સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.36-3

॥ અથ વરાહકૃતધરણ્યુદ્ધરણક્રમઃ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
પુરા નિશાત્યયે ધાતુઃ પ્રબુદ્ધો મધુસૂદનઃ ॥
પુનઃ પ્રવૃત્તિં ભૂતાનામન્વિયેષ ધિયા ભૃશમ્

વિના વસુમતીમન્યે ભૂતૌઘધરણક્ષમાઃ ॥
ન ભવન્તીતિ હૃદયે તર્કસ્તસ્યાજનિષ્ટ ચ

અપશ્યત્પ્રણિધાનેન મહીં પાતાલગોચરામ્॥
અતિમાત્રભયોદ્વિગ્નાં પરીતાં મહતામ્બુના

પ્રતિપેદે તદા રૂપં ભૂસમુદ્ધરણોચિતમ્ ॥
ઉપકર્મોષ્ઠમનલજિહ્વં પ્રણવઘોષણમ્

ચતુરામ્નાયચરણં પ્રાયશ્ચિત્તખુરાંચિતમ્ ॥
પ્રાગ્વંશકાયં વિલસદ્દર્ભરોમાવલીયુતમ્

પ્રવર્ગ્યાવર્તસંપન્નં દક્ષિણાગ્ન્યુદરાન્વિતમ્ ॥
સ્રુક્તુણ્ડમખિલૈઃ સર્વૈઃ સંવિભક્તાંગસન્ધિકમ્

દિવ્યસૂક્તસટાજાલં પરત્રહ્મશિરસ્તથા ॥
હવ્યકવ્યરયોપેતં વિશુદ્ધપશુજાનુકમ્

ઉક્તાત્યુક્તાદિકચ્છન્દોમાર્ગમંત્ર બલાન્વિતમ્ ॥
સર્વયજ્ઞમયં દિવ્યં વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ

અન્વેષ્ટું ધરણીમબ્ધેર્વિવેશ સલિલાંતરમ્ ॥
દંષ્ટ્રાબાલશશાંકોત્થલસત્કાંતિચયૈર્હઠાત્॥

કલ્પાંતસમયસ્ફીતં તમિસ્રમપસારયન્ ॥
અભિભૂતાંબુભૃદ્ઘોષૈર્મુહુર્બ્રહ્માણ્ડકન્દરામ્

નિનાદમુખરાં કુર્વન્ગાઢૈર્ઘુરુઘુરુસ્વનૈઃ ॥
ખુરપ્રખુરવિન્યાસૈર્જર્જરીકૃતવિગ્રહમ્

ઇતસ્તતો વિલુઠયન્નુરગાણામધીશ્વરમ્ ॥
તીવ્રૈર્નિઃશ્વાસપવનૈરાપાતાલં સરિત્પતેઃ

પ્રાપયન્નતલસ્પર્શમન્તરં દર્શનીયતામ્ ॥
અતિદીર્ઘેણ પાત્રેણ મગ્નોન્મગ્નેન વારિધેઃ

સંક્ષોભિતાનિ પાથાંસિ કુર્વન્નન્તર્યયૌ તદા ॥
સપ્તપાતાલમૂલાધઃ સ્થિતાં તોયે ભયાકુલામ્

વેપમાનાં સમાલોક્ય ધરણીં હૃષ્ટમાનસઃ ॥
તામારોપ્ય સ્વદંષ્ટ્રાગ્રમુન્મમજ્જ સરિત્પતેઃ

સંસ્તૂયમાનો મુનિભિર્જનલોકનિવાસિભિઃ ॥
તસ્મિન્નુદ્વહતિ પ્રેમ્ણા દેવે વસુમતીં ક્ષણમ્

પ્રતિસારા બભૂવાધો વારિધેમર્ઙ્ગલોચિતા ॥
તદુત્તારણવેલાયાં વરાહવપુષોઽર્જુન

ગમ્ભીરઘોષૈરમ્ભોધિઃ પ્રાપ મંગલતૂર્યતામ્ ॥
ઉદ્વૃત્તવીચિવિક્ષિપ્તશીકરાસારસંગતઃ

ભેજે મુક્તાફલચયો મંગલાક્ષતવિભ્રમમ્॥
ઉદૂઢા તેન દેવેન સા બભૌ સલિલાપ્લુતા

ગાઢરાગસમુત્પન્નસ્વેદક્લિન્નતનૂરિવ ॥
ઇત્થમુદ્ધૃત્ય ભગવાન્મહીં પાતાલમૂલતઃ

સુદૃઢં સ્થાપયામાસ મધ્યેઽમ્બુનિધિપાથસામ્ ॥
તેનોદ્ધૃતાયાં મેદિન્યાં પૂર્ણં તદ્ભૂનભોન્તરે

જલં તત્કૃતમર્યાદાઽવ્યવચ્છિન્નમભૂત્તદા ॥
સંસ્થાપ્ય પૃથિવીમિત્થં તદીયાધારસિદ્ધયે

દિગ્ગજાનહિરાજં ચ કમઠં ચ ન્યવેશયત્ ॥
તેષામપિ ચ સર્વેષામાધારત્વેન સાદરમ્

અવ્યક્તરૂપાં સ્વાં શક્તિં યુયોજ ચ દયાનિધિઃ ॥
તતો ધરાં સમુદ્ધૃત્ય સ્થિતં કિટિતનું હરિમ્

તુષ્ટુવુઃ સનકાદ્યાસ્તં જનલોકનિવાસિનઃ ॥
તદા વરાહવપુષમારાધ્ય પુરુષોત્તમમ્

તદાજ્ઞયા જગદ્બ્રહ્મા યથાપૂર્વમકલ્પયત્

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥ ॥
કલ્પાન્તસલિલે મગ્ના કથં તિષ્ઠતિ ભૂરિયમ્ ॥
સપ્તપાતાલલોકાધઃ કિમાધારા મહામુને

કલ્પકાલઃ કિયાનેષ સ્યાત્તદ્વૃત્તિશ્ચ કીદૃશી

॥ અથ કલ્પવૃત્તાંતવર્ણનપૂર્વકં શ્વેતવરાહાવતારવર્ણનમ્ ॥ ॥
એતદ્વિસ્તાર્ય સકલં મમ બ્રહ્મન્મુને વદ

॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
વિનાડિકાનાં ષષ્ટ્યા સ્યાન્નાડિકૈકા દિનં ભવેત્ ॥
તત્ષષ્ટ્યા દિવસાસ્ત્રિંશન્માસઃ પક્ષદ્વયાત્મકઃ

માસૌ દ્વાવૃતુરિત્યુક્તસ્તૈઃ ષઙ્ભિર્વત્સરો ભવેત્ ॥
અયનદ્વિતયાકારઃ શીતવર્ષોષ્ણસંશ્રયઃ

દેવાસુરાણામન્યોયમહોરાત્રં વિપર્યયાત્ ॥
ઉત્તરં દક્ષિણે ભાનોરયને તે યથાક્રમમ્

માનુષાબ્દૈઃ ખખવ્યોમખાક્ષિપાવકસાગરૈઃ ॥
મહાયુગં ભવેત્પાર્થ કૃતાદ્યાકારસંયુતમ્ ॥

સપ્તત્યા સૈકયા કાલો યુગાનામન્તરં મનોઃ ॥
અસ્મિઞ્છ્વેતવરાહાખ્યે કલ્પે જાતાન્મનૂઞ્છૃણુ

સ્વાયંભુવઃ સ્યાત્પ્રથમસ્તતઃ સ્વારોચિષો મનુઃ ॥
ઉત્તમસ્તામસાખ્યશ્ચ રૈવતશ્ચાક્ષુષાહ્વયઃ

એતે ગતાઃ પ્રાઙ્મનવઃ ષટ્સેન્દ્રસુરતાપસાઃ ॥
વૈવસ્વતો વર્તતેઽદ્ય સપ્તમો મનુરર્જુન

આદિત્યવસુરુદ્રાદ્યાસ્તત્કાલે દેવતાગણાઃ ॥
ઇષ્ટ્વાશ્વમેધશતકં તેજસ્વી પ્રાપ શક્રતામ્

વિશ્વામિત્રોઽહમત્રિશ્ચ જમદગ્નિશ્ચ કશ્યપઃ ॥
વસિષ્ઠો ગૌતમશ્ચૈવ તે વૈ સપ્તર્ષયોઽર્જુન

ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખાઃ શૂરા મનુપુત્રા મહાબલાઃ ॥
અવનિં પાલયામાસુર્નિત્યં ધર્મપરાયણાઃ

સૂર્યદક્ષબ્રહ્મધર્મરુદ્રાણાં પઞ્ચ સૂનવઃ ॥
સાવર્ણિરૌચ્યભૌમાદ્યા ભવિષ્યન્મનુસપ્તકમ્

ચતુર્દશ વિધાતુસ્તે ભવન્તિ મનવોઽહનિ ॥
તત્કલ્પસંજ્ઞં તસ્યાન્તે નિશા સ્યાત્તત્સમા શૃણુ

દિનાવસાનસમયે બ્રહ્મણઃ પાણ્ડુનન્દન ॥
જાયતેઽવગ્રહો ઘોરઃ પૃથિવ્યાં શતવાર્ષિકઃ

તસ્મિન્નવગ્રહે પૃથ્વ્યાં નીરસાયાં ધનઞ્જય ॥
ચતુર્વિધાનિ ભૂતાનિ સમાયાન્તિ પરિક્ષયમ્

તદા તપ્તશિખાકારૈરુપેતો ઘર્મદીધિતિઃ ॥
મયૂખૈરગ્નિસદૃશૈર્વમદ્ભિઃ પાવકચ્છટાઃ

વિનષ્ટગ્રામનગરશૈલવૃક્ષાદિકાનના ॥
કૂર્મપૃષ્ઠોપમોર્વી સ્યાત્તપ્તાયઃપિણ્ડસન્નિભા

તતો વિધાતુર્ગાત્રેભ્યઃ સમુત્પન્ના મહાઘનાઃ ॥
આચ્છાદયન્તો ગગનં ગર્જિતધ્વાનબન્ધુરાઃ

સિતપીતારુણશ્યામાશ્ચિત્રવર્ણાશ્ચ ભીષણાઃ ॥
શૈલેભસૌધવૃક્ષાદિનાનારૂપસમન્વિતાઃ

તે શતાબ્દમિતં કાલં મહાવૃષ્ટિં વિતન્વતે ॥
તેનામ્ભસા શમં યાતિ સૂર્યોદ્ભૂતો મહાનલઃ

ભૂયશ્ચ શતવર્ષાણિ વર્ષન્ત્યુગ્રં મહાઘનાઃ ॥
તદમ્ભસા સમુદ્વેલા વિકૃતિં યાન્તિ વાર્દ્ધયઃ

કલ્પાન્તામ્બુદનિર્મુક્તં લોકાન્વ્યાપ્નોતિ તજ્જલમ્ ॥
ભૂર્ભુવઃસ્વર્મહર્લોકાનાવૃણોતિ તમો મહત્ ॥
તદા નિમગ્ના સલિલે મહી પાતાલમૂલગા

અનષ્ટા કથમપ્યાસ્તે બ્રહ્મશક્ત્યવલમ્બિતા ॥
અથ નિઃશ્વાસસંભૂતો મારુતો બ્રહ્મણોઽર્જુન

ઉત્સારયતિ તાન્સર્વાન્કલ્પાન્તોત્થાન્મહાઘનાન્ ॥
એવં પ્રવૃદ્ધઃ પવનઃ શતસંવત્સરાત્મકમ્

કાલં નિરન્તરં વાતિ દુર્નિવારરયોત્થિતઃ ॥
તમુગ્રમનિલં હિત્વા હરેર્નાભિસરોરુહે

યોગનિદ્રામવાપ્નોતિ તસ્મિન્પાથસિ પદ્મભૂઃ ॥
યોગનિદ્રાનુષક્તસ્ય યાતિ તસ્ય જગદ્વિભોઃ

તાવતી શર્વરી પાર્થ દિનં યાવત્પ્રમાણકમ્ ॥
નિશાયાં સમતીતાયામુત્થિતો વેગવાન્પુનઃ

સૃજપ્યખિલજન્તૂન્વૈ પૂર્વવચ્છાસનાદ્ધરેઃ ॥
કલ્પેકલ્પે સમુચિતૈ રૂપૈઃ પાતિ જગદ્ધરિઃ । ૫૬ ॥
અસ્મિન્કલ્પે શ્વેતવર્ણાં પ્રાપ્તવાન્યજ્ઞપોત્રિતામ્॥
વરાહવપુષા દેવો વિહરન્નવનીતલે

સ્વપૂર્વનિયતાવાસં પ્રપેદે વેંકટાચલમ્ ॥
સ્વામિપુષ્કરિણીતીરે ચરંશ્ચિરમધોક્ષજઃ

ભક્ત્યા પરમયા યુક્તમપશ્યજ્જલજાસનમ્ ॥
સંપૂજ્ય પ્રાર્થયામાસ બ્રહ્મા તં ભૂતભાવનમ્

પુરાતનીં નિજાં સ્વામિન્ભજ દિવ્યાં તનૂમિતિ ॥
ગૃહીત્વાનુનયં તસ્ય ત્યક્ત્વા તાં સૂકરાકૃતિમ્

અનન્યભજનીયાં સ્વાં પ્રાપ વિશ્વાત્મિકાં તનુમ્ ॥
તથાસ્થિતં ગિરૌ તત્ર કૃત્વાપ્યુત્સાહમૂર્જિતમ્ ॥

દ્રષ્ટું ન શેકુઃ સર્વેઽપિ કાલેન બહુનાપિ ચ

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥ ॥
દર્શનસ્મરણાદીનાં હરિરિત્થમગોચરઃ ॥
કથં પ્રત્યક્ષતાં પ્રાપ માનુષાણાં મહામુને

ભાગ્યભૂતોઽથ જગતાં યઃ કો વાઽઽરાધ્ય તં વિભુમ્ ॥
ઇહ પ્રકાશયામાસ કથામેતાં નિવેદય

હરિકથાશ્રવણં દુરિતાપહં કથયતાં સકલાગમવિદ્ભવાન્ ॥
સુકૃતિનાં નનુ સંપ્રતિ ધુર્યતા મુનિવરેણ્ય મમાદ્ય સમાગતા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે સુવર્ણમુખરીમાહાત્મ્યપ્રશંસાયાં વરાહાવતારકીર્તનં નામ ષટ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ