃદ્ધગઙ્ગા ચ કાલિંદી ચ સરસ્વતી ॥
કાવેરી નર્મદા વેણી સપ્તગંગાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

દેવખાતેષુ યઃ કુર્યાત્પ્રાતર્વૈશાખમજ્જનમ્ ॥
જન્મારભ્ય કૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

વૈશાખે માસિ સંપ્રાપ્તે યો વાપીષ્વવગાહનમ્ ॥
પ્રાતઃ કુર્યાન્મહારાજ મહાપાતકનાશનમ્

અપિ ગોષ્પદમાત્રેષુ બહિઃસ્થેષુ જલેષુ ચ ॥
તિષ્ઠંતિ સરિતઃ સર્વા ગંગાદ્યા ઇતિ નિશ્ચયઃ ॥
ઇતિ જાનન્સમાપ્નોતિ સર્વતીર્થાધિકં ફલમ્

ક્ષીરં રસાધિકં ક્ષીરાદધિકં દધિ ભૂમિપ ॥
દધ્નોઽધિકં ઘૃતં યદ્વદૂર્જો માસોઽધિકસ્તથા

કાર્તિકાદધિકો માઘો માઘાદ્વૈશાખ ઉત્તમઃ ॥
તસ્મિન્માસે કૃતો ધર્મો વર્દ્ધતે વટબીજવત્

આઢ્યો વાઽતિદરિદ્રો વા પરતંત્રોઽથ વા નરઃ ॥
યદ્વસ્તુ લભતે તેન તદ્દાતવ્યં દ્વિજાતયે

કન્દમૂલફલં શાકં લવણં ગુડમેવ ચ ॥
કોલં પત્રં જલં તક્રમાનંત્યાયોપકલ્પતે ॥

નાદત્તં લભતે ક્વાપિ બ્રહ્માદ્યૈસ્ત્રિદશૈરપિ

દાનેન હીનો હિ ભવેદકિંચનો નિષ્કિઞ્ચનત્વાચ્ચ કરોતિ પાપમ્ ॥
પાપાદવશ્યં નરકં પ્રયાતિ દાતવ્યમસ્માત્સુખમિચ્છતા તદા

યથા ગૃહં સર્વગુણોપપન્નં પરિચ્છદૈર્હીનમશોભનં તથા ॥
માસેષુ ધર્મઃ સકલેષ્વનુષ્ઠિતો વૈશાખહીનસ્તુ વૃથૈવ યાતિ

યથૈવ કન્યા સકલૈશ્ચ લક્ષણૈર્યુક્તાઽપિ જીવત્પતિલક્ષણા ન હિ ॥
ક્રિયાઽપિ સાંગા સકલાઽપિ રાજન્વૈશાખહીના તુ વૃથૈવ તાં વિદુઃ

દયાવિહીનાસ્તુ યથા ગુણા વૃથા વૈશાખધર્મેણ વિના તથા ક્રિયાઃ ॥
શાકં તુ યદ્વલ્લવણેન હીનં ન રોચતે સર્વગુણોપપન્નમ્

વૈશાખહીનં તુ તથૈવ પુણ્યં ન સાધુસેવ્યં ન ફલાપ્તિહેતુઃ ॥
યદ્વન્ન ભૂષાસહિતાઽપિ શોભતે વસ્ત્રેણ હીના લલના સુરૂપા ॥
ક્રિયાકલાપઃ સુકૃતોઽપિ પુંભિર્ન ભાસતે તન્મધુમાસહીનમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન યેન કેનાઽપિ જન્તુના ॥
ધર્મો વૈશાખમાસે તુ કર્તવ્ય ઇતિ નિશ્ચયઃ

મધુસૂદનમુદ્દિશ્ય મેષસંસ્થે દિવાકરે ॥
પ્રાતઃ સ્નાત્વાઽર્ચયદ્વિષ્ણુમન્યથા નરકં વ્રજેત્

કશ્ચિન્મહીરથો રાજા કામાસક્તો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
વૈશાખસ્નાનયોગેન વૈકુણ્ઠં ગતવાન્સ્વયમ્

વૈશાખઃ સફલો માસો મધુસૂદનદૈવતઃ ॥
તીર્થયાત્રાતપોયજ્ઞદાનહોમફલાધિકઃ

॥ ॥ પ્રાર્થનામંત્રઃ ॥ ॥
મધુસૂદન દેવેશ વૈશાખે મેષગે રવૌ ॥
પ્રાતઃ સ્નાનં કરિષ્યામિ નિર્વિઘ્નં કુરુ માધવ

॥ અર્ઘ્યમંત્રાઃ ॥ ॥
વૈશાખે મેષગે ભાનૌ પ્રાતઃસ્નાનપરાયણઃ ॥
અર્ઘ્યં તેઽહં પ્રદાસ્યામિ ગૃહાણ મધુસૂદન

ગંગાદ્યાઃ સરિતઃ સર્વાસ્તીર્થાનિ ચ હ્રદાશ્ચ યે ॥
પ્રગૃહ્ણીત મયા દત્તમર્ઘ્યં સમ્યક્પ્રસીદથ

ઋષભઃ પાપિનાં શાસ્તા ત્વં યમઃ સમદર્શનઃ ॥
ગૃહાણાર્ઘ્યં મયા દત્તં યથોક્તફલદો ભવ

ઇતિ ચાર્ઘ્યં સમર્પ્યાથ પશ્ચાત્સ્નાનં સમાચરેત્ ॥
વાસસી પરિધાયાથ કૃત્વા કર્માણિ સર્વશઃ

મધુસૂદનમભ્યર્ચ્ય પ્રસૂનૈર્માધવોદ્ભવૈઃ ॥
શ્રુત્વા વિષ્ણુકથાં દિવ્યામેતન્માસપ્રશંસિનીમ્

કોટિજન્માર્જિતાત્પાપાન્મુક્તો મોક્ષમવાપ્નુયાત્

ન જાતુ ખિદ્યતે ભૂમૌ ન સ્વર્ગે ન રસાતલે ॥
ન ગર્ભે જાયતે ક્વાપિ ન ભૂયઃ સ્તનપો ભવેત્

વૈશાખે કાંસ્યભોજી યસ્તથા ચાશ્રુતસત્કથઃ ॥
ન સ્નાતો નાપિ દાતા ચ નરકાનેવ ગચ્છતિ

બ્રહ્મહત્યાસહસ્રસ્ય પાપં શામ્યેત્કથંચન ॥
વૈશાખે યેન ન સ્નાતં તત્પાપં નૈવ ગચ્છતિ

સ્વાધીનેન સ્વકાયેન જલે સ્વાતંત્ર્ય વર્તિનિ ॥
સ્વાધીનજિહ્વયોચ્ચાર્યં હરિરિત્યક્ષરદ્વયમ્

ન કુર્યાદ્યદિ વૈશાખે પ્રાતઃસ્નાનં નરાધમઃ ॥
જીવન્નેવ સ પંચત્વમાગતો નાત્ર સંશયઃ

યેન કેનાપ્યુપાયેન માધવે મધુસૂદનમ્॥
નાર્ચયેદ્યદિ મૂઢાત્મા શૌકરીં યોનિમાપ્નુયાત્

યોઽર્ચયેત્તુલસીપત્રૈર્વૈશાખે મધુસૂદનમ્ ॥
નૃપો ભૂત્વા સાર્વભૌમઃ કોટિજન્મસુ ભોગવાન્ ॥
પશ્ચાત્કોટિકુલૈર્યુક્તો વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્॥

વિવિધૈર્ભક્તિમાર્ગૈશ્ચ વિષ્ણું સેવેત યૌ વ્રતૈઃ ॥
સગુણં નિર્ગુણં વાઽપિ નિત્યં ધ્યાયેદનન્યધીઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે વૈશાખધર્મપ્રશંસા નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ