સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.33-3

॥ અથ સુવર્ણમુખરીં પ્રતિ શક્રાદિસ્તુતિઃ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥
તદા દિવ્યવિમાનસ્થાઃ શક્રમુખ્યા દિવૌકસઃ ॥
અગસ્ત્યમનુયાન્તીં તામનુજગ્મુર્મહાપગામ્

નવાવતારાં તાં દિવ્યાં સર્વે ચ મુનિપુંગવાઃ ॥
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સ્તોત્રૈરનુયાતાઃ સિષેવિરે

સિદ્ધચારણગન્ધર્વાઃ સંભૃતાશ્ચ સહસ્રશ ॥
તાં નદીં તં મુનીન્દ્રં ચ પ્રશશંસુઃ શુભૈઃસ્તવૈઃ

સુધોપમાનમમલં દિષ્ટ્યા લબ્ધમિદં જલમ્ ॥
ઇત્યૌત્સુક્યરસાયત્તા નનન્દુર્ધરણીજનાઃ

તદા નિદેશાદ્દેવસ્ય પદ્મયોનેઃ સમીરણઃ ॥
શૃણ્વતાં સર્વદેવાનામિદં વચનમબ્રવીત્

॥ અથ વાયુકથિતસુવર્ણમુખરીનામનિષ્પત્તિઃ ॥
॥ વાયુરુવાચ ॥ ॥
સુવર્ણમિવ લોકાનાં ભાગધેયાદિયં નદી ॥
નીતા ભુવમગસ્ત્યેન મુખરીકૃતદિઙ્મુખા

તસ્માદ્યાસ્યતિ વિખ્યાતિં સર્વલોકાભિનન્દિતામ્ ॥
સુવર્ણમુખરી નામ્ના ધામ્નિ કૈવલ્યસંપદઃ

એષા સુવર્ણમુખરી સરિત્સુ સકલાસ્વપિ ॥
વિશિષ્ટા સેવનીયા ચ બ્રહ્મણો વચનં ત્વિદમ્

॥
અથાગસ્ત્યકૃતસ્વાનીતસુવર્ણમુખરીમહિમાનુવર્ણનમ્ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વેત્થં પવનેનોક્તં વચનં કુમ્ભસમ્ભવઃ ॥
તુતોષ વિસ્મયાક્રાન્તઃ સ્વાન્તઃપુલકિતાંગકઃ

એવમેષા દિવ્યનદી સ્નાનપાનાદિકલ્પનૈઃ ॥
સૌખ્યાવહા મનુષ્યાણાં પ્રતિષ્ઠામગમદ્ભુવિ ॥

આજ્ઞયા પદ્મગર્ભસ્ય તટિન્યાકાશવાહિની। ॥
સુવર્ણમુખરીનામ્ના પુનાત્યાત્મૈકસંશ્રયાન્

બહૂન્ગિરીન્દ્રાન્વનમણ્ડલં ચ દેશાનનેકાન્સરરિદુત્તમેયમ્ ॥
ક્રમાદતિક્રમ્ય નિષેવ્યમાણા મહાનદીભિર્ગિરિસંભવાભિઃ

રોગાહતાનામધિકાતુરાણામનામયૈકપ્રતિપાદકાનિ ॥
અન્તર્બહિઃ સંભૃતભૂરિતાપનિવારણાનિ પ્રિયકારણાનિ

વિહારલોલદ્વિરદપ્રકાણ્ડશુણ્ડામહાઘાતરયોત્થિતેન ॥
પુષ્પોપહારં પૃષતોત્કરેણ હર્ષાદ્દદાતીવ દિવાકરસ્ય

સૌગંધિકામ્ભોરુહકૈરવાણાં સૌરભ્યસંવાસિતદિઙ્મુખાનામ્ ॥
દ્વિરેફભાગ્યૈકનિકેતનાનામાધારભૂતાન્પ્રતિનિર્મલાનિ

લીલાવગાહોત્સુકનાકનારીસીમન્તસિન્દૂરરજોઽરુણાનિ ॥
તત્કેશપાશચ્યુતપારિજાતપ્રસૂનગન્ધૈરધિવાસિતાનિ

સા બિભ્રતી સંભૃતમંગલાનિ સ્વાદૂન્યપંકાન્યતિનિર્મલાનિ ॥
સુધોપમાનાનિ સુરેન્દ્રસૂનોઃ પયાંસિ પાપપ્રતિઘાતુકાનિ

અગસ્ત્યશૈલાત્સમવાપ્તજન્મા નીતા ભુવં કુમ્ભસમુદ્ભવેન ॥
પ્રશસ્તતીર્થૌઘવિરાજમાના સમાયયૌ દક્ષિણવારિરાશિમ્

શીકરાક્ષતવિન્યાસૈ રત્નદીપાર્પણૈરપિ ॥
પ્રત્યુદ્યયુસ્તામમ્ભોધેર્વીચયોઽભિમુખાગતાઃ

તરંગહસ્તૈરાલિંગ્ય સંભાવ્યૈનાં સમાગતામ્ ॥
ચકાર સરિતાં નાથઃ પ્રિયમાઘોષભાષણૈઃ ॥

પ્રાપ્તાયામનુકૂલાયાં તદા તસ્યામપાંનિધેઃ ॥
પ્રહૃષ્ટેન તરંગેણ જીવનં વવૃધેતરામ્

ઇત્થં સંસૃજ્ય સરિતમગસ્ત્યસ્તામુદન્વતા ॥
સ્તુત્વા યયૌ સમામન્ત્ર્ય કૃતકૃત્યો યદૃચ્છયા

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥ ॥
ત્વયૈષ કથિતો બ્રહ્મન્મહાનદ્યાઃ સમુદ્ભવઃ ॥
અસ્યાઃ પ્રભાવં ભગવન્નિદાનીં શ્રોતુમુત્સહે

॥ અથ ભરદ્વાજવર્ણિતસુવર્ણમુખરીમાહાત્મ્યમ્ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
અહો નિવર્હણં સર્વશ્રેયસામેકકારણમ્ ॥
શૃણુ માહાત્મ્યમસ્યાસ્તે કથયિષ્યામિ પાણ્ડવ

પાશ્ચાત્ત્યં જન્મ સંપ્રાપ્ય જ્ઞાનિનાં કર્મણઃ ક્ષયે ॥
સુવર્ણમુખરીસ્નાનં સિદ્ધ્યેદ્બ્રહ્મત્વકારણમ્

એતાં સુવર્ણમુખરીં યોજનાનાં શતૈરપિ ॥
સ્મૃત્વા મનુષ્યઃ પાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥

નિઃક્ષિપ્તમસ્થિ જન્તૂનાં સુવર્ણમુખરીજલે ॥
સોપાનતાં સમાયાતિ બ્રહ્મલોકાધિરોહણે

સ્મરન્તઃ સ્વર્ણમુખરીં યત્ર કુત્રાપિ માનવાઃ ॥
તોયાન્તરેષુ સ્નાત્વાપિ લભન્તે ફલમુત્તમમ્

તાવદેવાભિભૂયન્તે નરાઃ પાતકકોટિભિઃ॥
સુવર્ણમુખરીસ્નાનં યાવત્તલ્લભ્યતે શુભમ્

દિવ્યાન્તરિક્ષભૌમાનિ તીર્થાનિ નિજસિદ્ધયે ॥
સ્મરન્ત્યહરહઃ પ્રાતઃ સુવર્ણમુખરીં નદીમ્

અગસ્ત્યાચલસંભૂતા દક્ષિણોદધિગામિની ॥
પાપાનિ સ્વર્ણમુખરી સ્મરણાદેવ નાશયેત્

સુવર્ણમુખરીસ્નાનલોલુપેનાન્તરાત્મના ॥
વાઞ્છંતિ મર્ત્યતામેવ દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ

સુવર્ણમુખરીતોયપુષ્ટસસ્યાન્નભોજિનઃ ॥
ન લિપ્યન્તે મહાપાપૈર્દુર્ભોજનશતોદ્ભવૈઃ

અપિ નિષ્કમિતં પીતં સુવર્ણમુખરીજલમ્ ॥
નાશયેદદ્રિતુલ્યાનિ હ્યાશુ પાપાનિ દેહિનામ્

પ્રાપ્યાઽપિ માનુષં જન્મ સુવણમુખરીજલે ॥
યે વા સ્નાનં ન કુર્વન્તિ તેષાં જન્મ નિરર્થકમ્

સુવર્ણમુખરીસ્નાનં યદેકં વિધિના કૃતમ્ ॥
જાહ્નવીસ્નાનકોટીનાં સમં ભવતિ પર્વસુ

ગોવિંદ ઇવ દેવેષુ નક્ષત્રેષ્વિવ ચન્દ્રમાઃ ॥
નરેષ્વિવ મહીપાલો ભૂરુહેષ્વિવ કલ્પકઃ

મહાભૂતેષ્વિવ વિયન્માયેવાખિલશક્તિષુ ॥
ગાયત્રીવ ચ મન્ત્રેષુ વજ્રં દેવાયુધેષ્વિવ

તત્ત્વેષ્વિવાત્મનસ્તત્ત્વં રુદ્રાધ્યાયો યજુષ્ષ્વિવ ॥
અનન્ત ઇવ નાગેષુ હિમાચલ ઇવાદ્રિષુ

પોત્રિક્ષેત્રમિવ ક્ષેત્રેષ્વિન્દ્રિયેષ્વિવ માનસમ્ ॥
નદીષ્વપિ ચ સર્વાસુ સુવર્ણમુખરી વરા

નિત્યં સ્મરેન્નમસ્કુર્યાત્કીર્તયેન્મનસાર્ચયેત્ ॥
શુદ્ધિક્ષેમ શિવાપેક્ષી સુવર્ણમુખરીં શુભામ્

અગસ્ત્યાચલસંભૂતાં દક્ષિણોદધિગામિનીમ્ ॥
સમસ્તપાપહન્ત્રીં ત્વાં સુવર્ણમુખરીં શ્રયે

મહાપાતકવિપ્લુષ્ટં ગાત્રં મમ તવોદકૈઃ ॥
ક્ષાલયામિ જગદ્ધાત્રિ શ્રેયસા યોજયસ્વ મામ્

ઇતિ સૂક્તદ્વયં સમ્યગુચ્ચાર્ય નિયતો નરઃ ॥
સુવર્ણમુખરીતોયે સ્નાત્વા શુદ્ધઃ પ્રમોદતે

બ્રહ્મણા નિર્મિતા પૂર્વમગસ્ત્યેન સમાહૃતા ॥
સ્વયં મન્દાકિની મૂર્તા સુવર્ણમુખરી વરા

એવંપ્રભાવા દિવ્યેયં કીર્તનીયા શુભાર્થિભિઃ ॥
મનસા ભક્તિયુક્તેન સ્નાતવ્યા શુભકાંક્ષિભિઃ

સોમસૂર્યોપરાગેષુ સ્નાનદાનાદિકં કૃતમ્ ॥
સ્યાદમેયફલં પાર્થ સુવર્ણમુખરીતટે

સંક્રાન્તાવયને પુણ્યે વ્યતીપાતેઽથ વાસરે ॥
સુવર્ણમુખરીસ્નાનં કુલકોટિં સમુદ્ધરેત્

જન્મર્ક્ષે જન્મદિવસે સુવર્ણમુખરીજલે ॥
સ્નાત્વા વિધિવદાપ્નોતિ ક્ષેમારોગ્યસુખશ્રિયઃ

દુઃસ્વપ્નવિઘ્નજં ભૂતગ્રહદુઃસ્થાનજં તથા ॥
સુવર્ણમુખરીતોયે સ્નાત્વા તરતિ કિલ્બિષમ્

સુવર્ણમુખરીતીરે ગોપાદપ્રમિતાં ભુવમ્ ॥
દત્ત્વા સર્વમહીદાનાદ્યત્ફલં તદવાપ્નુયાત્

ધેનું સવસ્ત્રાલંકારાં સુવર્ણમુખરીતટે ॥
દત્ત્વા વિપ્રાય વિધિવદ્યાતિ બ્રહ્મ સનાતનમ્

પુણ્યકાલેષુ દાનાનિ વિધેયાન્યખિલાન્યપિ ॥
ઇહામુત્ર ફલપ્રાપ્ત્યૈ સુવર્ણમુખરીતટે

જપો હોમસ્તપો દાનં પિતૃકર્મ સુરાર્ચનમ્ ॥
કૃતં ભવેચ્છતગુણં સુવર્ણમુખરીતટે

અન્યત્તે કથયિષ્યામિ વિધેયં વ્રતમુત્તમમ્ ॥
સુવર્ણમુખરીતીરે પ્રતિવર્ષં સુખાર્થિભિઃ

મેઘકાલે રવિકરૈસ્તિરોધાનમુપાગતઃ ॥
યદોદેતિ મુનિઃ શ્રીમાન્મિત્રાવરુણનન્દનઃ

તસ્મિન્દિને યે નિયતાઃ સ્નાનમસ્યાં પ્રકુર્વતે ॥
તૈઃ કલ્પં ચ સુરાવાસે સ્થીયતે કુરુનન્દન

તદાગસ્ત્યસ્ય યદ્રૂપં સુવર્ણેન વિનિર્મિતમ્ ॥
વિધિના દદતે પાર્થ તે યાંતિ બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥ ॥
વિધિના કેન કર્તવ્યં વ્રતમેતન્મહામુને ॥
તન્મમાચક્ષ્વ સકલં જિજ્ઞાસોસ્તુ મહાત્મનઃ

॥ અથાગસ્ત્યપ્રતિમાદાનવિધિઃ ॥
॥ ભરદ્વાજ ઉવાચ ॥ ॥
અગસ્ત્યસ્યોદયદિનં જ્ઞાત્વા નિયતમાનસઃ ॥
સ્વશક્ત્યા કારયેદ્રૂપં તસ્ય હેમ્ના મહામુનેઃ

સુવર્ણભાસ્વરચ્છાયં જટાબન્ધમનોહરમ્ ॥
દધાનં કરપદ્માભ્યામક્ષમાલાં કમણ્ડલુમ્

વસાનં મૃદુલં વલ્કં મૃગચર્મોત્તરીયકમ્ ॥
સૌમ્યં ભસ્માંકરુચિરં રુદ્રાક્ષકૃતભૂષણમ્

એવં વિધાય તદ્રૂપં સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ ॥
આચાર્યં ગન્ધપુષ્પાદ્યૈરલઙ્કૃત્ય યથાવિધિ

શાલેયતણ્ડુલાનાં તામાઢકસ્યોપરિ સ્થિતામ્ ॥
વસ્ત્રદ્વયસમાયુક્તાં પ્રતિમાં પ્રતિપૂજયેત્

વિન્ધ્યસંસ્તમ્ભનો વાર્ધિચુલકીકૃતિપેશલઃ ॥
બ્રહ્માદિસર્વદેવાનાં તેજસા સુપ્રકાશિતઃ

અગસ્ત્યઃ કુમ્ભસંભૂતો દેવાસુરનમસ્કૃતઃ ॥
પ્રીતિમાપ્નોતુ મહતીં દાનેનાનેન મે પ્રભુઃ

ઇમં મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય ધારાપૂર્વં સદક્ષિણમ્ ॥
દત્ત્વા વિમુક્તઃ પાપેભ્યો યાતિ બ્રહ્મ સનાતનમ્

જન્માન્તરકૃતૈર્નૂનમિહ જન્મકૃતૈરપિ ॥
મહાપાપોપપાપૌઘૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

બ્રહ્માદ્યાઃ સકલા દેવાઃ સનકાદ્યા મહર્ષયઃ ॥
ચરાચરાણિ ભૂતાનિ પ્રીતિં યાંતિ ન સંશયઃ

કૃત્વા વ્રતમિદં પુણ્યમગસ્ત્યસ્ય ચ સન્મુનેઃ ॥
પ્રીત્યર્થં ભોજયેદ્વિપ્રાન્યથાશક્તિ સદક્ષિણમ્

તસ્મિન્કર્મણિ ચાશક્તો યથાશક્તિ મહીસુરાન્ ॥
સ્વર્ણધાન્યાદિદાનેન તોષયેદ્ભક્તિસંયુતઃ

તિથિં ન વિતથીકુર્યાત્તાં યત્નેન સમાચરેત્ ॥
યત્કિઞ્ચિદપિ ચાવશ્યં કર્મ કુર્યાચ્ચ પૂરુષઃ

મહામુનેરગસ્ત્યસ્ય પરિપક્વં તપઃફલમ્ ॥
નદી સુવર્ણમુખરી કીર્તનીયા સુરાસુરૈઃ

એવં તે કથિતઃ સમ્યઙ્મહાનદ્યાઃ સમુદ્ભવઃ ॥
પ્રભાવશ્ચ તદાચક્ષ્વ યદ્ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વેંકટાચલમાહાત્મ્યે સુવર્ણમુખરીપ્રભાવપ્રશંસાનામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ