સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.29-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા નૃપશાર્દૂલં લોકસંગ્રહણાય વૈ ॥
સિંહાકૃતિ સ હૃદયે ઉદ્વાસ્ય કમલાસનઃ

પૂર્વં પ્રકાશરૂપં યદ્વિષ્ણોસ્તુ પ્રકટીકૃતમ્ ॥
રથાવરોહણે દૃષ્ટાશ્ચતસ્રો મૂર્ત્તયઃ પુરા

તા એવ સિંહાસનગાઃ સર્વે તે દદૃશુઃ પુનઃ ॥
દ્વિષડક્ષરમન્ત્રેણ બલભદ્રમપૂજયત્

સૂક્તેન પૌરુષેણૈનં નારાયણમનામયમ્ ॥
દેવીસૂક્તેન ચક્રં ચ દ્વાદશાક્ષરકેણ ચ ॥
પૂજયિત્વાનુગ્રહાય પાર્થિવસ્ય ન્યવેદયત્

॥
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ભગવન્દેવદેવેશ ભક્તાનુગ્રહકારક ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય જન્માનિ ત્વયિ ભક્તિં પ્રકુર્વતઃ ॥
સહસ્રં સમતીતાનિ તદન્તે ત્વામલોકયત્

ત્વદ્દર્શનં હિ ભગવંસ્ત્વયિ સાયુજ્યકારણમ્ ॥
યદ્યપ્યયં ભક્તિયોગેનેચ્છતિ ત્વાં સમર્ચિતુમ્

તદાજ્ઞાપય યેન ત્વાં ભક્તિયોગેન ભાવયેત્ ॥
દેશકાલવ્રતાદ્યૈસ્તુ તથા નાનોપચારકૈઃ

ત્વન્મુખાંભોજગલિતમાજ્ઞામૃતરસં નૃપઃ ॥
પિપાસુસ્ત્વાં જગન્નાથ પશ્યત્યેષોઽનિમેષકમ્

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાપિતો દેવઃ સાક્ષાત્કમલયોનિના ॥
દારુદેહોઽપિ વિહસન્પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા

॥ શ્રીપ્રતિમોવાચ ॥ ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્ન પ્રસન્નસ્તે ભક્ત્યા નિષ્કામકર્મભિઃ ॥
ત્વદન્યેનેદૃશી સંપન્ન કેનાપ્યપવર્જિતા

વરં દદામિ તે ભૂપ મયિ ભક્તિઃ સ્થિરાઽસ્તુ તે ॥
ઉત્સૃજ્ય વિત્તકોટીસ્તુ યન્મમાયતનં કૃતમ્

ભંગેપ્યેતસ્ય રાજેંદ્ર સ્થાનં ન ત્યજ્યતે મયા ॥
કાલાંતરેઽપિ યોઽપ્યન્યઃ પ્રાસાદં કારયિષ્યતિ

તવૈવ કીર્ત્તિઃ સા નૂનં ત્વત્પ્રીત્યા તત્ર મે સ્થિતિઃ ॥
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં સત્યમેવ બ્રવીમિ તે

પ્રાસાદ ભંગે તત્સ્થાનં ન ત્યક્ષ્યામિ કદાચન ॥
અનેન દારુવપુષા સ્થાસ્યામ્યત્ર પરાર્દ્ધકમ્

દ્વિતીયં પદ્મયોનેસ્તુ યાવત્પરિસમાપ્યતે ॥
મનોઃ સ્વાયંભુવસ્યાસ્ય દ્વિતીયે ચ ચતુર્યુગે

કૃતસ્ય પ્રથમે જ્યેષ્ઠે દશેતિ ક્રતુસંસ્થિતિઃ ॥
જ્યૈષ્ઠ્યામહં ચાવતીર્ણસ્તત્પુણ્યજન્મવાસરમ્

તસ્યાં મે સ્નપનં કુર્યાન્મહાસ્નાનવિધાનતઃ ॥
પ્રત્યર્ચાયાં મહારાજ સાધિવાસં સમૃદ્ધિમત્

પાપં વિનાશયિષ્યામિ કોટિજન્મભિરર્જિતમ્ ॥
સર્વતીર્થક્રતુફલં સર્વદાનફલં તથા

પશ્યતાં ચાપિ રાજેંદ્ર ફલં તાવત્પ્રપદ્યતે ॥
ન્યગ્રોધાદુત્તરે કૂપઃ સર્વતીર્થમયોઽસ્તિ હિ

સ્નાનાય પૂર્વં નિર્માય કિંચિદાચ્છાદિતં ભુવા ॥
અવતીર્ણસ્ત્વહં પશ્ચાત્તં વિવિચ્ય પ્રકાશય

સંસ્કાર્યઃ સ ચતુર્દશ્યાં બલિં દત્ત્વા વિધાનતઃ ॥
રક્ષકક્ષેત્રપાલાય દિશાંપાલેભ્ય એવ ચ

કમ્બુકાહાલમુરજધ્વનિષુ સુસ્વરેષુ ચ ॥
દ્વિજાતયઃ સ્વર્ણકુમ્ભૈરુદ્ધરેયુસ્તતો જલમ્

જ્યૈષ્ઠ્યાં પ્રાતસ્તને કાલે બ્રહ્મણા સહિતં ચ મામ્ ॥
રામં સુભદ્રાં સંસ્નાપ્ય મમ લોકમવાપ્નુયાત્

સ્નાપ્યમાનં તુ યઃ પશ્યેન્માં તદા નૃપસત્તમ ॥
દેહબન્ધં ચ નાપ્નોતિ સ પુનર્ન તુ પૂરુષઃ

કારયિત્વા દૃઢં મંચમૈશાન્યાં દિશિ મંડિતમ્ ॥
વિતાનશોભારચિતં ચંદનાંભઃ સમુક્ષિતમ્

તત્ર માં રામભદ્રાભ્યાં સ્નાપયિત્વા પુનર્નયેત્

દક્ષિણાભિમુખં યાંતં યો માં પશ્યતિ ભક્તિતઃ ॥
તત્તદ્ધ્રુવમવાપ્નોતિ મનસા યદ્યદિચ્છતિ

તતઃ પંચદશાહાનિ સ્થાપયિત્વા તુ માં નૃપ ॥
વિરૂપમભિરૂપં વા ન પશ્યેત્તુ કદાચન

જ્યેષ્ઠસ્નાનમિદં કૃત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ગુંડિચાખ્યાં મહાયાત્રાં પ્રકુર્વીથાઃ ક્ષિતીશ્વર ॥
યસ્યાઃ સંકીર્તનાદેવ નરઃ પાપાદ્વિમુચ્યતે

માઘમાસસ્ય પંચમ્યામષ્ટમ્યાં ચૈત્રશુક્લકે ॥
એતે કાલાઃ પ્રશસ્તા હિ ગુંડિચાખ્યમહોત્સવે

વિશેષાન્મોક્ષદાષાઢદ્વિતીયા પુષ્યસંયુતા ॥
ઋક્ષાભાવે તિથૌ કાર્યા સદા સા પ્રીતયે મમ

આષાઢસ્ય સિતે પક્ષે દ્વિતીયા પુષ્યસંયુતા ॥
તસ્યાં રથે સમારોપ્ય રામં માં ભદ્રયા સહ

મહોત્સવપ્રવૃત્ત્યર્થં પ્રીણયિત્વા દ્વિજાન્બહૂન્ ॥
ગુંડિચામણ્ડપંનામ યત્રાહમજનં પુરા

અશ્વમેધસહસ્રસ્ય મહાવેદી તદાભવત્ ॥
તસ્યાઃ પુણ્યતમં સ્થાનં પૃથિવ્યાં નેહ વિદ્યતે

યત્રાજુહોઃ પંચશતવર્ષાણિ પ્રીતયે મમ ॥
મમ પ્રીતિકરં સ્થાનં તસ્માન્નાન્યદ્ધરાગતમ્

યથેયં નીલશિખરા પ્રાસાદેન તવાધુના ॥
ચતુર્મુખાનુરોધેન મહાપ્રીતિકરી મમ

તથા નૃસિંહક્ષેત્રે વૈ મહાવેદી તવ ક્રતોઃ ॥
મમોત્પત્તેશ્ચ નિલયં પ્રીતિકૃન્મમ શાશ્વતમ્

બહુકાલં સ્થિતશ્ચાહં તસ્યાં મે પ્રીતિરુત્તમા ॥
આત્મા મે પદ્મભૂરેષ પ્રાસાદે સ્થાપિતોઽમુના

અસ્યાનુરોધાત્ત્વદ્ભક્ત્યા હ્યવતિષ્ઠેઽત્ર નિત્યદા ॥
દિનાનિ નવ યાસ્યામિ તથા તસ્માદિહાગતઃ

તત્રાસ્તિ તે મહારાજ સર્વતીર્થમયં સરઃ ॥
તત્તીરે સપ્તદિવસાન્સ્થાસ્યામ્યનુજિઘૃક્ષયા

તત્ર સ્થિતં માં પશ્યંતો યાંતિ મર્ત્યા મમાલયમ્ ॥
તિસ્રઃ કોટ્યોઽર્દ્ધકોટી ચ તીર્થાનાં ભુવનત્રયે

તાનિ સર્વાણિ સરસિ મત્સાન્નિધ્યાદ્વ્રજંતિ તે ॥
તત્ર સ્નાત્વા ચ વિધિવદ્દૃષ્ટ્વા માં ભક્તિભાવતઃ

જનનીજઠરે ક્લેશં પુનર્નાનુભવંતિ હિ ॥
નવમેઽહ્નિ સમાયાતં દક્ષિણાશામુખં તદા

યે પશ્યન્તિ પ્રતિપદમશ્વમેધક્રતોઃ ફલમ્ ॥
પ્રાપ્ય ભોગાનિંદ્રસમાન્ભુક્ત્વાન્તે માં વિશંતિ તે

મમોત્થાનં મમ સ્વાપં મત્પાર્શ્વપરિવર્ત્તનમ્ ॥
માર્ગપ્રાવરણં ચૈવ પુષ્યસ્નાનમહોત્સવમ્

ફાલ્ગુન્યાં ક્રીડનં કુર્યાદ્દોલાયાં મમ ભૂમિપ ॥
દોલાયાં યેઽપિ પશ્યંતિ દક્ષિણામુખપૂજિતમ્

બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અનયોર્માં સમભ્યર્ચ્ય દૃષ્ટ્વા માં પ્રણિપત્ય ચ ॥
પ્રત્યેકમષ્ટસાહસ્રં વાજિમેધફલં લભેત્

ચૈત્રે સિતત્રયોદશ્યાં કુર્યાત્કર્મપ્રપૂરણમ્ ॥
ચૈત્રે માસિ ચતુર્દશ્યાં દમનૈર્મે પ્રપૂજનમ્ ॥
શુક્લપક્ષે તુ યે લોકાઃ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

વૈશાખસ્ય સિતે પક્ષે તૃતીયાઽક્ષયસંજ્ઞિતા ॥
તત્ર માં લેપયેદ્ગન્ધલેપનૈરતિશોભનૈઃ

પ્રીતયે મમ યે કુર્યુરુત્સવાન્મમ શાશ્વતાન્ ॥
ચતુર્વર્ગપ્રદા હ્યેતે પ્રત્યેકં પરિકીર્તિતાઃ

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઇતિ દત્ત્વા વરં તસ્મા ઇન્દ્રદ્યુમ્નાય ભો દ્વિજાઃ ॥
બ્રહ્માણમાહ ભગવાન્સ્મેરાંભોરુહસન્મુખઃ

ચતુર્મુખ તવ પ્રીત્યૈ સર્વં સંપાદિતં મયા ॥
ત્વદિચ્છા હિ મમૈવેચ્છા ન ભેદો હ્યાવયોર્ધ્રુવમ્

યન્માં માધવમૂર્તિં ત્વં પુરા પ્રાર્થિતવાનસિ ॥
તસ્યૈવ પરિપાકોઽયમવતારઃ કૃતો મયા

મામત્ર દૃષ્ટ્વા ત્વભ્યર્ચ્ય પ્રાણાન્સંત્યજ્ય મુચ્યતે ॥
ક્રમાત્સર્વે ત્વયા સાર્દ્ધં ભૂયઃ સાયુજ્યમેવ ચ

યદ્વાચાભિલપન્મર્ત્યો મામત્ર હિ નિષેવતે ॥
અવશ્યં તદવાપ્નોતિ સંગત્યા ચાત્ર ભૂપતિઃ

વ્રજેદાનીં સત્યલોકં ત્રિદિવં યાંતુ દેવતાઃ॥
તવાયુઃપૂર્ણિપર્યંતમહમત્ર સ્થિતો ધ્રુવમ્

તતસ્તે હર્ષિતાઃ સર્વે બ્રહ્મર્ષિસુરસત્તમાઃ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં જગ્મુસ્તે નિલયં સ્વકમ્

દેવોઽપિ ચ જગન્નાથઃ પ્રતિમારૂપધૃક્તદા ॥
તૂષ્ણીં તિષ્ઠતિ સર્વેષાં હર્ષમાપાદયન્નૃણામ્

ઇન્દ્રદ્યુમ્નોઽપિ ધર્માત્મા વિષ્ણુભક્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
અનુવ્રજન્પદ્મયોનિં તેનાદિષ્ટો ન્યવર્તત

યાત્રાઃ સર્વા ભગવતા આજ્ઞપ્તાઃ સાધુ કારય ॥
અસ્મિંસ્તુષ્ટે જગન્નાથે સન્તુષ્ટં વૈ ચરાચરમ્

ઇત્યાજ્ઞાં પદ્મયોનેસ્તુ મૂર્ધ્ન્યાધાય ક્ષિતીશ્વરઃ ॥
નારદેન સહ શ્રીમાન્નિધિના ચ સમૃદ્ધિમત્ ॥
જ્યેષ્ઠસ્નાનાદિકં સર્વમુત્સવં નિરવર્તયત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્ય એકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ