સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.27

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કદાચિદ્વિષ્ણુદાસોઽથ કૃત્વા નિત્યવિધિં દ્વિજ ॥
સ પાકમકરોત્તાવદહરત્કોઽપ્યલક્ષિતઃ

તમદૃષ્ટ્વાઽપ્યસૌ પાકં પુનર્નૈવાઽકરોત્તદા ॥
સાયંકાલાઽર્ચનસ્યાઽસૌ વ્રતભંગભયાદ્દ્વિજઃ

દ્વિતીયેઽહ્નિ પુનઃ પાકં કૃત્વા યાવત્સ વિષ્ણવે ॥
ઉપહારાર્પણં કર્તું ગતઃ કોઽપ્યહરત્પુનઃ

એવં સપ્તદિનં તસ્ય પાકં કોઽપ્યહરન્નૃપ ॥
તતઃ સવિસ્મયશ્ચાથ મનસ્યેવમધારયત્

અહો નિત્યં સમભ્યેત્ય કઃ પાકં હરતે મમ ॥
ક્ષેત્રસંન્યાસિનઃ સ્થાનં ન ત્યાજ્યં મમ સર્વથા

પુનઃ પાકં વિધાયાઽત્ર ભુજ્યતે યદિ ચેન્મયા ॥
સાયંકાલાઽર્ચનં ચૈવ પરિત્યાજ્યં કથં ભવેત્

યદિ પાકં વિધાયૈવં ભોક્તવ્યં તુ મયા ન તત્॥
અનિવેદ્ય હરૌ સર્વં વૈષ્ણવૈર્નૈવ ભુજ્યતે

ઉપોષિતોઽહં સપ્તાઽહં તિષ્ઠામ્યત્ર વ્રતસ્થિતઃ ॥
અદ્યસંરક્ષણં સમ્યક્પાકસ્યાઽત્ર કરોમ્યહમ્

ઇતિ પાકં વિધાયાઽસૌ તત્રૈવાઽલક્ષિતઃ સ્થિતઃ ॥
તાવદ્દદર્શ ચંડાલં પાકાન્નહરણે સ્થિતમ્

ક્ષુત્ક્ષામં દીનવદનમસ્થિચર્માઽવશેષિતમ્ ॥
તમાલોક્ય દ્વિજાગ્ર્યોઽભૂત્કૃપયાઽન્વિતમાનસઃ

વિલોક્યાઽન્નહરં વિપ્રસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેત્યભાષત॥
કથમશ્નાસિ તદ્રૂક્ષં ઘૃતમેતદ્ગૃહાણ ભોઃ

ઇત્થં વદંતં વિપ્રાગ્ર્યમાયાંતં સ વિલોક્ય ચ ॥
વેગાદધાવત્તદ્ભીત્યા મૃર્ચ્છિતશ્ચ પપાત હ

ભીતં સંમૂર્ચ્છિતં દૃષ્ટ્વા ચંડાલં સ દ્વિજાગ્રણીઃ ॥
વેગાદભ્યેત્ય કૃપયા સ્વવસ્ત્રાંતૈરવીજયત્

અથોત્થિતં તમેવાસૌ વિષ્ણુદાસો વ્યલોકયત્ ॥
સાક્ષાન્નારાયણં દેવં શંખચક્રગદાધરમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા સાત્ત્વિકૈર્ભાવૈરાવૃતો દ્વિજસત્તમઃ ॥
સ્તોતું ચૈવ નમસ્કર્તું તદા નાઽલં બભૂવ સઃ

અથ શક્રાદયો દેવાસ્તત્રૈવાભ્યાયયુસ્તદા ॥
ગંધર્વાપ્સરસશ્ચાઽપિ જગુશ્ચ નનૃતુર્મુદા

વિમાનશતસંકીર્ણં દેવર્ષિશતસંકુલમ્ ॥
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષં સ્થાનં તદભવત્તદા ॥

તતો વિષ્ણુઃ સમાલિંગ્ય સ્વભક્તં સાત્ત્વિકવ્રતમ્ ॥
સારૂપ્યમાત્મનો દત્ત્વાઽનયદ્વૈકુણ્ઠમંદિરમ્

વિમાનવરસંસ્થં તં ગચ્છંતં વિષ્ણુસન્નિધિમ્ ॥
દીક્ષિતશ્ચોલનૃપતિર્વિષ્ણુદાસં દદર્શ સઃ

વૈકુણ્ઠભુવનં યાંતં વિષ્ણુદાસં વિલોક્ય સઃ ॥
સ્વગુરું મુદ્ગલં વેગાદાહૂયેત્થં વચોઽબ્રવીત્

॥ ચોલ ઉવાચ ॥ ॥
યત્સ્પર્દ્ધયા મયા ચૈવ યજ્ઞદાનાદિકં કૃતમ્ ॥
સ વિષ્ણુરૂપધૃગ્વિપ્રો યાતિ વૈકુણ્ઠમંદિરમ્ ॥

દીક્ષિતેન મયા સમ્યક્સત્રેઽસ્મિન્વૈષ્ણવે ત્વયા ॥
હુતમગ્નૌ કૃતા વિપ્રા દાનાદ્યૈઃ પૂર્ણમાનસાઃ

નૈવાઽદ્યાપિ સ મે દેવઃ પ્રસન્નો જાયતે ધ્રુવમ્ ॥
વિષ્ણુદાસસ્ય ભક્ત્યૈવ સાક્ષાત્કારં દદૌ હરિઃ

તસ્માદ્દાનૈશ્ચ યજ્ઞૈશ્ચ નૈવ વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ ॥
ભક્તિરેવ પરં તસ્ય નિદાનં દર્શને વિભોઃ

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભાગિનેયં સ્વમભ્યષિંચન્નૃપાસને ॥
આબાલ્યાદ્દીક્ષિતો યજ્ઞે હ્યપુત્રત્વમગાદ્યતઃ

તસ્માદદ્યાઽપિ તદ્દેશે સદા રાજ્યાંઽશભાગિનઃ ॥
સ્વસ્રેયા એવ જાયંતે તત્કૃતાવધિવર્તિનઃ

યજ્ઞવાટં તતોઽભ્યેત્ય યજ્ઞકુણ્ડાગ્રતઃ સ્થિતઃ ॥
ત્રિરુચ્ચૈર્વ્યાજહારાઽઽશુ વિષ્ણું સંબોધયંસ્તદા

વિષ્ણો ભક્તિં સ્થિરાં દેહિ મનોવાક્કાય કર્મભિઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સોઽપતદ્વહ્નૌ સર્વેષામેવ પશ્યતામ્

મુદ્ગલસ્તુ તદા ક્રોધાચ્છિખામુત્પાટયત્સ્વકામ્ ॥
તતસ્ત્વદ્યાપિ તદ્ગોત્રે મુદ્ગલા વિશિખા બભુઃ

તાવદાવિરભૂદ્વિષ્ણુઃ કુણ્ડાગ્નૌ ભક્તવત્સલઃ ॥
તમાલિંગ્ય વિમાનાગ્ર્યં સમારોહયદચ્યુતઃ

તમાલિંગ્યાઽઽત્મસારૂપ્યં દત્ત્વા વૈકુણ્ઠમંદિરમ્॥
તેનૈવ સહ દેવેશો જગામ ત્રિદશૈર્વૃતઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
યો વિષ્ણુદાસઃ સ તુ પુણ્યશીલો યશ્ચોલભૂપઃ સ સુશીલનામા ॥
એતાવુભૌ તત્સમરૂપભાજૌ દ્વાઃસ્થૌ કૃતૌ તેન રમાપ્રિયેણ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે ચોલવિષ્ણુદાસમુક્તિકથનંનામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ