સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.3-9

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
યો મર્ત્યો દ્વિજવર્યાય પર્યંકં તુ દદાતિ હિ ॥
યત્ર સ્વસ્થઃ સુખં શેતે શીતાનિલનિષેવિતઃ

ધર્મસાધનભૂતે હિ દેહે નૈરુજ્યમાપ્નુતે ॥
તં દત્ત્વા સકલં તાપં નિરસ્ય ગતકલ્મષઃ

અખણ્ડપદવીં યાતિ યોગિનામપિ દુર્લભામ્ ॥
વૈશાખે ઘર્મતપ્તાનાં શ્રાન્તાનાં તુ દ્વિજન્મનામ્

દત્ત્વા શ્રમાપહં દિવ્યં પર્યંકં મનુજેશ્વર ॥
ન જાતુ સીદતે લોકે જન્મમૃત્યુજરાદિભિઃ

ગૃહીત્વા બ્રાહ્મણો યત્ર શેતે ચાજીવમાસ્થિતઃ ॥
આસીને સકલં પાપં જ્ઞાનતોઽજ્ઞાનતઃ કૃતમ્

વિલયં યાતિ રાજેંદ્ર કર્પૂર ઇવ ચાગ્નિના ॥
શયને બ્રહ્મનિર્વાણં સ નરો યાતિ નિશ્ચિતમ્

યો દદ્યાત્કશિપું માસે વૈશાખે સ્નાનવલ્લભે ॥
સર્વભોગસમાયુક્તસ્તસ્મિન્નેવ હિ જન્મનિ

સાન્વયો વર્તતે નૂનં રોગાદિભિરનાહતઃ ॥
આયુષ્યં પરમારોગ્યં યશો ધૈર્યં ચ વિંદતિ

નાધાર્મિકઃ કુલે તસ્ય જાયતે શતપૌરુષમ્ ॥
ભુક્ત્વા તુ સકલાન્ભોગાંસ્તતઃ પઞ્ચત્વમેષ્યતિ

નિર્ધૂતાખિલપાપસ્તુ બ્રહ્મનિર્વાણમૃચ્છતિ ॥ શ્રો
ત્રિયાય દ્વિજેંદ્રાય યો દદ્યાદુપબર્હણમ્

સુખં નિદ્રા વિના યેન ન નૃણાં જાયતે ક્વચિત્ ॥
સર્વેષામાશ્રયો ભૂત્વા ભુવિ સામ્રાજ્યમશ્નુતે

પુનઃ સુખી પુનર્ભોગી પુનર્ધર્મપરાયણઃ ॥
આસપ્તજન્મ રાજેંદ્ર જાયતે સર્વતો જયી

પશ્ચાત્સપ્તકુલૈર્યુક્તો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥
તાર્ણં કટં તુ યો દદ્યાત્કટમન્યદથાપિ વા

તત્ર શેતે સ્વયં વિષ્ણુર્યત્રસ્થઃ પરમેશ્વરઃ ॥
યથા જલગતા ચોર્ણા ન જલૈર્ભિદ્યતે ક્વચિત્

તથા સંસારગો જન્તુઃ સંસારે ન ચ બધ્યતે ॥
આસને શયને સક્તઃ કટદઃ સર્વતઃ સુખી

પ્રશ્રયે શયનાર્થાય યો દદ્યાત્કટકંબલમ્ ॥
તાવન્માત્રેણ મુક્તઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નિદ્રયા હીયતે દુઃખં નિદ્રયા હીયતે શ્રમઃ ॥
સા નિદ્રા કટસંસ્થસ્ય સુખં સંજાયતે ધુવમ્

યો દયાત્કંબલં રાજન્વૈશાખે માધવાઽઽગમે ॥
અપમૃત્યોઃ કાલમૃત્યોર્મુક્તો જીવતિ વૈ શતમ્

દદ્યાદ્વસ્ત્રં સૂક્ષ્મતરં દ્વિજેંદ્રે ઘર્મકર્શિતે ॥
પૂર્ણમાયુઃ સમાપ્નોતિ પરત્ર ચ પરાં ગતિમ્

અતસ્તાપહરં દિવ્યં કર્પૂરં તુ દ્વિજાતયે ॥
દત્ત્વા મોક્ષમવાપ્નોતિ દુઃખશાંતિં ચ વિંદતિ

કુસુમાનિ ચ યો દદ્યાત્કુકુમં ચ દ્વિજાતયે ॥
સાર્વભૌમો ભવેદ્રાજા સર્વલોકવશંકરઃ

પુત્રપૌત્રાદિભોગાંશ્ચ ભુક્ત્વા મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥
ત્વગસ્થિગતસંતાપં સદ્યો હરતિ ચન્દનમ્

તાપત્રયવિનિર્મુક્તસ્તદ્દત્ત્વા મોક્ષમાપ્નુયાત્ ॥
ઔશીરં ચાષકં કૌશં યો દદ્યાજ્જલવાસિતમ્

સર્વભોગેષુ રાજેંદ્ર સ તુ દેવસહાયવાન્ ॥
પાપહાનિં દુઃખહાનિં પ્રાપ્ય નિર્વૃતિમાપ્નુયાત્

ગોરોચં મૃગનાભિં ચ દદ્યાદ્વૈશાખધર્મવિત્ ॥
તાપત્રયવિનિર્મુક્તઃ પરં નિર્વાણમૃચ્છતિ

તાંબૂલં ચ સકર્પૂરં યો દદ્યાન્મેષગે રવૌ ॥
સાર્વભૌમસુખં ભુક્ત્વા પરં નિર્વાણમૃચ્છતિ

શતપત્રીં ચ યૂથીં ચ મેષમાસે દદન્નરઃ ॥
સ સાર્વભૌમો ભવતિ પશ્ચાન્મોક્ષં ચ વિંદતિ

કેતકીં મલ્લિકાં વાઽપિ યો દદ્યાન્માધવાઽઽગમે ॥
સ તુ મોક્ષમવાપ્નોતિ મધુશાસનશાસનાત્

પૂગીફલં તુ યો દદ્યાત્સુગન્ધં તુ દ્વિજાતયે ॥
નારિકેલફલં રાજંસ્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ॥

સપ્ત જન્મ ભવેદ્વિપ્રો ધનાઢ્યો વેદપારગઃ ॥
પશ્ચાત્સપ્તકુલૈર્યુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

વિશ્રામમણ્ડપં યસ્તુ કૃત્વા દદ્યાદ્દ્વિજન્મને ॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું નાહં શક્નોમિ ભૂપતે

સુચ્છાયામણ્ડપં યસ્તુ સિકતાઽઽકીર્ણમઞ્જસા ॥
સપ્રપં કારયેદ્યસ્તુ સ તુ લોકાધિપો ભવેત્

માર્ગોદ્યાનં તડાગં વા કૂપં મણ્ડપમેવ ચ॥
યઃ કરોતિ સ ધર્માત્મા તસ્ય પુત્રૈસ્તુ કિં ફલમ્

કૂપસ્તડાગમુદ્યાનં મણ્ડપં ચ પ્રપા તથા ॥
સદ્ધર્મકરણં પુત્રઃ સંતાનં સપ્તધોચ્યતે

એતેષ્વન્યતમાભાવે નોર્ધ્વં ગચ્છંતિ માનવાઃ ॥
સચ્છાસ્ત્ર શ્રવણં તીર્થયાત્રા સજનસંગતિઃ

જલદાનં ચાન્નદાનમશ્વત્થારોપણં તથા ॥
પુત્રશ્ચેતિ ચ સંતાનં સપ્તેમેઽતિવિદો વિદુઃ

નાસંતતિર્લભેલ્લોકાન્કૃત્વા ધર્મશતાન્યપિ ॥
તસ્માત્સંતાનમન્વિચ્છેત્સંતાનેષ્વેકતો વ્રજેત્

પશૂનાં પક્ષિણાં ચૈવ મૃગાણાં ચૈવ ભૂરુહામ્ ॥
નોર્ધ્વલોકં સુખં યાતિ મનુષ્યાણાં તુ કા કથા

પૂગીફલસમાયુક્તં નાગવલ્લીદલૈર્યુતમ્ ॥
કપૂરાગુરુસંયુક્તં દદત્તાંબૂલમુત્તમમ્

શારીરૈઃ સકલૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥
તાંબૂલદો યશો ધૈર્યં શ્રિયમાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્

રોગી દત્ત્વા વિરોગઃ સ્યાદરોગી મોક્ષમાપ્નુયાત્ ॥
વૈશાખે માસિ યો દદ્યાત્તક્રં તાપવિનાશનમ્

વિદ્યાવાન્ધનવાન્ભૂમૌ જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥
ન તક્રસદૃશં દાનં ઘર્મકાલેષુ વિદ્યતે

તસ્માત્તક્રં પ્રદાતવ્યમધ્વશ્રાંતદ્વિજાતયે ॥
જંબીરસુરસોપેતં લસલ્લવણમિશ્રિતમ્

યસ્તક્રમરુચિઘ્નં તુ દત્ત્વા મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥
યો દદ્યાદ્દધિખંડં તુ વૈશાખે ઘર્મશાંતયે

તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું નાહં શક્નોમિ ભૂમિપ ॥
યો દદ્યાત્તંડુલાન્દિવ્યાન્મધુસૂદનવલ્લભે

સ લભેત્પૂર્ણમાયુષ્યં સર્વયજ્ઞફલં લભેત્ ॥
યો ઘૃતં તેજસો રૂપં ગવ્યં દદ્યાદ્દ્વિજાતયે ॥
સોઽશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય મોદતે વિષ્ણુમંદિરે

ઉર્વારુગુડસંમિશ્રં વૈશાખે મેષગે રવૌ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ શ્વેતદ્વીપે વસેદ્ધ્રુવમ્

યશ્ચેક્ષુદંડં સાયાહ્ને દિવા તાપોપશાન્તયે ॥
બ્રાહ્મણાય ચ યો દદ્યાત્તસ્ય પુણ્યમનંતકમ્

વૈશાખે પાનકં દત્ત્વા સાયાહ્ને શ્રમશાન્તયે ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્

સફલં પાનકં મેષમાસે સાયં દ્વિજાતયે ॥
દદ્યાત્તેન પિતૄણાં તુ સુધાપાનં ન સંશયઃ

વૈશાખે પાનકં ચૂતસુપક્વફલસંયુતમ્ ॥
તસ્ય સર્વાણિ પાપાનિ વિનાશં યાંતિ નિશ્ચિતમ્

યો દદ્યાચ્ચૈત્રદર્શે તુ કુમ્ભં પૂર્ણં તુ પાનકૈઃ ॥
ગયાશ્રાદ્ધશતં તેન કૃતમેવ ન સંશયઃ

કસ્તૂરી કર્પુરોપેતં મલ્લિકોશીરસંયુતમ્ ॥
કલશં પાનકૈઃ પૂર્ણં ચૈત્રદર્શે તુ માનવઃ ॥
દદ્યાત્પિતૄન્સમુદ્દિશ્ય સ ષણ્ણવતિદો ભવેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે દાનનિરૂપણંનામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ