સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.34-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
અશ્વમેધાંગસરસો નૃસિંહસ્ય ચ દક્ષિણે ॥
તત્રાસીનશ્ચ ભગવાન્પુનશ્ચાવતરન્નિવ

બભાસે દિવ્યરૂપોઽસૌ દુર્વિભાવ્યઃ સુરાસુરૈઃ ॥
તદા પૂજોપહારૈશ્ચ ભક્ષ્યભોજ્યાદિકૈસ્તથા ॥

પૂજયિત્વા જગન્નાથં તોષયેદ્ગીતનૃત્યકૈઃ ॥
પુષ્પોપહારૈર્વિવિધૈઃ સુગંધૈરનુલેપનૈઃ

કૃષ્ણાગુરુજધૂપૈશ્ચ ગંધતૈલપ્રદીપકૈઃ ॥
તોષયેજ્જગતાં નાથમનેકૈરુપહારકૈઃ

બિન્દુતીર્થતટે તસ્મિન્સપ્તાહાનિ જનાર્દનઃ ॥
તિષ્ઠેત્પુરા સ્વયં રાજ્ઞે વરમેતત્સમાદિશત્

ત્વત્તીર્થતીરે રાજેંદ્ર સ્થાસ્યામિ પ્રતિવત્સરમ્ ॥
સર્વતીર્થાનિ તસ્મિંશ્ચ સ્થાસ્યંતિ મયિ તિષ્ઠતિ

તત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન તીર્થે તીર્થોઘપાવને ॥
સપ્તાહં યે પ્રપશ્યંતિ ગુંડિચામણ્ડપે સ્થિતમ્

માં ચ રામં સુભદ્રાં ચ મત્સાયુજ્યમવાપ્નુયુઃ ॥
તતસ્તસ્મિન્મહાપુણ્યે સર્વપાપપ્રણાશને

સર્વતીર્થૈકફલદે વિષ્ણુ પ્રીતિકરે શુભે ॥
સ્નાત્વા સંતર્પ્ય વિધિવત્પિતૄન્દેવાનતંદ્રિતઃ

તટસ્થં નરસિંહં તં પૂજયિત્વા પ્રણમ્ય ચ ॥
મહાવેદીં નરો ગત્વા કૃતશૌચાચમક્રિયઃ

પૂજયેત્પૂર્વવદ્વિપ્રાઃ પ્રણમેદ્વાપિ ભક્તિતઃ ॥
સપ્તાહં યો નરો નારી ન સા પ્રાકૃતમાનુષી

વિષ્ણુસાયુજ્યમાપ્નોતિ શાસનાન્મુરવૈરિણઃ ॥
દિવા તદૃર્શનં પુણ્યં રાત્રૌ દશગુણં ભવેત્

યત્કિંચિત્ક્રિયતે કર્મ સંનિધૌ જગદીશિતુઃ ॥
સ્વલ્પં વાપ્યથવા ભૂરિ કોટિકોટિગુણં ભવેત્

તુલાપુરુષદાનાનિ મહાદાનાનિ યો દદેત્ ॥
એકે પ્રદત્તે દાનેપિ સર્વં દત્તં ભવેદ્દ્વિજાઃ

સર્વં મેરુસમં દાનં સર્વે વ્યાસસમા દ્વિજાઃ ॥
મહાવેદ્યાં ગતે કૃષ્ણે યોગોઽયં ખલુ દુર્લભઃ

અર્દ્ધોદયાદિકા યોગાઃ સ્કન્દેન પરિભાષિતાઃ ॥
મહાવેદ્યાખ્યયોગસ્ય કલા નાર્હંતિ ષોડશીમ્

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પિતૄણાં કાર્યમુત્તમમ્ ॥
યાવજ્જીવં ગયાશ્રાદ્ધૈરલભ્યં ભુવિ યત્ફલમ્

દિવિસ્થા નરકસ્થા વા તિર્યગ્યોનિગતાસ્તથા ॥
તથા મનુષ્યજાતિસ્થાઃ સર્વે પિતૃપિતામહાઃ

શતં પુરુષવિખ્યાતા યં વાંછંતિ સુતૈઃ કૃતમ્॥
તં વો વિધિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં મુનયો વરમ્

મઘા વૈ પિતૃનક્ષત્રં પિતૄણા પ્રીતિદં પરમ્ ॥
તત્ર શ્રાદ્ધં તુ પ્રીણાતિ દત્તં પુત્રૈર્મુદાન્વિતૈઃ

પંચમી ચ તિથિઃ શ્રેષ્ઠા શ્રાદ્ધેભ્યુદયકારિણી ॥
ઉભયોર્યદિ સંયોગો મહાપુણ્યતમા તિથિઃ

યસ્યાં શ્રાદ્ધે કૃતે પુત્રૈઃ પિતૄણામુદ્ધૃતિર્ભવેત્ ॥
સર્વતીર્થમયે તસ્મિન્સંનિધૌ મુરવૈરિણઃ

શ્રાદ્ધં ચેચ્છ્રદ્ધયા કુર્યાન્નીલકણ્ઠનૃસિંહયોઃ ॥
મધ્યે મેધ્યતમે દેશે યોગે પરમદુર્લભે

પુરુષાઞ્છતમુદ્ધૃત્ય બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥
પ્રશસ્યઃ કુતપઃ કાલો મન્દીભૂતદિવાકરઃ

પિતૄનુદ્દિશ્ય વા દદ્યાદશક્તઃ કનકં શુચિઃ ॥
તર્પયિત્વા તિલૈઃ સમ્યક્પૈતૃકીં પ્રીતિમુત્તમામ્

અથવા ભોજયૈદ્વિપ્રાન્ભોજ્યમૂલ્યાનિ વા દદેત્ ॥
એકસ્મૈ વા ગુણવતે સહસ્રં ભોજનં દદેત્

ગુણાગુણવિવેકસ્તુ નાત્ર યોગે વિધીયતે ॥
તસ્મિન્સુદુર્લભે યોગે સર્વે મુનિસમા દ્વિજાઃ

આષાઢસ્ય સિતે પક્ષે પંચમી પિતૃદૈવતમ્ ॥
નક્ષત્રં જગદીશસ્ય મહાવેદીસમાગમઃ

એતે યદા ત્રયઃ સ્યુશ્ચેદિંદ્રદ્યુમ્નસરોવરે ॥
ચતુષ્પાદઃ સ્મૃતો યોગઃ પિતૄણામક્ષયપ્રદઃ

પિતૃકાર્યે ન સીદંતિ નિરૂપ્ય શ્રાદ્ધમત્ર વૈ ॥
શૃણુધ્વમન્યદ્વિપ્રા વૈ પ્રસંગાચ્ચ બ્રવીમિ વઃ

નભસ્ય દર્શે યઃ કુર્યાચ્ચતુર્ષ્વપિ યુગાદિષુ ॥
શ્રાદ્ધં પિતૄન્સમુદ્દિશ્યાઽશ્વમેધાંગસંભવે

ગયાશ્રાદ્ધસહસ્રસ્ય શ્રદ્ધયા વિહિતસ્ય વૈ ॥
ફલં યદ્ધિ સમં ત્વસ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

દાનં હોમો જપશ્ચાપિ સર્વપાપાપનોદનઃ॥
દિનાનિ સપ્ત યાન્યત્ર કૃષ્ણે વસતિ મંડપે

એકસ્માદુત્તરં શ્રેયો યત્તસ્માદુત્તરોત્તરમ્ ॥
આષાઢશુક્લ તૃતીયાયાં પ્રાતઃસ્નાનં સમાચરેત્

ઇંદ્રદ્યુમ્નતટે દેશે નૃસિંહક્ષેત્ર ઉત્તમે ॥
વ્રતમેતત્તુ ગૃહ્ણીયાત્સંકલ્પ્ય વિધિવન્નરઃ

વનજાગરણં નામ ભગવત્પ્રીતિવર્દ્ધનમ્ ॥
સર્વપાપપ્રશમનં સર્વવ્રતફલપ્રદમ્

દિનાનિ સપ્ત મૌની સ્યાત્કૃતત્રિષવણક્રિયઃ ॥
કુંભે ચ પૂજયેદ્દેવં ત્રિસંધ્યં ભક્તિભાવિતઃ

ગોઘૃતેનાથ તૈલેન તિલજેન પ્રદીપયેત્ ॥
અહર્નિશં હરેરગ્રે રક્ષેત્તં યત્નતો વ્રતી ॥

દિવા દિવા વસેન્મૌની રાત્રૌ રાત્રૌ ચ જાગૃયાત્ ॥
મંત્રં ભાગવતં જપ્યાન્નિત્યકૃત્યાંતરે વ્રતી

ઉપવાસપરો ભૂત્વા સપ્તાહાનિ નયેદ્વ્રતી ॥
અષ્ટમે પ્રાતરુત્થાય પ્રતિષ્ઠાં કારયેદ્દિને

તસ્મિન્નેવ તીર્થવરે સ્નાત્વાગત્ય ગૃહં પુનઃ ॥
મંડલે સર્વતોભદ્રે પૂર્વે કુંભં નિવેશયેત

તત્રાવાહ્ય હૃષીકેશં પૂજયેદુપચારકૈઃ ॥
તસ્ય પશ્ચિમદેશે ચ સ્થંડિલે વિધિસંસ્કૃતે

અગ્નિં પ્રણીય ગૃહ્યોક્તવિધિના બ્રાહ્મણાવૃતઃ ॥
અગ્નિકાર્યં પ્રકુર્વીત સમિદાજ્યચરૂંસ્તથા

સહસ્રં જુહુયાદગ્નૌ પ્રત્યેકં વા શતં શતમ્ ॥
ગાયત્રી વૈષ્ણવી યા વૈ તયા હોમવિધિઃ સ્મૃતઃ ॥

સંપ્રાશ્ય દક્ષિણાં દયાદ્ધેનું વસ્ત્રં હિરણ્યકમ્ ॥
વિપ્રાંશ્ચ ભોજયેદંતે પ્રીતયે વિશ્વસાક્ષિણઃ

વ્રતરાજમિમં કૃત્વા વિધિનાનેન ભો દ્વિજાઃ ॥
ચતુર્વર્ગાનવાપ્નોતિ યો યઃ કામાનભીપ્સતિ

નારી વા શ્રદ્ધયા યુક્તા કુર્યાદ્વેદીમહોત્સવમ્ ॥
સાપિ તત્ફલમાપ્નોતિ યા કુર્યાદ્વ્રતમુત્તમમ્

યાત્રાકર્તુઃ ફલં યાદૃગ્વ્રતકર્તુશ્ચ તત્ફલમ્ ॥
ભવતે વૈ દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કથિતં વો મુદાન્વિતાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ