સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.26

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્થં તદ્વચનં શ્રુત્વા ધર્મદત્તઃ સવિસ્મયઃ ॥
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ વાક્યમેતદુવાચ હ

॥
॥ ધર્મદત્ત ઉવાચ ॥ ॥
આરાધયંતિ સર્વેઽપિ વિષ્ણું ભક્તાઽર્તિનાશનમ્ ॥
યજ્ઞૈર્દાનૈર્વ્રતૈસ્તીર્થૈસ્તપોભિશ્ચ યથાવિધિ

વિષ્ણુપ્રીતિકરં તેષાં કિંચિત્સાન્નિધ્યકારકમ્ ॥
યત્કૃત્વા તાનિ ચીર્ણાનિ સર્વાણ્યપિ ભવંતિ હિ

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વિપ્ર શૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ ॥
સેતિહાસકથાં પુણ્યાં કથ્યમાનાં પુરાભવામ્

કાંચિપુર્યાં પુરા ચોલશ્ચક્રવર્તી નૃપોઽભવત્ ॥
યસ્યાખ્યયૈવ તે દેશાશ્ચોલા ઇતિ પ્રથાં ગતાઃ

યસ્મિઞ્છાસતિ ભૂચક્રં દરિદ્રો વાઽપિ દુઃખિતઃ॥
પાપબુદ્ધિઃ સરુગ્વાપિ નૈવ કશ્ચિદભૂન્નરઃ

યસ્યાપ્યુન્નતયજ્ઞસ્ય તામ્રપર્ણ્યાસ્તટાવુભૌ ॥
સુવર્ણયૂપૈઃ શોભાઢ્યાવાસ્તાં ચૈત્રરથોપમૌ

સ કદાચિદગાદ્રાજા હ્યનંતશયનં દ્વિજ ॥
યત્રાઽસૌ જગતાં નાથો યોગનિદ્રામુપાશ્રિતઃ

તત્ર શ્રીરમણં દેવં સંપૂજ્ય વિધિવન્નૃપઃ ॥
મણિમુક્તાફલૈર્દિવ્યૈઃ સ્વર્ણપુષ્પૈશ્ચ શોભનૈઃ

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમાવુપવિષ્ટઃ સ તત્ર વૈ ॥
તાવદ્બ્રાહ્મણમાયાંતમપશ્યદ્દેવસન્નિધૌ

દેવાર્ચનાર્થં પાણૌ તુ તુલસ્યુદકધારિણમ્॥
સ્વપુરીવાસિનં તત્ર વિષ્ણુદાસાહ્વયં દ્વિજમ્

સ તત્રાભ્યેત્ય વિપ્રર્ષિર્દેવદેવમપૂજયત્ ॥
વિષ્ણુસૂક્તેન સંસ્નાપ્ય તુલસીમંજરીદલૈઃ

તુલસીપૂજયા તસ્ય રત્નપૂજાં પુરા કૃતામ્ ॥
આચ્છાદિતાં સમાલોક્ય રાજા કુદ્ધોઽબ્રવીદિદમ્

॥ ચોલ ઉવાચ ॥ ॥
માણિક્યસ્વર્ણપૂજાઽત્ર શોભાઢ્યા યા કૃતા મયા ॥
વિષ્ણુદાસ કથં સેયમાચ્છન્ના તુલસીદલૈઃ

વિષ્ણુભક્તિં ન જાનાસિ વરાકોઽસિ મતો મમ ॥
યસ્ત્વિમામતિશોભાઢ્યાં પૂજામાચ્છાદયસ્યહો ॥

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા સક્રોધઃ સ દ્વિજોત્તમઃ ॥
રાજ્ઞો ગૌરવમુલ્લંઘ્ય જગાદ વચનં તદા

॥ વિષ્ણુદાસ ઉવાચ ॥ ॥
રાજન્ભક્તિં ન જાનાસિ ગર્વિતોઽસિ નૃપશ્રિયા ॥
કિયદ્વિષ્ણુવ્રતં પૂર્વં ત્વયા ચીર્ણં વદસ્વ તત્

॥ગણાવૂચતુઃ॥
તદ્બ્રાહ્મણવચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય સ નૃપોત્તમઃ॥
વિષ્ણુદાસં તદા ગર્વાદુવાચ વચનં દ્વિજમ્

॥રાજોવાચ॥
ઇત્થં ચેદ્વદસે વિપ્ર વિષ્ણુભક્ત્યાઽતિગર્વિતઃ॥
ભક્તિસ્તે કિયતી વિષ્ણોર્દરિદ્રસ્યાઽધનસ્ય ચ

યજ્ઞદાનાદિકં નૈવ વિષ્ણોસ્તુષ્ટિકરં કૃતમ્ ॥
નાઽપિ દેવાલયં પૂર્વં કૃતં વિપ્ર ત્વયા ક્વચિત્

ઈદૃશસ્યાઽપિ તે ગર્વ એષ તિષ્ઠતિ ભક્તિતઃ ॥
તચ્છૃણ્વંતુ વચો મેઽદ્ય સર્વેઽપ્યેતે દ્વિજાતયઃ

સાક્ષાત્કારમહં વિષ્ણોરેષ વાદો ગમિષ્યતિ ॥
પશ્યંતુ સર્વેઽપિ તતો ભક્તિં જ્ઞાસ્યંતિ ચાવયોઃ

॥ ગણાવૂચતુઃ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપોઽગચ્છન્નિજરાજગૃહં તદા ॥
આરભદ્વૈષ્ણવં સત્રં કૃત્વાઽઽચાર્યં તુ મુદ્ગલમ્

ઋષિસંઘસમાજુષ્ટં બહ્વન્નં બહુદક્ષિણમ્ ॥
યચ્ચ બ્રહ્મકૃતં પૂર્વં ગયાક્ષેત્રે સમૃદ્ધિમત્

વિષ્ણુદાસોઽપિ તત્રૈવ તસ્થૌ દેવાલયે વ્રતી ॥
યથોક્તનિયમાન્કુર્વન્વિષ્ણોસ્તુષ્ટિકરાન્સદા

માઘોર્જયોર્વ્રતં સમ્યક્તુલસીવનપાલનમ્ ॥
એકાદશ્યાં હરેર્જાપ્યં દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્નૃત્યગીતાદિમંગલૈઃ ॥
નિત્યં વિષ્ણોસ્તથા પૂજાં વ્રતાન્યેતાનિ સોઽકરોત્

નિત્યં સંસ્મરણં વિષ્ણોર્ગચ્છન્ભુવિ સ્વપન્નપિ ॥
સર્વભૂતસ્થિતં વિષ્ણુમપશ્યત્સમદર્શનઃ ॥

માઘકાર્તિકયોર્નિત્યં વિશેષનિયમાનપિ ॥
અકરોદ્વિષ્ણુતુષ્ટ્યર્થં સોદ્યાપનવિધિં તથા

એવં સમારાધયતોઃ શ્રિયઃ પતિં તયોશ્ચ ચોલેશ્વરવિષ્ણુદાસયોઃ ॥
અગાદ્ધિ કાલઃ સુમહાન્વ્રતસ્થયોસ્તન્નિષ્ઠસર્વેંદ્રિયકર્મણોસ્તદા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે ચોલરાજવિષ્ણુદાસબ્રાહ્મણવિવાદકથનંનામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ