સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.25-5

॥ શ્રુતદેવ ઉવાચ ॥ ॥
યાસ્તિસ્રસ્તિથયઃ પુણ્યા અંતિમાઃ શુક્લપક્ષકે ॥
વૈશાખમાસિ રાજેંદ્ર પૂર્ણિમાંતાઃ શુભાવહાઃ

અન્ત્યાઃ પુષ્કરિણીસંજ્ઞાઃ સર્વપાપક્ષયાવહાઃ ॥
માધવે માસિ યઃ પૂર્ણં સ્નાનં કર્ત્તું ન ચ ક્ષમઃ

તિથિષ્વેતાસુ સ સ્નાયાત્પૂર્ણ મેવ ફલં લભેત્ ॥
સર્વે દેવાસ્ત્રયોદશ્યાં સ્થિત્વા જંતૂન્પુનંતિ હિ

પૂર્ણાયાઃ પર્વતીર્થૈશ્ચ વિષ્ણુના સહ સંસ્થિતાઃ ॥
ચતુર્દશ્યાં સયજ્ઞાશ્ચ દેવા એતાન્પુનંતિ હિ

બ્રહ્મઘ્નં વા સુરાપં વા સર્વાનેતાન્પુનંતિ હિ ॥
એકાદશ્યાં પુરા જજ્ઞે વૈશાખ્યામમૃતં શુભમ્

દ્વાદશ્યાં પાલિતં તચ્ચ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
ત્રયોદશ્યાં સુધાં દેવાન્પાયયામાસ વૈ હરિઃ

જઘાન ચ ચતુર્દશ્યાં દૈત્યાન્દેવવિરોધિનઃ ॥
પૂર્ણાયાં સર્વદેવાનાં સામ્રાજ્યાઽઽપ્તિર્બભૂવ હ

તતો દેવાઃ સુસંતુષ્ટા એતાસાં ચ વરં દદુઃ ॥
તિસૃણાં ચ તિથીનાં વૈ પ્રીત્યોત્ફુલ્લવિલોચનાઃ

એતા વૈશાખ માસસ્ય તિસ્રશ્ચ તિથયઃ શુભાઃ ॥
પુત્રપૌત્રાદિફલદા નરાણાં પાપહાનિદાઃ

યોઽસ્મિન્માસે ચ સંપૂર્ણે ન સ્નાતો મનુજાધમઃ ॥
તિથિત્રયે તુ સ સ્નાત્વા પૂર્ણમેવ ફલં લભેત્

તિથિત્રયેપ્યકુર્વાણઃ સ્નાનદાનાદિકં નરઃ ॥
ચાંડાલીં યોનિમાસાદ્ય પશ્ચાદ્રૌરવમશ્નુતે

ઉષ્ણોદકેન યઃ સ્નાતિ માધવે ચ તિથિત્રયે ॥
રૌરવં નરકં યાતિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ

પિતૃન્દેવાન્સમુદ્દિશ્ય દધ્યન્નં ન દદાતિ યઃ ॥
પૈશાચીં યોનિમાસાદ્ય તિષ્ઠત્યાભૂતસંપ્લવમ્

પ્રવૃત્તાનાં ચ કામાનાં માધવે નિયમે કૃતે ॥
અવશ્યં વિષ્ણુસાયુજ્યં યુજ્યતે નાઽત્ર સંશયઃ

આમાસં નિયમાસક્તઃ કુર્યાદ્યદિ દિનત્રયે ॥
તેન પૂર્ણફલં પ્રાપ્ય મોદતે વિષ્ણુમંદિરે

યો વૈ દેવાન્પિતૄન્વિષ્ણું ગુરુમુદ્દિશ્ય માનવઃ ॥
ન સ્નાનાદિ કરોત્યદ્ધાઽમુષ્ય શાપપ્રદા વયમ્

નિઃસંતાનો નિરાયુશ્ચ નિઃશ્રેયસ્કો ભવેદિતિ ॥
ઇતિ દેવા વરં દત્ત્વા સ્વધામાનિ યયુઃ પુરા

તસ્માત્તિથિત્રયં પુણ્યં સર્વાઘૌઘવિનાશનમ્ ॥
અંત્યં પુષ્કરિણીસંજ્ઞં પુત્રપૌત્રવિવર્દ્ધનમ્

યા નારી સુભગાઽઽપૂપપાયસં પૂર્ણિમાદિને ॥
બ્રાહ્મણાય સકૃદ્દદ્યાત્કીર્તિમંતં સુતં લભેત્

ગીતાપાઠં તુ યઃ કુર્યાદંતિમે ચ દિનત્રયે ॥
દિનેદિનેઽશ્વમેધાનાં ફલમેતિ ન સંશયઃ

સહસ્રનામપઠનં યઃ કુર્ય્યાચ્ચ દિનત્રયે ॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું કઃ શક્તો દિવિ વા ભુવિ

સહસ્રનામભિર્દેવં પૂર્ણાયાં મધુસૂદનમ્ ॥
પયસા સ્નાપ્ય વૈ યાતિ વિષ્ણુલોકમકલ્મષમ્

સમસ્તવિભવૈર્યસ્તુ પૂજયેન્મધુસૂદનમ્ ॥
ન તસ્ય લોકાઃ ક્ષીયન્તે યુગ કલ્પાદિ વ્યત્યયે

અસ્નાત્વા ચાપ્યદત્ત્વા ચ વૈશાખશ્ચ મતો યદિ ॥
સ બ્રહ્મહા ગુરુઘ્નશ્ચ પિતૄણાં ઘાતકસ્તથા

શ્લોકાર્દ્ધં શ્લોકપાદં વા નિત્યં ભાગવતોદ્ભવમ્ ॥
વૈશાખે ચ પઠન્મર્ત્યો બ્રહ્મત્વં ચોપપદ્યતે

યો વૈ ભાગવતં શાસ્ત્રં શૃણોત્યેતદ્દિનત્રયે ॥
ન પાપૈર્લિપ્યતે ક્વાઽપિ પદ્મપત્રમિવાંભસા

દેવત્વં મનુજૈઃ પ્રાપ્તં કૈશ્ચિત્સિદ્ધત્વમેવ ચ ॥
કૈશ્ચિત્પ્રાપ્તો બ્રહ્મભાવો દિનત્રયનિષેવણાત્

બ્રહ્મજ્ઞાનેન વૈ મુક્તિઃ પ્રયાગમરણેન વા ॥
અથવા માસિ વૈશાખે નિયમેન જલાપ્લુતેઃ

નીલવૃષં સમુત્સૃજ્ય વૈશાખ્યાં ચ જલાપ્લુતેઃ ॥
સમસ્તબંધનિર્મુક્તઃ પુમાન્યાતિ પરં પદમ્

ગાં સવત્સાં દ્વિજેંદ્રાય સીદતે ચ કુટુમ્બિને ॥
ઇહાપમૃત્યુનિર્મુક્તઃ પરત્ર ચ પરં વ્રજેત્

સ્નાનદાનવિહીનસ્તુ વૈશાખી ચૈવ યો નયેત્ ॥
શ્વાનયોનિશતં પ્રાપ્ય વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ

તિસ્રઃ કોટ્યોઽર્ધકોટિશ્ચ તીર્થાનિ ભુવનત્રયે ॥
સંભૂય મંત્રયાંચક્રુઃ પાપસંઘાતશંકિતાઃ

જના અસ્માસુ પાપિષ્ઠા વિસૃજન્તિ સ્વકં મલમ્ ॥
તદસ્માકં કથં ગચ્છેદિતિ ચિંતાસમન્વિતાઃ

તીર્થપાદં હરિં જગ્મુઃ શરણ્યં શરણં વિભુમ્ ॥
સ્તુત્વા ચ બહુભિઃ સ્તોત્રૈઃ પ્રાર્થયામાસુરંજસા

દેવદેવ જગન્નાથ સર્વાઘૌઘવિનાશન ॥
જના અસ્માસુ પાપિષ્ઠાઃ સ્નાત્વા પાપાનિ સર્વશઃ

વિસૃજ્ય ત્વત્પદં યાંતિ ત્વદાજ્ઞાધારિણો ભુવિ ॥
અસ્માકં ચૈવ તત્પાપં કથં ગચ્છેજ્જનાર્દન

તદુપાયં વદાસ્માકં ત્વત્પાદશરણૈષિણામ્ ॥
ઇતિ તીર્થૈઃ પ્રાર્થિતસ્તુ ભગવાન્ભૂતભાવનઃ

પ્રહસન્પ્રાહ તીર્થાનિ મેઘગમ્ભીરયા ગિરા ॥
॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
સિતે પક્ષે મેષસૂર્યે વૈશાખાન્તેદિનત્રયે

સર્વતીર્થમયે પુણ્યે મમાઽપિ પ્રાણવલ્લભે ॥
યૂયં ભગોદયાત્પૂર્વં બહિઃસંસ્થજલાપ્લુતાઃ

વિમુક્તાઘાઃ પુણ્યરૂપા ભવંત્વાશુ સુનિર્મલાઃ ॥
ભવદ્ભિશ્ચ વિમુક્તાઘૈર્યે ન સ્નાતા દિનત્રયે

તેષુ તિષ્ઠંતુ તત્પાપં જનૈર્યુષ્મદ્વિરેચિતમ્ ॥
ઇતિ તીર્થપદો વિષ્ણુસ્તીર્થાનાં ચ વરં દદૌ

અનુજ્ઞાપ્ય ચ તાન્યોગાત્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
સ્વધામાનિ પુનઃ પ્રાપ્ય તાનિ તીર્થાનિ નિત્યશઃ

પ્રતિવર્ષં તુ વૈશાખે તથૈવાંત્યદિનત્રયે ॥
તેનાઘૌઘં વિમુચ્યૈવ યાંતિ નિર્મલતા મહો

યે તુ સ્નાનં ન કુર્વંતિ વૈશાખાંતદિનત્રયે ॥
તે ભવન્તુ સમસ્તાનાં જનાનાં પાતકાઽઽશ્રયાઃ

ઇતિ શાપં ચ તીર્થાનિ હ્યસ્નાતાનાં વદન્તિ ચ ॥
ન તેન સદૃશઃ પાપો યો ન સ્નાતો દિનત્રયે

વિચારિતેષુ શાસ્ત્રેષુ ન દૃષ્ટો ન ચ વૈ શ્રુતઃ ॥
તસ્માદ્દિનત્રયે કાર્યં સ્નાનદાનાર્ચનાદિકમ્

અન્યથા નરકં યાતિ યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ ॥
ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં શ્રુતકીર્તે મહામતે

પૃષ્ટં વૈશાખમાહાત્મ્યં યથા દૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ ॥
માહાત્મ્યસ્ય ચ લેખોઽયં માધવસ્ય ચ વર્ણિતઃ

કાર્ત્સ્ન્યાદ્વક્તું ચ બ્રહ્માઽપિ નાલં વર્ષશતૈરપિ ॥
પુરા કૈલાસશિખરે પાર્વત્યૈ શંકરઃ સ્વયમ્

આહ માધવમાહાત્મ્યં પૃચ્છંત્યૈ શતવત્સરમ્ ॥
તથાપિ નાંતમગમદશક્તો વિરરામ હ

કો નુ વર્ણયિતું શક્તઃ કાર્ત્સ્ન્યાન્માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
વિના વિષ્ણું જગન્નાથં નારાયણમનામયમ્

પુરા સર્વેઽપિ ઋષયો માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ ॥
લેશસ્ય લેશં વ્યાચખ્યુર્જનાનાં હિતકામ્યયા

નાંતઃ કેનાપિ વ્યાખ્યાતો હ્યશક્તત્વાન્મહીપતે ॥
ત્વં ચ માસે તુ વૈશાખે કુરુ દાનાદિસત્ક્રિયાઃ

તેન ભુક્તિં ચ મુક્તિં ચ સંપ્રાપ્નોષિ ન સંશયઃ ॥
ઇતિ તં બોધયિત્વા ચ મૈથિલં જનકાહ્વયમ્

શ્રુતદેવસ્તમામંત્ર્ય ગન્તું ચક્રે મનસ્તતઃ ॥
જાતાહ્લાદઃ સ રાજર્ષિર્ગલદ્વાષ્પાકુલેક્ષણઃ

ઉત્સવં કારયામાસ સ્વાભિવૃદ્ધ્યૈ મનોરમમ્ ॥
ગ્રામં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય શિબિકામધિરોપ્ય તમ્

ચતુરંગબલૈર્યુક્તઃ સ્વયં પૃષ્ઠમથાઽન્વગાત્ ॥
પુનશ્ચાંતઃપુરં પ્રાપ્ય સકલૈર્વિભવૈરપિ

વસ્ત્રૈરાભરણૈશ્ચૈવ ગોભૂતિલહિરણ્યકૈઃ ॥
પ્રણમ્ય ચ પરિક્રમ્ય તસ્થૌ પ્રાંજલિરગ્રતઃ

તતઃ સ તુ મહાતેજાઃ શ્રુતદેવો મહાયશાઃ ॥
સન્તુષ્ટઃ પરમપ્રીતો યયૌ ધામ સ્વકં મુનિઃ

ત્રયોદશ્યાં ચતુર્દશ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં ચ માધવે ॥
સ્નાનં દાનં પૂજનં ચ કથાશ્રવણમેવ ચ

વૈશાખધર્મનિરતઃ સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥
ધનશર્મા બ્રાહ્મણશ્ચ પ્રેતાશ્ચૈવ યથા પુરા

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યેતત્પરમાખ્યાનમંબરીષ તવોદિતમ્ ॥
શ્રવણાત્સર્વપાપઘ્નં સર્વસંપદ્વિધાયકમ્

તેન ભુક્તિં ચ મુક્તિં ચ જ્ઞાનં મોક્ષં ચ વિંદતિ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા અંવરીષો મહાયશાઃ

પ્રહૃષ્ટાંતરવૃત્તિશ્ચ બાહ્યવ્યાપારવર્જિતઃ ॥
પ્રણનામ તથા મૂર્ધ્ના દણ્ડવત્પતિતો ભુવિ

વિભવૈરખિલૈશ્ચાઽપિ પૂજયામાસ તં પુનઃ ॥
સંપૂજિતસ્તમામંત્ર્ય નારદો ભગવાન્મુનિઃ

લોકાંતરં યયૌ ધીમાઞ્ચ્છાપાન્નૈકત્ર સંસ્થિતિઃ ॥
અમ્બરીષોઽપિ રાજર્ષિર્નારદોક્તાનિમાઞ્ચ્છુભાન્

ધર્માન્કૃત્વા વિલીનોઽભૂત્પરે બ્રહ્મણિ નિર્ગુણે ॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ય ઇદં પરમાખ્યાનં પાપઘ્નં પુણ્યવર્ધનમ્

શૃણુયાદ્વા પઠેદ્વાઽપિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
લિખિતં પુસ્તકં યેષાં ગૃહે તિષ્ઠતિ માનદાઃ

તેષાં મુક્તિઃ કરસ્થા હિ કિમુ તચ્છ્રવણાત્મનામ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્બરીષસંવાદે ફલશ્રુતિકથનંનામ પંચવિશોઽધ્યાયઃ

॥ છ ॥ ॥
ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણે દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યં સંપૂર્ણમ્ ॥
શ્રીસીતારામચંદ્રાર્પણમસ્તુ॥