સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.26-2

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
નિરુત્પાતં સમે દેશે વિધિવર્ત્તનયાપિ ચ ॥
પ્રાસાદનિકટં દેવાઃ પ્રાપિતાઃ સુમુહુર્ત્તકે

તતઃ શાલાસુમહતી રત્નવર્ણવિનિર્મિતા ॥
નિદેશાદિંદ્રદ્યુમ્નસ્ય નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા

સભાર્ચનાયાં વસ્તૂનિ હવીંષિ ચ સમિત્કુશાઃ ॥
ભોજ્યં નાનાવિધં ગીતનૃત્યાંશ્ચ વિવિધાંસ્તથા

સામ્રાજ્યે યાદૃશી પૂર્વં સંપત્તિરભવત્ક્ષિતૌ ॥
તતઃ શ્રેષ્ઠતરા વિપ્રાઃ પ્રતિષ્ઠાયાં બભૂવ હ

ગાલોનામ મહીપાલસ્તદા ક્ષિતિતલેઽભવત્ ॥
સોપ્યત્ર પ્રતિમાં કૃત્વા માધવાખ્યાં દૃષન્મયીમ્

સ્થાપયિત્વાત્ર પ્રાસાદે પૂજયામાસ ઋદ્ધિમત્ ॥
કનીયાંસં ચ પ્રાસાદં નિર્માય નૃપસત્તમઃ

તત્ર તાં સ્થાપયામાસ તતો નિષ્કૃષ્ય સાદરમ્ ॥
તતોઽસ્ય નૃપતિર્દૂતમુખાચ્છુત્વાસ્ય કર્મ તત્

ગાલોઽભ્યાગાત્સસૈન્યઃ સન્ક્રુદ્ધસ્તં નીલપર્વતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા પ્રતિષ્ઠાસંભારં મર્ત્યૈઃ સ્વપ્નેઽપિ દુર્લભમ્

વિસ્મયાવિષ્ટચેતાઃ સ તસ્થૌ ગાલો નરાધિપઃ ॥
કિમેતદિતિ વૃત્તાન્તં કો વા કારયતીદૃશમ્ ॥

યત્નાદ્દિવ્યં સ વિજ્ઞાય ઇન્દ્રદ્યુમ્નં નરાધિપમ્ ॥
બ્રહ્મલોકાદાગતં તં કર્ત્તારં દેવવેશ્મનઃ

પ્રતિષ્ઠાપયિતું દેવૈઃ સાર્દ્ધં સંભારકારકમ્ ॥
સહિતં પદ્મનિધિના ગુરુણા નારદેન ચ

બ્રહ્માણં ચાગમિષ્યન્તં પ્રતિષ્ઠાયૈ સુરોત્તમમ્ ॥
શ્રુત્વા સર્વં ચ વૃત્તાન્તં તદ્રાજા દિવ્યચેષ્ટિતમ્ ॥

મેને કૃતાર્થમાત્માનં તદ્રાજ્યે પરમાદ્ભુતમ્ ॥
ઇતઃ શ્રેયસ્કરં કર્મ ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ

તદસ્ય નિકટે સ્થિત્વા જ્ઞાત્વા કર્મક્રમં વિધિમ્ ॥
ઉત્સવાંશ્ચાપિ વિજ્ઞાય કરિષ્યે પ્રતિવત્સરમ્

અમું દારુમયં સાક્ષાદ્બ્રહ્મરૂપં જનાર્દનમ્ ॥
અભાગ્યોપચયાદેતાવંતં કાલં ન જાનતા

અસેવ્યમાનેન કૃતં જન્મૈવ વિફલં મયા ॥
તદેનમિંદ્રદ્યુમ્નં વૈ પ્રણિપત્ય જગદ્ગુરુમ્

મહાભાગવતશ્રેષ્ઠં બ્રહ્મલોકાદિહાગતમ્ ॥
ઉપેત્ય શરણં સાક્ષાદ્દૃષ્ટ્વા નારાયણં વિભુમ્

પ્રતિષ્ઠિતં વૈ પ્રાસાદે મુક્તિમેષ્યામિ નિશ્ચયમ્ ॥
વૈકુણ્ઠં સ પ્રતિષ્ઠાપ્ય મય્યેવારોપયિષ્યતિ

બ્રહ્મલોકં ગતો યો વૈ કિં ક્ષિતૌ સોઽવતિષ્ઠતે ॥
ઉપચારાન્સમાદિશ્ય કોષં સંભૃત્ય ચ પ્રભોઃ॥

બ્રહ્મણા સહિતોઽવશ્યં પુનર્યાસ્યતિ તત્ક્ષયમ્ ॥
વિચાર્ય મંત્રિભિઃ સાર્દ્ધં તતો ગાલોઽપિ વૈષ્ણવઃ

ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય નિકટં વિનીતઃ પ્રયયૌ મુદા ॥
ગત્વા તં દૂરતો દૃષ્ટ્વા પ્રણિપાતપુરઃસરમ્

બદ્ધાંજલિપુટો રાજા મૂર્ધ્નિ વીક્ષન્સસાધ્વસમ્ ॥
શનૈઃ શનૈર્યયૌ તસ્ય નિકટં ગાલપાર્થિવઃ

દેવ ત્વં રાજરાજોઽસિ મર્ત્યોઽસિ બ્રહ્મલોકગઃ ॥
કિં સ્તૌમિ નૃપકીટોઽહં ત્વાં જીવન્મુક્તમીશ્વરમ્

અજ્ઞાત્વા મહિમાનં તે સચિવૈર્મંત્રયન્મુહુઃ ॥
યોદ્ધુમભ્યાગતો દેવ દૃષ્ટ્વા તે પૌરુષં મહત્

અતિમાનુષમાશ્ચર્યં પદં ચાપિ શચીપતેઃ ॥
દૃષ્ટ્વૈતન્નિશ્ચિતં દેવ બ્રહ્મલોકાગતસ્ય હિ

ઈદૃશં હિ મહત્કર્મ યદાજ્ઞાકૃન્મહાનિધિઃ ॥
ચેતઃ પ્રસાદપ્રવણં મયિ ધેહિ સુરોત્તમ

ત્રૈલોક્યવાસિનો દેવા યદાજ્ઞાવશવર્તિનઃ

॥ જૈમિનિરુવાચ ॥ ॥
ઇત્થં વિજ્ઞાપયંતં તં ગાલં નૃપતિકુંજરમ્ ॥
સ્મયમાન ઉવાચેદં રાજન્કિં બહુ ભાષસે

ભવાનપિ હરેર્ભક્તઃ સાર્વભૌમો મહીપતિઃ ॥
સામાન્યમેતદ્રાજ્ઞા વૈ ભૂસ્વામ્યં ભુવિ વર્ત્તતામ્

સાંપ્રતં હિ ભવાનત્ર પૃથિવ્યામેકપાર્થિવઃ ॥
નૃપાયત્તાઃ ક્રિયાઃ સર્વા મર્ત્યાનાં મરુતામપિ

અષ્ટદિક્પાલકાંશૈસ્તુ બ્રહ્મણા નિર્મિતો નૃપઃ॥
ન હ્યલ્પપુણ્યકૃદ્રાજા પ્રજાપાલનતત્પર

ઇહ કીર્તિં ચ ધર્મશ્ચ યત્ર ગચ્છન્સુવર્ત્મનિ ॥
પ્રાપ્નોતિ રાજશાર્દૂલ વિશેષાત્ત્વં તુ વૈષ્ણવઃ

પ્રાસાદે સ્થાપયેદ્યસ્તુ હરેરર્ચાં વિધાનતઃ॥
ન દેહબન્ધમાપ્નોતિ યાતિ વિષ્ણોઃ પરં પદમ્

માધવપ્રતિમામેતાં દારવીં શુભલક્ષણામ્ ॥
સાક્ષાન્મુક્તિપ્રદાં ભૂપ સ્વયં સ્થાપિતવાનસિ

નિર્વિઘ્નં કર્મ તે જાતં મમ મન્વંતરં ગતમ્ ॥
ભવેદ્વા સંશયો મેઽત્ર ન સ્વતંત્રશ્ચતુર્મુખઃ

પ્રતિષ્ઠાયૈ પ્રાર્થિતોઽયં તદન્યઃ સ્થાપયેત્કથમ્ ॥
સાક્ષાદ્દાર્વવતારસ્ય પ્રાસાદસ્ય નૃપોત્તમ

સંનિધાનેન ચેદત્ર વિધાતાનુગ્રહિષ્યતિ ॥
તદેનં સ્થાપયિત્વા તુ ચતૂરૂપં જનાર્દનમ્

સમર્પ્ય ત્વાં ગમિષ્યામિ ત્વમેવોપચરિષ્યસિ ॥
નિત્યોપહારં યાત્રાશ્ચ ઉત્સવાંશ્ચ જગત્પતેઃ

યાનેવોપદિશેદ્દેવઃ સ્વયં વા પ્રપિતામહઃ ॥
તાંસ્તાન્પ્રયત્નાત્કુર્વીત રાજા વૈ ધર્મપાલકઃ

તતઃ સ ગાલો નૃપતિઃ શ્રુત્વા તચ્ચિંતિતં સ્વયમ્ ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્નાદિષ્ટમેતદિતિ પ્રાપ પરાં મુદમ્

તસ્થૌ તસ્યાંતિકે ગાલ આજ્ઞાકાર ઇવ સ્વયમ્ ॥
તત્તદાશુ કરોત્યેષ ઇન્દ્રદ્યુમ્નો યદાદિશત્

એવં સંભૃતસંભારઃ સિંહાસનગતઃ પ્રભુઃ ॥
દેવૈઃ પરિવૃતશ્ચેંદ્રદ્યુમ્નઃ શક્ર ઇવાબભૌ

તતોઽશ્રૂયંત નિનદા દિવ્યદુંદુભિજાઃ શુભાઃ ॥
મૃદંગવેણુવીણાદિ તાલકાહાલનિઃસ્વનાઃ

ઐરાવતાદિકરિણાં બૃંહિતાનિ બહૂનિ ખે ॥
સમંતાજ્જયશબ્દાશ્ચ પુષ્પવૃષ્ટિવિમિશ્રિતાઃ

આકાશગંગાસલિલકણા મન્દારમિશ્રિતાઃ ॥
દિવ્ય સ્રગ્લેપધૂપાનાં ગન્ધા દિગ્વ્યાપિનસ્તથા ॥
વૈમાનિકાનાં દેવાનાં કિંકિણીજાલનિઃસ્વનાઃ

તતશ્ચ તેજસાં રાશી રોદસીમધ્યપૂરકઃ ॥
આવિરાસીત્ક્ષિતિગત નયનાચ્છાદકો દ્વિજાઃ

ઉત્તોલિતાક્ષિમાલાભિઃ પ્રજાભિર્વીક્ષિતઃ પુરઃ ॥
તતઃ ક્રમાત્સ દદૃશે વિમાનાગ્ર્યં પ્રજાપતેઃ ॥

સ્વર્ણહંસશતૈઃ સ્કંધેનોહ્યમાનઃ સમંતતઃ ॥
દિક્પાલૈશ્ચામરવ્યગ્રહસ્તૈરાસેવિતઃ પુરઃ

જાહ્નવીયમુનાનીરપ્રકીર્ણકકરેઽભિતઃ ॥
પાર્શ્વયોશ્ચન્દ્રસૂર્યાભ્યામુભાભ્યામાતપત્રકે

ધાર્યમાણે શનૈર્વાયોર્ગતિચંચલચોલકે ॥
બ્રહ્મર્ષિભિર્ગૌતમાદ્યૈઃ સ્તૂયમાનો રહસ્યકૈઃ

તન્મધ્યસ્થઃ પ્રજાનાથ ઇંદ્રદ્યુમ્નાદિભિઃ સ્તુતઃ ॥
આલુલોકે દેવગણૈર્જયશબ્દૈરભિષ્ટુતઃ

રંભાદિકાભિર્વેશ્યાભિર્નૃત્યતે સ્મ સસાધ્વસમ્ ॥
હાહાહૂહૂપ્રભૃતિભિર્ગીયમાનશ્ચ ગાયકૈઃ

સિદ્ધવિદ્યાધરગણૈઃ સાદરં ચોપવીણિતઃ ॥
કૃતાંજલિપુટૈર્દૂરાત્તપસ્વિભિરુપાસિતઃ

સાવિત્રીશારદે તસ્ય વાક્પ્રબંધૈર્વિચિત્રકૈઃ ॥
તોષમાસાદયંત્યૌ ચ કોઽન્યસ્તત્તોષણે ક્ષમઃ

જાહ્નવીયમુનાનીર પ્રકીર્ણિત કલેવરઃ ॥
યે ચ ગંધર્વસિદ્ધાદ્યા નારદપ્રમુખા દ્વિજાઃ

વેત્રહસ્તાઃ સવિનયા દિવ્યસોપાનદર્શનાઃ ॥
સંમર્દઃ સ મહાનાસીદ્દેવાનાં દિવિ ગચ્છતામ્

ન કોઽપિ ગણ્યતે દેવઃ કો વા કેન પથા વ્રજેત્ ॥
અહંપૂર્વિકયા તેષાં વ્રજતાં ત્રિદિવૌકસામ્

સંમર્દાતિશયાત્તેષાં વિભ્રંશોઽભૂત્સ્વવાહનૈઃ ॥
સ્રષ્ટા પાતા ચ સંહર્ત્તા જગતાં યો જગન્મયઃ

સાક્ષાદ્વ્રજતિ તત્રૈષાં સુરાણાં મહિમા કુતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સાધ્વસાન્નમ્રો ભક્ત્યા બદ્ધાંજલિર્નૃપઃ

તૈર્દેવૈર્ગાલરાજેન નારદપ્રમુખેન ચ ॥
સહિતો ધરણીં પ્રાયાત્સાષ્ટાંગં પ્રણિપત્ય ચ

ઉત્થાય પરયા ભક્ત્યા પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ॥
પુલકાંકિતસર્વાંગં સ્વં મન્વાનઃ કૃતાર્થકમ્

પુરતો જગદીશસ્ય પશ્યઞ્છુદ્ધં પિતામહમ્ ॥
કૃતાંજલિપુટો રાજા મમજ્જાનંદસાગરે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે પુરુષોત્તમક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જૈમિનિઋષિસંવાદે ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ