સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.38-2

॥ અથાઽગસ્ત્યશઙ્ખાદિતપસ્તુષ્ટસ્ય ભગવત આવિર્ભાવઃ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥
તેષાં હરૌ જગન્નાથે સમાવેશિતચેતસામ્ ॥
દિનત્રયં ગતં તત્ર પૂજાસ્તોત્રપરાત્મનામ્

તૃતીયે દિવસે પ્રાપ્તે તે સર્વે નિદ્રિતા નિશિ ॥
અન્તે ચતુર્થયામસ્ય દદૃશુઃ સ્વપ્નમુત્તમમ્

શઙ્ખચક્રગદાપાણિં પ્રસન્નં પુરુષોત્તમમ્ ॥
વરદાનાય સંપ્રાપ્તમપશ્યન્સ્મેરલોચનમ્

ઉત્થાય મુદિતાત્માનો ગૃહાન્નિર્ગત્ય પાવને ॥
સ્વામિપુષ્કરિણીતોયે સસ્નુર્વિધિવદાદરાત્

વિધાય વિધિવત્કર્મ સર્વે દિનમુખોચિતમ્ ॥
ગૃહાન્પ્રત્યાયયુર્દેવમારાધયિતુમચ્યુતમ્

સદ્યઃ શ્રેયસ્કરં માર્ગે નિમિત્તં પક્ષિસૃચિતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા પ્રસાદં દેવસ્ય કરસ્થં મેનિરે તદા

તતસ્ત્રિલોકકર્તારં પૂજયિત્વા જનાર્દનમ્ ॥
તુષ્ટુવુર્વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ પવિત્રૈર્વેદવર્ણિતૈઃ

સ્તોત્રાવસાને કૌન્તેય મુનીન્દ્રઃ કુમ્ભસંભવઃ ॥
જજાપ શંખસહિતો મન્ત્રમષ્ટાક્ષરં હરેઃ

ઇત્થં તેષાં જગત્સ્વામિન્યચ્યુતેઽર્પિતચેતસામ્ ॥
અગ્રભાગે પ્રાદુરભૂદેકં તેજો મહાદ્ભુતમ્

અનેકકોટિસંખ્યાનામાદિત્યેન્દુ હવિર્ભુજામ્ ॥
એકીભૂયામ્બરતલે જ્યોતિર્જાલમિવ સ્થિતમ્

તત્તેજો વીક્ષ્ય તે સર્વેઽમિતાન્તાશ્ચર્યગોચરાઃ ॥
દધ્યુર્નારાયણં દિવ્યં પરમાનન્દવિગ્રહમ્

વાઙ્માનસપથાતીતં વિશ્રુતૈશ્વર્યભાસુરમ્ ॥
સહસ્રનેત્રં સાહસ્રબાહુપાદૈઃ સમન્વિતમ્

તપ્તકાર્તસ્વરનિભસ્ફુરત્કાંતિમનોહરમ ॥
દંષ્ટ્રાકરાલં દુર્દર્શં વમન્તં દહનચ્છટાઃ

કૌસ્તુભેન વિરાજન્તં દધાનમુરસિ શ્રિયમ્ ॥
અવિચિન્ત્યમનાદ્યન્તમત્યન્તભયદાયકમ્ ॥

પ્રકાશયન્તં બ્રહ્માણ્ડં સર્વમાત્મનિ સર્વગમ્ ॥
અગસ્ત્યશંખપ્રમુખાસ્તે સર્વે હૃષ્ટચેતસઃ

તમાલોક્ય જગન્નાથં ભૂયોભૂયો વવન્દિરે ॥
ભ્રમન્તિ લોકરક્ષાર્થમાયુધાનિ તદા હરેઃ

નિજતેજોબલોપેતાન્યાજગ્મુસ્તં નિષેવિતુમ્ ॥
ચક્રમર્કપ્રભં દિવ્યા ગદા ખઙ્ગશ્ચ નન્દકઃ ॥

પુણ્ડરીકં ચોગ્રરવઃ પાઞ્ચજન્યઃ શશિપ્રભઃ ॥
તદા બ્રહ્માણ્ડમખિલં પૂરયામાસ નિર્ભરઃ

પાઞ્ચજન્યસ્ય નિનદઃ સર્વાસુરભયંકરઃ ॥
પાઞ્ચજન્યધ્વનિં શ્રુત્વા નિતાન્તાશ્ચર્યભીષણમ્

આયયુર્દેવતાઃ સર્વાઃ સ્વંસ્વં વાહનમાસ્થિતાઃ ॥
બ્રહ્મા રુદ્રઃ શતમખઃ સનકાદ્યાશ્ચ યોગિનઃ॥

વસિષ્ઠમુખ્યા મુનયો ગન્ધર્વોરગકિન્નરાઃ ॥
વિષ્વક્સેનો ગરુત્માંશ્ચ વિષ્ણુભૃત્યા જયાદયઃ

સરૂપાશ્ચૈવ યે નિત્યાઃ શ્વેતદ્વીપનિવાસિનઃ ॥
સુમનોદ્રુમસંભૂતા સુમનોવૃષ્ટિરદ્ભુતા

પપાત મેદુરામોદમોદિતાશેષમાનસા ॥
નનૃતુર્દિવ્યસુદૃશો જગુઃ કિન્નરપુઙ્ગવાઃ

તુષ્ટુવુર્હર્ષતરલાઃ સુરગન્ધર્વચારણાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તે પુણ્ડરીકાક્ષં પ્રસન્નં ભક્તવત્સલમ્

પ્રણમ્ય તોષયામાસુઃ સાષ્ટાંગં વિવિધૈસ્તવૈઃ

॥ બ્રહ્માદય ઊચુઃ ॥ ॥
જય વિષ્ણો કૃપાસિન્ધો જય તામરસેક્ષણ ॥
જય લોકૈકવરદ જય ભક્તાર્તિભઞ્જન

અનન્તમક્ષરં શાન્તમવાઙ્મનસગોચરમ્ ॥
કો વા ભવન્તં જાનાતિ ચિદાનન્દમયાત્મકમ્

અણોરણુતરં સ્થૂલાત્સ્થૂલં સર્વાન્તરસ્થિતમ્ ॥
ત્વામામનન્તિ પુરુષં પ્રકૃતેઃ પરમચ્યુતમ્ ॥

વેદાન્તસારરૂપં ત્વાં સર્વાન્તર્બાહ્યવર્તિનમ્ ॥
કો હિ વર્ણયિતું શક્તો માયાયત્તેષુ દેહિષુ

ભવદીયમિદં રૂપં દૃષ્ટ્વાતિભયદાયકમ્ ॥
ભયોદ્વિગ્ના વયં સર્વે શાન્તં રૂપં ભજસ્વ હ

॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ સ્તુતો વિરિઞ્ચાદ્યૈઃ પ્રસન્નો ગરુડધ્વજઃ ॥
મેઘઘોષપ્રતિમયા વાચા સાદરમબ્રવીત

॥ અથ બ્રહ્માદિપ્રાર્થનયા ભગવદ્ગૃહીતસૌમ્યરૂપપ્રકારઃ ॥
॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ભયાવહામિમાં મૂર્તિમુત્સૃજ્યાહં પ્રિયાવહમ્ ॥
શાન્તં રૂપં ભજિષ્યામિ માં પશ્યત નિરાકુલાઃ

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતો ભૂત્વા તસ્મિન્નેવ ક્ષણાંતરે ॥
વિમાને રત્નખચિતે બભૂવ સુખદર્શનઃ

ચન્દ્રબિમ્બાનનઃ શાન્તો નીલોત્પલદલદ્યુતિઃ ॥
સુવર્ણવર્ણવસનો રત્નભૂષણભૂષિતઃ

શંખચક્રગદાપદ્મલસત્કરચતુષ્ટયઃ ॥
તમાલોક્ય રમાકાન્તં ભૂયો ભૂયો વવંદિરે

સન્તોષયિત્વા બ્રહ્માદીનભીષ્ટપ્રતિપાદનૈઃ ॥
અવોચદ્વિનયાનમ્રમગસ્ત્યં મુનિપુંગવમ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ત્વં મુનીન્દ્ર વ્રતૈર્ઘોરૈશ્ચીર્ણૈર્માં પ્રતિ સંપ્રતિ ॥
પરિક્લિષ્ટોઽસિ દાસ્યામિ વરાંસ્તેઽભીપ્સિતાન્વદ

॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
નિશમ્ય વાક્યં શ્રીભર્તુઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ ॥
સ રોમાઞ્ચિતસર્વાંગઃ કુમ્ભજન્મા વચોઽબ્રવીત્

॥ અથાગસ્ત્યપ્રાર્થનયા સ્વર્ણમુખરીનદ્યા ભગવદ્વત્તસર્વાધિકત્વપ્રાપ્તિઃ ॥
॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
યદ્ધુતં યત્તપસ્તપ્તં યદધીતં શ્રુતં મયા ॥
તત્સર્વં સફલં જાતમાદૃતોઽસ્મિ યતસ્ત્વયા

એષોઽહમેવ ધર્માત્મા ત્રિષુ લોકેષ્વપિ પ્રભો ॥
ત્વાં વિચિન્વન્તમધુના મામન્વિષ્યાગતોઽસિ યત્

ત્વત્પ્રસાદાત્પુરૈવાહં પ્રાપ્તાખિલમનોરથઃ ॥
ન પશ્યામિ વિચિન્ત્યાપિ પ્રાપ્યં સંપ્રતિ માધવ

તથાપિ ચાપલાદેતત્તવ વિજ્ઞાપ્યતે પ્રભો ॥
ત્વત્પાદામ્બુજયોર્ભક્તિમેવં કુરુ નિરન્તરમ્

અવધારય ચૈતત્ત્વં સુરપ્રાર્થનયા મયા ॥
નદી સુવર્ણમુખરી સ્નાતાઘૌઘવિનાશિની

સા ભવચ્છૈલકટકસમાસન્ના સમાગતા ॥
તાં કૃતાર્થય લોકેશ ત્વદનુગ્રહવૃત્તિભિઃ

સુવર્ણમુખરીતોયે સ્નાત્વા યે વેંકટે સ્થિતમ્ ॥
પશ્યંતિ ભુક્તિમુક્ત્યોસ્તુ ભૂયાસુર્ભાજનાનિ તે

અલ્પાયુષો નરા મૂઢા જ્ઞાનયોગપરિચ્યુતાઃ ॥
ન શક્નુવંતિ ત્વાં દ્રષ્ટું વ્રતાધ્યયનકર્મભિઃ

સદાસ્મિન્નાસ્થિતઃ શૈલે સર્વેષાં ચ જગદ્ગુરો ॥
પ્રસાદસુમુખો દેવ કાંક્ષિતાર્થપ્રદો ભવ ॥

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
યત્પ્રાર્થિતં ત્વયા વિપ્ર તત્તથૈવ ભવિષ્યતિ ॥
નૂનમપ્રતિમા લોકે મયિ ભક્તિઃ કૃતા ત્વયા

જાહ્નવીવ નદી સેયં સુવર્ણમુખરી મુને ॥
સ્યાદાશાસ્યા સુરાણાં ચ વાંછિતશ્રીવિધાયિની

સ્વામિપુષ્કરિણી ચેયં નદી મૂર્ત્યા સમન્વિતા ॥
સંક્રમિષ્યતિ તાં દિવ્યાં નદીં તીર્થૌઘસંશ્રયામ્

વૈકુણ્ઠનામ્નિ શૈલેઽસ્મિન્નદ્યપ્રભૃતિ સર્વદા ॥
કૃતાવાસો ભવિષ્યામિ મુને પ્રાર્થનયા તવ ॥

સુવર્ણમુખરીસ્નાનક્ષાલિતાઘૌઘકર્દમાઃ ॥
અસ્મિન્વૈકુણ્ઠશૈલે માં યે પશ્યંતિ સમાહિતાઃ

ભુવિ પુત્રાદિસંપન્નાઃ સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ ॥
મૃતાસ્ત્રિવિષ્ટપે ભોગાનાકલ્પમનુભૂય ચ

પુનરાવૃત્તિરહિતં કેવલાનન્દભાસુરમ્ ॥
મત્પદં સમવાપ્સ્યન્તિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥

માં દ્રષ્ટુમાગતાન્સર્વાન્પ્રતીક્ષ્યાભીપ્સિતૈઃ શુભૈઃ ॥
યોજયિષ્યામિ સતતં ત્વદ્વચોગૌરવાન્મુને

પુત્રાર્થિનાં બહૂન્પુત્રાન્ધનાનિ ચ ધનાર્થિનામ્ ॥
તથૈવારોગ્યકામાનાં રોગશાંતિં ગરીયસીમ્

તીવ્રાપત્પરિભૂતાનાં તથૈવાપન્નિવારણમ્ ॥
દાસ્યામ્યભીપ્સિતાન્ભોગાન્દુર્લભાનપિ સર્વદા

યે યાન્કામાનપેક્ષ્યેહ પ્રેક્ષન્તે માં સમાગતાઃ ॥
અવાપ્નુવન્તિ તે સર્વે તાંસ્તાન્કામાન્ન સંશયઃ

સ્થિતા વા યત્ર કુત્રાપિ માં સ્મરન્તિ નરોત્તમાઃ ॥
તે સર્વે વાઞ્છિતાં સિદ્ધિં લભન્તે મત્પ્રસાદતઃ

॥ અથ શઙ્ખનૃપવરપ્રદાનપૂર્વકં ભગવદન્તર્ધાનમ્ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તં મુનિં દેવઃ શંખમાલોક્ય ભૂપતિમ્ ॥
શૃણ્વતાં બ્રહ્મમુખ્યાનામિદં વચનમબ્રવીત્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
પ્રીતોઽસ્મિ શંખ ભક્ત્યા તે વૃણીષ્વાભીપ્સિતં વરમ્ ॥
દદામિ વરદોઽહં તે ક્રશિષ્ઠસ્ય તપસ્યતઃ

॥ શંખ ઉવાચ ॥ ॥
ન યાચેઽન્યન્મહાબાહો ત્વત્પાદામ્બુજસેવનાત્ ॥
યાં પ્રાપ્નુવંતિ ત્વદ્ભક્તાસ્તાં યાચે ગતિમુત્તમામ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
યત્પ્રાર્થિતં ત્વયા શંખ તત્તથૈવ ભવિષ્યતિ ॥
મત્સેવાયોગભવ્યાનામલભ્યં કિમુ વિદ્યતે

આકલ્પમિન્દ્રલોકસ્થો હ્યપ્સરોગણસેવિતઃ ॥
ભુક્ત્વા બહુવિધાન્ભોગાંસ્તતો મલ્લોકમેષ્યસિ

એવં દદૌ વરાનિષ્ટાઞ્છઙ્ખાય પૃથિવીપતે ॥
નારાયણો જગદ્યોનિર્ભજતાં કલ્પભૂરુહઃ

તતો બ્રહ્માદિકાન્સર્વાન્વિસૃજ્ય કમલેક્ષણઃ ॥
સંસ્તૂય માનસૈર્ભક્ત્યા તત્રૈવાંતર્દધે પ્રભુઃ

॥ અથ ભરદ્વાજવર્ણિતશ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યનિગમનમ્ ॥ ॥ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
વેંકટાદ્રેઃ પ્રભાવોઽયમાખ્યાતો ભવતેઽર્જુન ॥
નરાઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યંતે શ્રુત્વેમાં પાવનીં કથામ્

વારાહં રૂપમુત્સૃજ્ય બ્રહ્મણાભ્યર્થિતો હરિઃ ॥
મુમોદાત્રાદ્ભુતાકારો માયયા મોહયઞ્જગત્

પશ્ચાદગસ્ત્યશંખાભ્યાં પ્રાર્થિતઃ સુખદર્શનમ્ ॥
દદૌ નિતાન્તસુભગં શાન્તં ભોગાત્મકં વપુઃ

નારાયણં વેંકટાદ્રિં સ્વામિપુષ્કરિણીં તથા ॥
ઇમામાખ્યાં ચ સંસ્મૃત્ય મુચ્યંતે પાતકૈર્જનાઃ

વેંકટાદ્રિસમં સ્થાનં બ્રહ્માણ્ડે નાસ્તિ કિઞ્ચન ॥
વેંકટેશસમો દેવો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

વેંકટાદ્રિસમં સ્થાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥
સ્વામિતીર્થસરસ્તુલ્યં ન કુત્રાપિ ચ વિદ્યતે

પ્રાતરુત્થાય યે નિત્યં વેંકટેશં સ્મરંતિ વૈ ॥
તેષાં કરસ્થા મોક્ષશ્રીર્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

સ્વામિપુષ્કરિણીતીર્થે સ્નાત્વા સર્વાત્મકં હરિમ્ ॥
યે વા પશ્યંતિ નિયતા વરાહાચલવાસિનમ્

તેઽશ્વમેધસહસ્રસ્ય વાજપેયશતસ્ય ચ ॥
પ્રાપ્નુવંતિ ફલં પૂર્ણં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

વેંકટાચલમાહાત્મ્યં યે શૃણ્વંતિ નરોત્તમાઃ ॥
તેષાં મુક્તિશ્ચ ભુક્તિશ્ચ ઇહ લોકે પરત્ર ચ

વેંકટાચલમાહાત્મ્યં સંક્ષિપ્ય કથિતં તવ ॥
અતઃ પરં મહાનદ્યાઃ પ્રભાવઃ કથ્યતેઽર્જુન

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે સુવર્ણમુખરીમાહાત્મ્યપ્રશંસાયામગસ્ત્યશઙ્ખાદિતપસ્તુષ્ટશ્રીવેંકટેશાવિર્ભાવાદિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ