સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.27-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
અથાંતરિક્ષાન્નિઃશ્રેણી રત્નકાંચનનિર્મિતા ॥
સંલગ્ના પાદસંપીઠે પદ્મયોનેર્વિમાનગા

સા ક્ષિતિસ્પૃષ્ટમૂલા વૈ વિધાતુરવરોહણે ॥
ચતુર્વ્યાયામતાપીન સોપાનશ્રેણિસંયુતા

રથપ્રાસાદયોર્મધ્યે શક્રચાપ ઇવાંશુમાન્ ॥
આવિર્બભૂવ સહસા સાદ્ભુતં વીક્ષિતો જનૈઃ

તતો ગંધર્વરાજૈસ્તુ રત્નવેત્રકરૈર્દ્વિજાઃ ॥
એષ પંથાઃ પ્રભો હ્યેહિ ઇત્યાદેશિતમાર્ગકૈઃ ॥

દુર્વાસસો નારદસ્ય કરયોર્દત્તહસ્તકઃ ॥
સોપાનૈરવતીર્ણોઽથ પુનાનશ્ચક્ષુષા જગત્

સ્મયમાનો રથાન્દૃષ્ટ્વા પ્રાસાદં સમલંકૃતમ્ ॥
દિગંતવ્યાપિનીં શાલાં રત્નસ્તંભોપશોભિતામ્

શક્રસ્યાપ્યદ્ભુતકરી સર્વસંભારસંભૃતામ્ ॥
અવાતરદ્વિમાનાત્સ દેવબ્રહ્મર્ષિરાજભિઃ

કિરીટદત્તાંજલિભિઃ સ્તૂયમાનઃ સમંતતઃ ॥
કટાક્ષેણાનુગૃહ્ણાતિ યાં દિશં સ પિતામહઃ

તત્રાંજલીનાં સંમર્દાઃ કોટયઃ શિરસા ધૃતાઃ ॥
પાદાબ્જ પ્રણતં દૃષ્ટ્વા ઇંદ્રદ્યુમ્નં પ્રજાપતિઃ

ઉવાચ પ્રશ્રયગિરા સ્મિતભિન્નોષ્ઠસંપુટઃ ॥
અંગુલ્યા નિર્દિશન્દેવાન્પિતૄન્બ્રહ્મર્ષિતાપસાન્ ॥

સિદ્ધવિદ્યાધરાન્યક્ષગંધર્વાપ્સરસસ્તથા ॥
એકત્ર મિલિતાન્સર્વાન્યુગપન્મોદનિર્ભરાન્

પશ્યેંદ્રદ્યુમ્ન ભાગ્યં તે સર્વલોકવશીકરમ્ ॥
ત્વદર્થમેકદા સર્વે માં પુરસ્કૃત્ય સંગતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ શીઘ્રં નારાયણરથં તતઃ ॥
પ્રણિપત્ય જગન્નાથં ત્રિઃ પરીત્ય પિતામહઃ

આનંદસિંધુસંમગ્નઃ સરોમાંચવપુઃ સ્વયમ્ ॥
સ્વમાત્માનં નુનાવાથ પ્રત્યક્ષં સ્વરગદ્ગદમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નમસ્તુભ્યં નમો મહ્યં તુભ્યં મહ્યં નમોનમઃ ॥
અહં ત્વં ત્વમહં સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્

મહદાદિ જગત્સર્વં માયાવિલસિતં તવ ॥
અધ્યસ્તં ત્વયિ વિશ્વાત્મંસ્ત્વયૈવ પરિણામિતમ્

યદેતદખિલાભાસં તત્ત્વદજ્ઞાનસંભવમ્ ॥
જ્ઞાતે ત્વયિ વિલીયેત રજ્જુસર્પાદિબોધવત્

અનિર્વક્તવ્યમેવેદં સત્ત્વાત્સત્ત્વવિવેકતઃ ॥
અદ્વિતીય જગદ્ભાસ સ્વપ્રકાશ નમોઽસ્તુ તે

વિષયાનંદમખિલં સહજાનંદરૂપિણઃ ।
અંશં તવોપજીવંતિ યેન જીવંતિ જંતવઃ

નિષ્પ્રપંચ નિરાકાર નિર્વિકાર નિરાશ્રય ॥
સ્થૂલસૂક્ષ્માણુમહિમન્સ્થૌલ્યસૂક્ષ્મવિવર્જિત

ગુણાતીત ગુણાધાર ત્રિગુણાત્મન્નમોઽસ્તુ તે

ત્વન્માયયા મોહિતોઽહં સૃષ્ટિમાત્રપરાયણઃ ॥
અદ્યાપિ ન લભે શર્મ અંતર્ય્યામિન્નમોસ્તુ તે

ત્વન્નાભિપંકજાજ્જાતો નિત્યં તત્રૈવ સંસ્તુવન્ ॥
નાતિક્રમિતુમીશોઽસ્મિ માયાં તે કોઽન્ય ઈશ્વરઃ

અહં યથાંડમધ્યેઽસ્મિન્રચિતઃ સૃષ્ટિકર્મણિ ॥
તથાનુલોમકલિતા બ્રહ્માંડે બ્રહ્મકોટયઃ

સાર્દ્ધત્રિકોટિસંખ્યાનાં વિરિંચીનામપિ પ્રભો ॥
નૈકોઽપિ તત્ત્વતો વેત્તિ યથાહં ત્વત્પુરઃ સ્થિતઃ

નમોચિંત્યમહિમ્ને તે ચિદ્રૂપાય નમોનમઃ ॥
નમો દેવાધિદેવાય દેવદેવાય તે નમઃ

દિવ્યાદિવ્યસ્વરૂપાય દિવ્યરૂપાય તે નમઃ ॥
જરામૃત્યુવિહીનાય મૃત્યુરૂપાય તે નમઃ

જ્વલદગ્નિસ્વરૂપાય મૃત્યોરપિ ચ મૃત્યવે ॥
પ્રપન્નમૃત્યુન(?)શાય સહજાનંદરૂપિણે ॥
ભક્તિપ્રિયાય જગતાં માત્રે પિત્રે નમો નમઃ

પ્રણતાર્તિવિનાશાય નિત્યોદ્યોગિન્નમોઽસ્તુ તે ॥
નમોનમસ્તે દીનાનાં કૃપાસહજસિંધવે

પરાય પરરૂપાય પરંપારાય તે નમઃ ॥
અપારપારભૂતાય બ્રહ્મરૂપાય તે નમઃ

પરમાર્થસ્વરૂપાય નમસ્તે પરહેતવે ॥
પરંપરા પરિવ્યાપ્ત પરતત્ત્વપરાય તે

પ્રણતાર્તિવિનાશાય નમઃ સ્વાત્મૈકભાનવે ॥
પુરા યત્પ્રાર્થિતં સ્વાસ્મિન્સૃષ્ટિભારાવતારણે

તત્કુરુષ્વ જગન્નાથ સહજાક્તદરૂપભાક્ ॥
ત્વયિ પ્રસન્ને કિં નાથ દુર્લભં મયિ વિદ્યતે

ત્વયૈવાહં પૃથગ્લીલાભેદાદ્ભિન્નઃ કૃપાંબુધે ॥
અજ્ઞાનતિમિરચ્છન્ને જગત્કારાગૃહાંતરે

ભ્રામ્યન્ન દ્વારમાપ્નોતિ ત્વામૃતે મુક્તિહેતવે

નમોનમસ્તે જગદેકવન્દ્ય સુરાસુરાભ્યર્ચિતપાદપદ્મ ॥
નમોનમસ્તાપહરૈકચંદ્ર નમોનમઃ શર્મસુબોધસાંદ્ર

નમો નમઃ કલ્પકદૂરભૂત દુષ્પ્રાપ્યકામપ્રદ કલ્પવૃક્ષ ॥
દીનાશરણ્યપ્રણતૈકદુઃખસંઘોદ્ધૃતૌ નિત્યસુબદ્ધપક્ષ

પ્રસીદ જગતાં નાથ મગ્નાનાં દુઃખસાગરે ॥
કટાક્ષલીલાપાતેન ત્રાયસ્વ કરુણાકર ॥

સ્તુત્વેત્થં શ્રીજગન્નાથં વેદાર્થઃ સ પિતામહઃ ॥
જગામ સીરિણં દ્રષ્ટુમવતીર્ણં ધરાધરમ્

પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા તુષ્ટાવ બલિનં મુદા ॥
નભઃ શિરસ્તે દેવેશ આપસ્તે વિગ્રહઃ પ્રભો

પાદૌ ક્ષિતિર્મુખં વહ્નિઃ શ્વસિતાનિ સમીરણઃ ॥
મનસ્તે હ્યોષધીનાથશ્ચક્ષુષી તે દિવાકરઃ

બાહવઃ કકુભો નાથ નમસ્તે જ્ઞાનદર્પણ ॥
ચતુર્દશાનાં લોકાનાં મૂલસ્તંભાય સીરિણે

પદાંભોજપ્રપન્નાનાં નમઃ પાપૌઘદારિણે ॥
અનન્તવક્ત્રનયનશ્રોત્રપાદાક્ષિબાહવે

નમો નાદિમહામૂલતમઃસ્તોમૌઘભાનવે ॥
ત્રયીમય ત્રિધાદોષનાશાય ત્ર્યવતારિણે

ફણામણિફણાકાર ક્ષિતિમણ્ડલધારિણે ॥
નમઃ કાલાગ્નિરુદ્રાય મહારુદ્રાય તે નમઃ

ભોગતલ્પફણાચ્છત્રમધ્યસુપ્તાય તે નમઃ ॥
મહાર્ણવજલે વૃદ્ધ એકીભૂતે જગત્ત્રયે

ત્વમેવ શેષો ભગવન્સહસ્રફણમંડિતઃ ॥
ફણામણિગણવ્યાજસંભૃતાખિલભૌતિકઃ

ત્વમેવ નાથઃ સર્વેષાં સ્રષ્ટા પાલયિતા વિભો ॥
અત્તા ધારયિતા નિત્યં મદાદ્યાસ્ત્વન્નિમિત્તકાઃ

એષ નારાયણો દેવો વેદાંતેષૂપગીયતે ॥
ત્વત્તો ન ભિન્નો ભગવન્કારણાદ્ભેદભાગસિ

શય્યા ત્વં શયિતા હ્યેષ છાદ્યઃ સંછાદકો ભવાન્ ॥
યો વૈ વિષ્ણુઃ સ વૈ રામો યો રામઃ કૃષ્ણ એવ સઃ

યુવયોરંતરં નાસ્તિ પ્રસીદ ત્વં જગન્મય ॥
ઇતિ સ્તવાંતે બલિનં પ્રણમ્ય પરમેશ્વરમ્

ઈશ્વરીં જગતાં દ્રષ્ટું સુભદ્રાસ્યન્દનં યયૌ ॥
જય દેવિ જગન્માતઃ પ્રસીદ પરમેશ્વરિ

કાર્યકારણકર્ત્રી ત્વં સર્વશક્ત્યૈ નમોઽસ્તુ તે ॥
સર્વસ્ય હૃદિ સંવિષ્ટે જ્ઞાનમોહાત્મિકે સદા

કૈવલ્યમુક્તિદે ભદ્રે ત્વાં નમામિ સુરારણિમ્॥
દેવિ ત્વં વિષ્ણુમાયાસિ મોહયન્તી ચરાચરમ્

હૃત્પદ્માસનસંસ્થાસિ વિષ્ણુભાવાનુસારિણી॥
ત્વમેવ લક્ષ્મીર્ગૌરી ચ શચી કાત્યાયની તથા

યચ્ચ કિંચિત્ક્વચિદ્વસ્તુ સદસદ્વાખિલાત્મિકે ॥
તસ્ય સર્વસ્ય શક્તિસ્ત્વં સ્તોતું ત્વાં કસ્તુ શક્તિમાન્ ॥

જય ભદ્રે સુભદ્રે ત્વં સર્વેષાં ભદ્રદાયિનિ ॥
ભદ્રાભદ્રસ્વરૂપે ત્વં ભદ્રકાલિ નમોઽસ્તુ તે

ત્વં માતા જગતાં દેવિ પિતા નારાયણો હિ સઃ॥
સ્ત્રીરૂપં ત્વં સર્વમેવ પુંરૂપો જગદીશ્વરઃ

યુવયોર્ન હિ ભેદોઽસ્તિ નાસ્ત્યન્યત્પરમેવ હિ ॥
યથા વયં નિયુક્તા હિ ત્વયા વૈ વિષ્ણુમાયયા

નિદેશકારિણો નિત્યં ભ્રમામઃ પરમેશ્વરિ ॥
વૃત્તિઃ પ્રવૃત્તિઃ પરમા ક્ષુધા નિદ્રા ત્વમેવ ચ

આશા ત્વમાશાપૂર્ણા ચ સર્વાશા પરિપૂરિકા॥
મુક્તિહેતુસ્ત્વમેવેશિ બંધહેતુસ્ત્વમેહ હિ

સર્વજ્ઞાનપ્રદે નિત્યે ભક્તાનાં કલ્પવલ્લરી॥
ત્રાહિ પાદાબ્જનમ્રં માં કૃપાપાંગવિલોકનૈઃ

સ્તુત્વેત્થં ભદ્રરૂપાં તાં તત્સમીપસ્થિતં રથે॥
ચક્રં સુદર્શનં વિષ્ણોશ્ચતુર્થં વપુરાસ્થિતમ્

પ્રણમ્ય પરયા ભક્ત્યા ઇમાં સ્તુતિમુદાહરત્॥
સુદર્શન મહાજ્વાલ કોટિસૂર્યસમપ્રભ

અજ્ઞાનતિમિરાંધાનાં વૈકુણ્ઠાધ્વપ્રદર્શકઃ॥
નમસ્તે નિત્યવિલસદ્વૈષ્ણવસ્વનિકેતન

અવાર્યવીર્યં યદ્રૂપં વિષ્ણોસ્તત્પ્રણમામ્યહમ્ ॥
પ્રણમ્ય સ્તુત્વા દેવાન્સ રથેભ્યઃ પરિવૃત્ય ચ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નનારદાભ્યામાદિષ્ટપદપદ્ધતિઃ ॥
નીલાચલમથારોહત્પ્રાસાદં દ્રષ્ટુમુત્સુકઃ

તતઃ સ ગત્વા પ્રાસાદસમીપં દૈવતૈઃ સહ ॥
દદર્શ શાલાં-રુચિરાં સ્વચિત્તાભિમતા દ્વિજાઃ

તન્મધ્યે સ્થાપયામાસ દૈવતોરગભૂપતીન્ ॥
બ્રહ્મર્ષીન્યોગિનો વિપ્રાન્વૈષ્ણવાંશ્ચ તપસ્વિનઃ

દિવ્યસિંહાસનવરે નૃપેણ પ્રતિપાદિતે ॥
સ પાદપીઠે ભગવાનુપવિષ્ટઃ સ્વયં વિભુઃ

શાંતિકં પૌષ્ટિકં કર્તું ભારદ્વાજં મહામુનિમ્ ॥
પિતામહાજ્ઞયા ભૂપો વરયામાસ ઋદ્ધિમત્

પ્રતિષ્ઠાયાં તુ યે દેવા બલિપૂજાવિધૌ મતાઃ ॥
હોમેષુ ચ તથા તે વૈ ધ્યાનરૂપમુપાશ્રિતાઃ

આજ્ઞયા પદ્મયોનેસ્તુ ચતુર્દિગ્ભાગમાશ્રિતાઃ ॥
સુપૂજિતા ગંધપુષ્પમાલાલંકારભૂષણૈઃ

તતઃ કર્મ પ્રવવૃતે ભારદ્વાજેન ધીમતા ॥
પ્રત્યક્ષં દેવદેવસ્ય સર્વેષાં ચ દિવૌકસામ્

ત્રૈલોક્યવાસિનાં પૂજાં ચકાર નૃપતિર્મુદા ॥
સાંગોપાંગં સમભ્યર્ચ્ય જગત્સ્રષ્ટારમગ્રતઃ

તતઃ સંપૂજિતાઃ સર્વે તેન ત્રૈલોક્યવાસિનઃ ॥
પશ્યન્તોઽવસ્થિતં મધ્યે સાક્ષાદ્બ્રહ્માણમવ્યયમ્

વપુષ્મંતં જગન્નાથં પ્રત્યક્ષં બ્રહ્મરૂપિણમ્ ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્નપ્રસાદેન જીવન્મુક્તત્વમાપ્નુવન્

કલેવરં ભગવતઃ પ્રાસાદં સુમનોહરમ્ ॥
પ્રતિષ્ઠાય ભરદ્વાજઃ સમુચ્છ્રિતમહાધ્વજમ્

વ્યજ્ઞાપયતત્પ્રતિષ્ઠાયૈ જીવસ્યાથ પિતામહમ્ ॥
સમુત્તસ્થૌ તતો બ્રહ્મા કૃતસ્વસ્ત્યયનઃ સ્વયમ્

ઋષિભિર્નારદાદ્યૈશ્ચ વિદ્વદ્ભિર્બ્રાહ્મણૈસ્તથા ॥
રાજભિઃ ક્ષત્રિયૈર્નાગૈઃ સહિતઃ પરમર્ષિભિઃ

ગન્ધર્વૈર્ગાયમાનેષુ દિવ્યગાનેષુ સુસ્વરમ્ ॥
માંગલ્યોચિતરાગેષુ નૃત્યન્તીષ્વપ્સરઃસુ ચ

શાકુનેષુ ચ સૂક્તેષુ પઠ્યમાનેષુ ચ દ્વિજૈઃ ॥
શંખકાહાલમુરજભેરીવાદિત્રવૈણવે

શબ્દે પ્રમૂર્ચ્છતિ તતઃ સર્વે તે સ્યન્દનોપરિ ॥
ગત્વાવતારયામાસૂ રથાત્સોપાનવર્ત્મનિ

સાવધાનાઃ સમાધિસ્થા ભક્ત્યા સંયમિતાત્મકાઃ ॥
પાર્શ્વયોર્ભુજયોર્મૂર્ધ્નિ પાદયોર્ન્યસ્તપાણયઃ

શનૈઃ શનૈઃ સલીલં તે નારાયણમનામયમ્ ॥
વાસં વાસં તૂલિકાસુ નિન્યુઃ પ્રાસાદસન્નિધિમ્

ઉપર્યુપરિ સંતાનવૃષ્ટિપૂત્પતિતાસુ ચ ॥
જય કૃષ્ણ જગન્નાથ જય સર્વાઽઘનાશન

જય લીલાદારુતનો જય વાંછાફલપ્રદ ॥
જય સંસારસંમગ્નલીલોદ્ધાર જયાવ્યય

જયાનુકંપાપાથોધે જય દીનપરાયણ ॥
જયાચ્યુત જયાનન્ત જયેશાન નમોઽસ્તુ તે

એભિઃ સ્તવૈઃ સ્તૂયમાનો બ્રહ્મણા ચ સ્વયંભુવા ॥
તુષ્ટાવ સ મુદા યુક્તો નારદશ્ચોપવીણયન્

રત્નચ્છત્રયુગે મૂર્ધ્નિ ધાર્યમાણેઽથ પૃષ્ઠતઃ ॥
શશિના ભાસ્વતા ભક્ત્યા દિવ્યધૂપેન ધૂપિતા

શ્રેણીકૃતા હ્યુભયતઃ પાર્શ્વયોશ્ચામરગ્રહાઃ ॥
સલીલાંદોલનવ્યગ્રા યૌવનાલંકૃતાસ્તથા

એવં ચ સહિતાઃ સર્વે કૌતૂહલસમન્વિતાઃ ॥
સુદર્શનં સુભદ્રાં ચ બલભદ્રમનૈષિષુઃ

પ્રાસાદદ્વારિ રચિતે રત્નસ્તંભેઽથ મણ્ડપે ॥
વાસયિત્વાભિષેકાય સંમુખાદર્શમણ્ડલે

અધિવાસિતૈ રત્નકુંભૈસ્તીર્થવાર્યુપસંભૃતૈઃ ॥
સૂક્તાભ્યાં શ્રીપુરુષયોરભિષેકં પિતામહઃ ॥
ચકાર ભગવાઁલ્લોકસંગ્રહાર્થં દ્વિજોત્તમાઃ

તતો હ્યલંકૃતાન્દેવાન્ગંધમાલ્યોપશોભિતાન્ ॥
નીરાજયિત્વા ભગવાન્સ સ્વયં લોકભાવનઃ ॥
રત્નસિંહાસને રમ્યે સ્થાપયામાસ મન્ત્રતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અશેષજગદાધાર સર્વલોકપ્રતિષ્ઠિત ॥
સુપ્રતિષ્ઠાખિલવ્યાપિન્પ્રાસાદે સુસ્થિરો ભવ

ત્વયિ પ્રતિષ્ઠિતે નાથ વયં સર્વે પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥
ત્વદાજ્ઞયા પ્રતિષ્ઠેયં પૂર્ણાઽઽસ્તાં ત્વત્પ્રસાદતઃ

સ્થાપયિત્વા જગન્નાથં સ્પૃષ્ટ્વા તસ્ય હૃદંબુજમ્ ॥
આનુષ્ટુભં મંત્રરાજં સહસ્રં સ જજાપ હ

વૈશાખસ્યામલે પક્ષે અષ્ટમ્યાં પુષ્યયોગતઃ ॥
કૃતા પ્રતિષ્ઠા ભો વિપ્રાઃ શોભને ગુરુવાસરે

તદ્દિનં સુમહત્પુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
સ્નાનં દાનં તપો હોમઃ સર્વમક્ષય્યમશ્નુતે

તસ્મિન્દિને યે પશ્યંતિ માનવા ભક્તિભાવિતાઃ ॥
કૃષ્ણં રામં સુભદ્રાં ચ મુક્તિભાજો ન સંશયઃ

શુક્લાષ્ટમી યા વૈશાખે ગુરુપુષ્યયુતા યદા ॥
તસ્યામભ્યર્ચનં વિષ્ણોઃ કોટિજન્માઘનાશનમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ