સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.34

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
વ્રતાનામપિ સર્વેષાં બ્રહ્મન્નુદ્યાપનં શ્રુતમ્ ॥
અભાવે તૂદ્યાપનસ્ય ફલં નૈવાઽઽપ્નુયાત્ક્વચિત્

કૃતવ્રતફલાપ્ત્યર્થં કુર્યાદુદ્યાપનં બુધઃ ॥
અન્યથા નિષ્ફલં યાતિ કૃતં વ્રતમનુત્તમમ્

કાર્તિકેઽપિ કૃતં દેવ વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્ ॥
ન તસ્યોદ્યાપનાઽભાવે વ્રતોક્તફલમાપ્નુયાત્

તસ્માત્કાર્તિકમાસસ્ય ચોદ્યાપનવિધિં પ્રભો ॥
વદ મે શિષ્યવર્યાય પ્રપન્નાયાઽનુવર્તિને

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અથોર્જોદ્યાપનં વક્ષ્યે સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
તચ્છૃણુષ્વ મહાભક્ત્યા સવિધાનં સમાસતઃ

ઊર્જે શુક્લચતુર્દશ્યાં કુર્યાદુદ્યાપનં વ્રતી॥
વ્રતસંપૂરણાર્થાય વિષ્ણુપ્રીત્યર્થહેતવે

તુલસ્યા ઉપરિષ્ટાત્તુ કુર્યાન્મંડપિકાં શુભામ્॥
કદલીસ્તંભસંયુક્તાં નાનાધાતુવિચિત્રિતામ્

દીપમાલા ચતુર્દિક્ષુ કાર્યા તત્ર સુશોભના ॥
સુતોરણાશ્ચતુર્દ્વારઃ પુષ્પચામરશોભિતાઃ

દ્વારેષુ દ્વારપાલાશ્ચ પૂજયેન્મૃન્મયાન્પૃથક્ ॥
જયશ્ચ વિજયશ્ચૈવ ચણ્ડશ્ચૈવ પ્રચંડકઃ

નન્દશ્ચૈવ સુનંદશ્ચ કુમુદઃ કુમુદાક્ષકઃ ॥
એતાંશ્ચતુર્ષુ દ્વારેષુ પૂજયેદ્ભક્તિસંયુતઃ

તુલસીમૂલદેશે તુ સર્વતોભદ્રસંજ્ઞિતમ્ ॥
ચતુર્ભિર્વર્ણકૈઃ સમ્યક્છોભાઢ્યં સમલંકૃતમ્

તસ્યોપરિષ્ટાત્કલશં પૂર્ણરત્નસમન્વિતમ્ ॥
તત્ર સંપૂજયેદ્દેવં શંખચક્રગદાધરમ્

કૌશેયપીતવસનં લક્ષ્મ્યા યુક્તં પ્રપૂજયેત્ ॥
ઇન્દ્રાદિલોકપાલાંશ્ચ મંડપે પૂજયેદ્વ્રતી ॥

તસ્યામુપવસેદ્ભક્ત્યા શાંતઃ પ્રણતમાનસઃ ॥
રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાદ્ગીતવાદ્યાદિમંગલૈઃ

ગીતં કુર્વંતિ યે ભક્ત્યા જાગરે ચક્રપાણિનઃ ॥
જન્માંતરશતોદ્ભૂતૈસ્તે મુક્તાઃ પાપસંચયૈઃ

તતસ્તુ પૂર્ણિમાયાં તુ સપત્નીકાન્દ્વિજોત્તમાન્ ॥
ત્રિંશન્મિતાનથૈકં વા બ્રાહ્મણાંશ્ચ નિમંત્રયેત્

પ્રાતઃસ્નાનં તતઃ કૃત્વા દેવપૂજાં તથૈવ ચ ॥
સ્થંડિલે ચ તતઃ કૃત્વા સમાધાયાઽગ્નિમત્ર હિ

અતો દેવેતિ મંત્રેણ જુહુયાત્તિલપાયસમ્ ॥
પ્રીત્યર્થં દેવદેવસ્ય દેવાનાં ચ પૃથક્પૃથક્

હોમશેષં સમાપ્યાથ બ્રાહ્મણાન્પૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો યથાશક્ત્યા પ્રદદ્યાદ્દક્ષિણાં નરઃ

તતો ગાં કપિલાં તત્ર પૂજયેદ્વિધિવદ્વ્રતી ॥
સવત્સાં ગાં તથા દદ્યાદ્વિપ્રાય ચ કુટુમ્બિને

ગુરું વ્રતોપદેષ્ટારં વસ્ત્રાલંકારભૂષણૈઃ ॥
સપત્નીકં સમભ્યર્ચ્ય તાંશ્ચ વિપ્રાન્ક્ષમાપયેત્

યુષ્મત્પ્રસાદાદ્દેવેશઃ પ્રસન્નોઽસ્તુ સદા મમ ॥
વ્રતાદસ્માચ્ચ યત્પાપં સપ્તજન્મકૃતં મયા

તત્સર્વં નાશમાયાતુ સ્થિરા મે ચાઽસ્તુ સંતતિઃ ॥
મનોરથાસ્તુ સફલાઃ સંતુ ભક્તિર્હરૌ ભવેત્

સતાં સમાગમો ભૂયાન્મમ જન્મનિજન્મનિ ॥
ઇતિ ક્ષમાપ્ય તાન્વિપ્રાન્પ્રસાદ્ય ચ વિસર્જયેત્

પ્રતિમાં તાં ગુરોર્દદ્યાત્સવસ્ત્રાં મુનિપુંગવ ॥
તતઃ સુહૃદ્ગુરુયુતઃ સ્વયં ભુંજીત ભક્તિમાન્

દ્વાદશ્યાં પ્રતિબુદ્ધોઽસૌ ત્રયોદશ્યાં યુતઃ સુરૈઃ ॥
દૃષ્ટોર્ચ્ચિતશ્ચતુર્દશ્યાં તસ્માત્પૂજ્યસ્તિથાવિહ

પૂજયેદ્દેવદેવેશં સૌવર્ણં ગુર્વનુજ્ઞયા ॥
પરાઽત્ર પૌર્ણમાસ્યાં તુ યાત્રા સ્યાત્પુષ્કરસ્ય તુ

વરાન્દત્ત્વા યતો વિષ્ણુર્મત્સ્યરૂપોઽભવત્તતઃ ॥
તસ્યાં દત્તં હુતં જપ્તં તદક્ષય્યફલં ભવેત્

કાર્તિકે માસિ કર્તવ્યો વિધિરેષ હિ નારદ ॥
એવં યઃ કુરુતે સમ્યક્કાર્તિકસ્ય વ્રતં નરઃ

યત્ફલં તદવાપ્નોતિ વ્રતં કૃત્વા તુ કાર્તિકે ॥
તે ધન્યાસ્તે સદા પૂજ્યાસ્તેષાં વૈ સફલોદયઃ

વિષ્ણુભક્તિરતા યે સ્યુઃ કાર્તિકે વ્રતચારિણઃ ॥
દેહસ્થિતાનિ પાપાનિ વિલયં યાંતિ તત્ક્ષણાત્

ક્વ યામોઽદ્ય ભવત્યેષ યદૂર્જવ્રતકૃન્નરઃ ॥
ઇતિ સર્વાણિ પાપાનિ રટન્તીહ પુનઃપુનઃ

તસ્માત્કાર્તિકમાસસ્ય સદૃશં નહિ વિદ્યતે ॥
સર્વપાપસ્ય દહને અગ્નેઃ સદૃશ ઉચ્યતે

ઊર્જોદ્યાપનમાહાત્મ્યં શૃણુયાચ્છ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ ॥
શ્રાવયેદ્વા પુમાન્યસ્તુ વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઊર્જે વ્રતોદ્યાપનાદાવશક્તઃ સિદ્ધિભાક્કથમ્ ॥
કથં વિમુચ્યતે જંતુર્દુઃખસંસારસાગરાત્

॥ ॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
શૃણુયાદૂર્જમાહાત્મ્યં નિયમેન શુચિઃ પુમાન્ ॥
ઉદ્યાપનફલં પ્રાપ્ય વિષ્ણુલોકે વસેચ્ચ સઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે વ્રતોદ્યાપનવિધિકથનંનામ ચતુઽસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ