સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.4-6

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
તપ્તચકાંકિતં કૃત્વા હ્યાત્માનમથ દીક્ષિતમ્ ॥
પદ્માક્ષતુલસીમાલં કિં ફલં બ્રૂહિ કેશવ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
તુલસીકાષ્ઠસંભૂતાં યો માલાં વહતે દ્વિજઃ ॥
અપ્યઽશૌચોઽપ્યનાચારો મામેવૈતિ ન સંશયઃ

ધાત્રીફલકૃતા માલા તુલસીકાષ્ઠસંભવા ॥
દૃશ્યતે યસ્ય દેહે તુ સ વૈ ભાગવતો નરઃ

તુલસીદલજાં માલાં કણ્ઠસ્થાં વહતે તુ યઃ ॥
મમોત્તીર્ણાં વિશેષેણ સ નમસ્યો દિવૌકસામ્

તુલસીદલજાં માલાં ધાત્રીફલકૃતામપિ ॥
દદાતિ પાપિનાં મુક્તિં કિં પુનર્મમ સેવિનામ્

તુલસીદલજાં માલાં મમોત્તીર્ણાં વહેત્તુ યઃ ॥
પત્રેપત્રેઽશ્વમેધાનાં દશાનાં લભતે ફલમ્

તુલસીકાષ્ઠસંભૂતાં યો માલાં વહતે નરઃ॥
ફલં યચ્છામ્યહં વત્સ પ્રત્યહં દ્વારકોદ્ભવમ્

નિવેદ્ય ભક્ત્યા માં માલાં તુલસીકાષ્ઠસંભવામ્ ॥
વહતે યો નરો ભક્ત્યા તસ્ય વૈ નાસ્તિ પાતકમ્

સદા પ્રીતમનાસ્તસ્ય અહં પ્રાણવરો હિ સઃ ॥
તુલસીકાષ્ઠસંભૂતાં યો માલાં વહતે નરઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં ન તસ્યાઽસ્તિ નાઽશૌચં તસ્ય વિગ્રહે

તુલસીકાષ્ઠસંભૂતં શિરસઃ કાષ્ઠભૂષણમ્ ॥
બાહૌ કરે ચ મર્ત્યસ્ય દેહે યસ્ય સ મે પ્રિયઃ

તુલસીકાષ્ઠમાલાભિર્ભૂષિતઃ પુણ્યમાચરેત્ ॥
પિતૄણાં દેવતાનાં ચ પુણ્યં કોટિગુણં ભવેત્

તુલસીકાષ્ઠમાલાં તુ પ્રેતરાજસ્ય દૂતકાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા નશ્યંતિ દૂરેણ વાતોદ્ધૂતં યથા દલમ્

યદ્ગૃહે તુલસીકાષ્ઠં પત્રં શુષ્કમથાઽઽર્દ્રકમ્ ॥
ભવંતિ તદ્ગૃહે નૈવ પાપં સંક્રમતે કલૌ

તુલસી કાષ્ઠમાલાભિર્ભૂષિતો ર્ભ્રમતે ભુવિ ॥
દુઃસ્વપ્નં દુર્નિમિત્તં ચ ન ભયં શાત્રવં ક્વચિત્

ધારયંતિ ન યે માલાં હૈતુકાઃ પાપબુદ્ધયઃ ॥
નરકાન્ન નિવર્તંતે દગ્ધાઃ કોપાગ્નિના મમ

તસ્માદ્ધાર્યા પ્રયત્નેન માલા તુલસિસંભવા ॥
પદ્માક્ષનિર્મિતા ભક્ત્યા ફલૈર્ધાત્ર્યા સુપુણ્યદા

તદૂર્ધ્વપુંડ્રશંખાદ્યૈર્યુક્તસ્તુલસિમૂલકે ॥
સન્ધ્યોપાસ્ત્યાદિકં કુર્યાત્કુશપાણિર્હિં માં સ્મરન્

કૃતસન્ધ્યાદિકો ભક્તસ્તતઃ સંપૂજયેચ્ચ મામ્ ॥
ગુરુશ્ચેત્તત્ર વર્તેત આદૌ ગત્વા નમેદ્ગુરુમ્

કિંચિદ્દત્ત્વોપાયનં ચ દણ્ડવત્પ્રણમેન્મુદા ॥
આચમ્યૈકાગ્રમનસા પૂજામણ્ડપમાવિશેત્

ઉપવિશ્યાઽઽસને રમ્યે કૃષ્ણાજિનકુશોત્તરે ॥
સમ્યક્પદ્માસનાસીનો ભૂતશુદ્ધિં સમાચરેત્

પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા મન્ત્રેણ ચ જિતેંદ્રિયઃ ॥
ઉદઙ્મુખસ્તતઃ કૃત્વા હૃત્પંકજમનુત્તમમ્॥
વિકાસં તસ્ય કુર્વીત વિજ્ઞાનરવિણા હૃદિ

કર્ણિકાયાં ન્યસેચ્ચાર્કં શશિનં ચાગ્નિમેવ ચ ॥
ત્રયં ત્રયાત્મકે તસ્મિશ્ચિંતયેદ્વૈષ્ણવો નરઃ ॥
નાનારત્નમયં પીઠં તેષામુપરિ વિન્યસેત્

તસ્મિન્મૃદુશ્લક્ષ્ણતરં બાલાર્કસદૃશદ્યુતિ ॥
અષ્ટૈશ્વર્યદલં પદ્મં મન્ત્રાક્ષરમયં ન્યસેત્

તસ્મિન્દેવં સમાસીનં કોટિશીતાંશુસન્નિભમ્ ॥
ચતુર્ભુજં મહાપદ્મશંખચક્રગદાધરમ્

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
શ્રીવત્સકૌસ્તુભોરસ્કં પીતવસ્ત્રાન્વિતં ચ મામ્

વિચિત્રાભરણૈર્યુક્તં દિવ્યમંડનમંડિતમ્ ॥
દિવ્યચન્દનલિપ્તાંગં દિવ્યપુષ્પોપશોભિતમ્

તુલસીકોમલદલવનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥
કોટિબાલાર્કસદૃશં કાન્તં દિવ્યશ્રિયા સહ

સર્વલક્ષણલક્ષિણ્યા સમાશ્લિષ્ટતનું શિવમ્ ॥
એવં ધ્યાત્વા જપેન્મંત્રં સમાહિતમનાઃ શુચિઃ

સહસ્રં શતવારં વા યથાશક્તિ જપેન્મનુમ્ ॥
મનસૈવાઽર્ચનં કૃત્વા તતો વિધિવદાચરેત્

સંપ્રદાયાઽનુરોધેન શંખં સ્થાપ્ય મમાગ્રતઃ ॥
દૂર્વાંકુરૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચ ગંધોદેન ચ પૂરિતમ્

દક્ષિણે ગંધપુષ્પાણાં પાત્રં સ્થાપ્ય ચ દેશિકૈઃ ॥
વામભાગે ન્યસેત્કુંભં વસ્ત્રપૂતં સુવાસિતમ્

પુરતો મમ ઘંટાં ચ દિક્ષુ દીપાન્નિયોજયેત્ ॥
અન્યત્સર્વં સાધનં ચ યથાસ્થાનેષુ વિન્યસેત્

અર્ઘ્યપાદ્યાઽઽચમનીયમધુપર્કસ્ય કારણાત્ ॥
વિન્યસેત્પુરતો મહ્યં ચત્વાર્યમત્રકાણિ વૈ

સિદ્ધાર્થાઽક્ષતપુષ્પાણિ કુશાગ્રં તિલચંદનમ્ ॥
ફલં યવાશ્ચતુર્વક્ત્ર અર્ઘ્યપાત્રે વિનિઃક્ષિપેત્

દૂર્વા વિષ્ણુપદી શ્યામા પદ્મં ચૈવ ચતુર્થકમ્ ॥
પાદ્યપાત્રે ન્યસેત્પુત્ર દેશિકો મમ તુષ્ટયે

કંકોલં ચ લવંગં ચ ફલં માલતિસંભવમ્ ॥
કુર્યાદ્વૈ શ્રદ્ધયા પુત્ર પાત્ર આચમનીયકે

ગવ્યં પયો દધિ મધુ ઘૃતં ખંડ સમન્વિતમ્ ॥
મધુપર્કસ્ય પાત્રે વૈ દદ્યાદ્વૈ શ્રદ્ધયાઽર્ચકઃ

ઉક્તાનાં દ્રવ્યજાતીનામલાભે પત્રપુષ્પયોઃ ॥
તત્તદ્ભાવનયા કુર્યાત્સર્વદા વિધિકોવિદઃ

કરન્યાસં તતઃ કુર્યાદંગન્યાસં તથૈવ ચ ॥
પંચાંગં વા ષડંગં વા વિન્યસેત્સંપ્રદાયતઃ

મમાઽનુસ્મરણં કાર્યમાત્માનં મત્સમં સ્મરેત્ ॥
પૂજારંભે ચતુર્વક્ત્રં મંગલં તુ પઠેન્નરઃ

અથ સંપૂજયેચ્છંખં પાંચજન્યં મમ પ્રિયમ્ ॥
યસ્ય સંપૂજનાદ્વત્સ આનંદઃ પરમો મમ ॥
શંખસ્ય પૂજને વત્સ મંત્રાનેતાનુદીરયેત્

ત્વં પુરા સાગરોત્પન્નો વિષ્ણુના વિધૃતઃ કરે ॥
નિર્મિતઃ સર્વદેવૈશ્ચ પાંચજન્ય નમોઽસ્તુ તે

તવ નાદેન જીમૂતા વિત્રસંતિ સુરાઽસુરાઃ ॥
શશાંકાઽયુતદીપ્તાભ પાંચજન્ય નમોઽસ્તુ તે

ગર્ભા દેવારિનારીણાં વિલીયંતે સહસ્રધા ॥
તવ નાદેન પાતાલે પાંચજન્ય નમોઽસ્તુ તે

દર્શનેનૈવ શંખસ્ય કિં પુનઃ સ્પર્શને કૃતે ॥
વિલયં યાંતિ પાપાનિ હિમવદ્ભાસ્કરોદયે

નત્વા શંખં કરે ધૃત્વા મંત્રૈરેભિસ્તુ વૈષ્ણવઃ ॥
યઃ સ્નાપયતિ માં ભક્ત્યા તસ્ય પુણ્યમનંતકમ્

સુવાસિતેન તૈલેન કુર્યાદભ્યંજનં તતઃ ॥
કસ્તૂર્યા ચંદનેનૈવ કુર્યાદુદ્વર્તનાદિકમ્

સુગંધવાસિતૈસ્તોયૈઃ સ્નાપ્ય મંત્રયુતૈઃ શુભૈઃ ॥
અર્ઘ્યં દત્ત્વા તતો વત્સ પાદ્યમાચમનીયકમ્ ॥
મધુપર્કં તતો દદ્યાદથ સર્વોપચારકાન્

વસ્ત્રૈરાભરણૈર્દિવ્યૈરલંકૃત્ય યથાવિધિ ॥
પુષ્પૈઃ સંપૂજયેત્પીઠં તત્ર દેવં નિધાય ચ

વસ્ત્રાઽલંકારગંધાદીનર્પયેચ્છ્રદ્ધયા મમ ॥
નૈવેદ્યં વિવિધં દદ્યાત્પાયસાઽપૂપમિશ્રિતમ્ ॥
સકર્પૂરં ચ તાંબૂલં ભક્ત્યા ચૈવ નિવેદયેત્

સુરભીણિ ચ પુષ્પાણિ ભક્ત્યા સમ્યઙ્નિવેદયેત્॥
ધૂપં દશાંગમષ્ટાંગં દીપં ચ સુમનોહરમ્

પરિણીય પ્રણમ્યાથ સ્તુત્વા સ્તુતિભિરાદરાત્ ॥
શાયયિત્વા તુ પર્યંકે મગલાર્ઘ્યં નિવેદયેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાહાત્મ્યે શંખપૂજાવિધિકથનંનામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ