સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.24-4

અથ સુન્દરાખ્યગન્ધર્વસ્ય રાક્ષસત્વપ્રાપ્તિનિવૃત્ત્યોરુપોદ્ઘાતઃ ॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ભગવન્રાક્ષસઃ કોઽસૌ સૂત પૌરાણિકોત્તમ ॥
વિષ્ણુભક્તં મહાત્માનં યો બ્રાહ્મણમબાધત

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વક્ષ્યામિ રાક્ષસં ક્રૂરં તં વિપ્રાઃ શૃણુતાદરાત્ ॥
યથા ચ રાક્ષસો જાતો મુનીનાં શાપવૈભવાત્

પુરા વૈકુણ્ઠસદૃશે શ્રીરઙ્ગે વિષ્ણુમંદિરે ॥
વસિષ્ઠાત્રિમુખાઃ સર્વે વિષ્ણુભક્તા મહૌજસઃ ॥

શ્રીરઙ્ગનાથં દેવેશં ભક્તાનામભયપ્રદમ્ ॥
ઉપાસાંચક્રિરે મુક્ત્યૈ શ્રીરઙ્ગપુરવાસિનઃ

કદાચિત્તત્ર ગન્ધર્વો વીરબાહુસુતો બલી ॥
સુન્દરો નામ વિપ્રેંદ્રા વિટગોષ્ઠીપરાયણઃ

લલનાશતસંયુક્તો વિવસ્ત્રઃ સલિલાશયે ॥
ચિક્રીડ સ વિવસ્ત્રાભિઃ સાકં યુવતિભિર્મુદા

કવેરજાયાસ્તીર્થે તુ વસિષ્ઠો મુનિભિઃ સહ ॥
માધ્યાહ્નિકં કર્તુમના યયૌ શ્રીરંગમંદિરાત્

તાનૃષીનવલોક્યાથ રામાસ્તા ભયકાતરાઃ ॥
વાસાંસ્યાચ્છાદયામાસુઃ સુન્દરો ન તુ સાહસી

તતો વસિષ્ઠઃ કુપિતઃ શશાપૈનં ગતત્રપમ્

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
યસ્માત્સુન્દર ગન્ધર્વ દૃષ્ટ્વાઽસ્માઁલ્લજ્જયા ત્વયા ॥
વાસો નાચ્છાદિતં શીઘ્રં યાહિ રાક્ષસતાં તતઃ

એવમુક્તે વસિષ્ઠેન રામાઃ પ્રાઞ્જલયસ્તદા ॥
પ્રણિપત્ય વસિષ્ઠં તં ભક્તિનમ્રેણ ચેતસા

મુનિમણ્ડલમધ્યે તુ વસિષ્ઠમિદમબ્રુવન્

॥ રામા ઊચુઃ ॥ ॥
ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ ચતુરાનનનન્દન ॥
દયાસિન્ધોઽવલોક્યાસ્માન્ન કોપં કર્તુમર્હસિ

પતિરેવ હિ નારીણાં ભૂષણં પરમુચ્યતે ॥
પતિહીના તુ યા નારી શતપુત્રાપિ સા મુને ॥

વિધવેત્યુચ્યતે લોકે તાસાં જન્મ નિરર્થકમ્ ॥
તત્પ્રસાદં કુરુ મુને પત્યાવસ્માકમાદરાત્

એકોઽપરાધઃ ક્ષંતવ્યો મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ॥
ક્ષમાં કુરુ દયાસિન્ધો યુષ્મચ્છિષ્યેઽત્ર સુન્દરે

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
વસિષ્ઠઃ પ્રાર્થિતસ્ત્વેવં સુન્દરસ્યાંગનાજનૈઃ ॥
પ્રોવાચ વચનં ભૂયઃ પ્રસન્નઃ સ દ્વિજોત્તમઃ

॥ અથ સુન્દરાખ્યસ્ય વસિષ્ઠોક્તરાક્ષત્વનિવૃત્ત્યુપાયઃ ॥
॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
ન મે સ્યાદ્વચનં મિથ્યા કદાચિદપિ સુભ્રુવઃ ॥
ઉપાયં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં શ્રદ્ધયા સહ

ષોડશાબ્દાવધિઃ શાપો ભર્તુર્વૈ ભવિતા ધ્રુવમ્ ॥
ષોડશાબ્દાવધૌ ચૈવ સુન્દરો રાક્ષસાકૃતિઃ

યદૃચ્છયા વેંકટાદ્રિં સર્વપાપહરં શુભમ્ ॥
ગત્વાસૌ ચક્રતીર્થં તદ્ગમિષ્યતિ સુરાંગનાઃ

આસ્તે તત્ર મહાયોગી પદ્મનાભો મુનીશ્વરઃ ॥
ભક્ષાર્થં તં મુનિં સોઽયં રાક્ષસોઽભિગમિષ્યતિ

તતો બ્રાહ્મણરક્ષાર્થ પ્રેરિતં ચક્રમુત્તમમ્ ॥
વિષ્ણુનાસ્ય શિરઃ કાયાદ્ધરિષ્યતિ ન સંશયઃ

તતઃ સ્વં રૂપમાસાદ્ય શાપાન્મુક્તઃ સ સુન્દરઃ ॥
પતિર્વસ્ત્રિદિવં ભૂયો ગન્તા નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

તતસ્ત્રિદિવમાસાદ્ય સુન્દરોઽયં પતિર્હિ વઃ ॥
રમયિષ્યતિ સુન્દર્યો યુષ્માન્સુન્દરવેષભૃત્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તુ વસિષ્ઠસ્તાઃ સુન્દરસ્ય વરાંગનાઃ ॥
સ્વાશ્રમં પ્રયયૌ તૂર્ણં શ્રીરંગેશ્વરભક્તિમાન્

અથ રામાસ્તમાલિંગ્ય સુન્દરં પતિમાત્મનઃ ॥
રુરુદુઃ શોકસન્તપ્તા દુઃખસાગરમધ્યગાઃ

દૃશ્યમાનાસુ તાસ્વેવં સુન્દરો રાક્ષસોઽભવત્ ॥
મહાદંષ્ટ્રો મહાકાયો રક્તશ્મશ્રુશિરોરુહઃ

તં દૃષ્ટ્વા ભયસંવિગ્ના જગ્મૂ રામાસ્ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
તતો રાક્ષસવેષોઽયં સુંદરી ભૈરવાકૃતિઃ

ભક્ષયન્પ્રાણિનઃ સર્વાન્દેશાદ્દેશં વનાદ્વનમ્॥
ભ્રમન્નનિલવેગોઽયં વેંકટાદ્રિં નગોત્તમમ્

પ્રવિશ્યાસૌ મહાપાપી ચક્રતીર્થં તતો યયૌ ॥
એવં ષોડશવર્ષાણિ ભ્રમતોઽસ્ય યયુસ્તદા

તતસ્તુ ષોડશાબ્દાન્તે રાક્ષસોઽયં મુનીશ્વરાઃ ॥
ભક્ષિતું પદ્મનાભં તં ચક્રતીર્થનિવાસિનમ્

ઉપાદ્રવદ્વાયુવેગઃ સચાસ્તૌષીજ્જનાર્દનમ્ ॥
યોગિના ચ સ્તુતો વિષ્ણુસ્તદા ચક્રમચોદયત્

રક્ષિતું પદ્મનાભં તં રાક્ષસેન પ્રપીડિતમ્ ॥
અથાગત્ય હરેશ્ચક્રં રાક્ષસસ્ય શિરોઽહરત્ ॥

॥ અથ સુન્દરાખ્યસ્ય રાક્ષસત્વવિમુક્તિપૂર્વકં સ્વસ્વરૂપપ્રાપ્તિઃ ॥ ॥
તતોઽયં રાક્ષસં દેહં ત્યક્ત્વા દિવ્યકલેવરઃ ॥
વિમાનવરમારુહ્ય સુન્દરઃ પુષ્પવર્ષિતઃ

પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણતો ભૂત્વા વવંદે તત્સુદર્શનમ્ ॥
તુષ્ટાવ શ્રુતિરમ્યાભિર્વાગ્ભિરગ્ર્યાભિરાદરાત્

॥ સુન્દર ઉવાચ ॥ ॥
સુદર્શન નમસ્તેઽસ્તુ વિષ્ણુહસ્તૈકભૂષણ ॥
નમસ્તેઽસુરસંહર્ત્રે સહસ્રાદિત્યતેજસે

કૃપાવેશેન ભવતસ્ત્યક્વાહં રાક્ષસીં તનુમ્ ॥
સ્વં રૂપમભજં વિષ્ણોશ્ચક્રાયુધ નમોઽસ્તુ તે

અનુજાનીહિ માં ગંતું ત્રિદિવં વિષ્ણુવલ્લભ ॥
ભાર્યા મે પરિશોચન્તિ વિરહાતુરચેતસઃ

ત્વન્મનસ્કો ભવિષ્યામિ યાવજ્જીવં યથા હ્યહમ્ ॥
તથા રૂપં કુરુષ્વ ત્વં મયિ ચક્ર નમોઽસ્તુ તે

એવં સ્તુતં વિષ્ણુચક્રં સુન્દરેણ સભક્તિકમ્ ॥
અનુજગ્રાહ સહસા તથાસ્ત્વિતિ મુનીશ્વરાઃ

ચક્રાયુધાભ્યનુજ્ઞાતઃ સુન્દરો બ્રાહ્મણોત્તમમ્ ॥
પ્રણમ્ય તેનાનુજ્ઞાતો ગન્ધર્વસ્ત્રિદિવં યયૌ

સુન્દરે તુ ગતે સ્વર્ગં પદ્મનાભો મુનીશ્વરઃ ॥
તચ્ચક્રં પ્રાર્થયામાસ વિષ્ણ્વાયુધ નમોઽસ્તુ તે ॥

ચક્રાયુધ નમામિ ત્વાં મહાસુરવિમર્દન ॥
સન્નિધાનં કુરુષ્વ ત્વં ચક્રતીર્થેઽમલે શુભે

ત્વત્સન્નિધાનાત્સર્વેષાં સ્નાતાનાં પાપિનામિહ ॥
પાપનાશં કુરુષ્વ ત્વં મોક્ષં ચ કુરુ શાશ્વતમ્

ચક્રતીર્થમિતિ ખ્યાતિં લોકેઽસ્ય પરિકલ્પય ॥
ત્વત્સન્નિધાનાદત્રત્યમુનીનાં ભયનાશનમ્

ઇતઃ પરં ભવત્વાર્ય ચક્રાયુધ નમોઽસ્તુ તે ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચેભ્યો ભયં મા ભવતુ પ્રભો

ઇતિ સમ્પ્રાર્થિતં ચક્રં પદ્મનાભેન યોગિના ॥
તથૈવાસ્ત્વિતિ સમ્ભાષ્ય તસ્મિંસ્તીર્થે તિરોહિતમ્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં વઃ કથિતં વિપ્રા રાક્ષસસ્યોદ્ભવે મયા ॥
માહાત્મ્યં ચક્રતીર્થસ્ય કથિતં ચ મલાપહમ્

યચ્છુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે માનવો ભુવિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે ચક્રતીર્થમહિમાનુવર્ણનંનામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ