સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.23-3

॥ શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
વાનપ્રસ્થસ્ય વક્ષ્યામિ નિયમાનથ તે મુને ॥
તૃતીય આયુષો ભાગે તૃતીયાશ્રમ ઈરિતઃ

અનુકૂલા સ્વસેવાયાં વિરક્તા ચ તપઃપ્રિયા ॥
યદિ પત્ની ભવેત્તર્હિ તયા સહ વનં વિશેત્

અન્યથા તુ સુતાદિભ્યસ્તસ્યાઃ પોષણરક્ષણમ્ ॥
આદિશ્ય સ્વયમેકાકી વિરક્તો વનમાવિશેત્

નિર્ભયો નિવસેત્તત્ર તપોરુચિરતન્દ્રિતઃ ॥
કુર્યાદુટજમગ્ન્યર્થં સ્વયં તુ બહિરાવસેત્

ભવેત્પઞ્ચતપા ગ્રીષ્મ ઉદવાસશ્ચ શૈશિરે ॥
આસારષાટ્ચ વર્ષાસુ જિતક્રોધો જિતેન્દ્રિયઃ

વાસશ્ચ તાર્ણં પાર્ણં વા વસીતાજિનવલ્કલમ્ ॥
ભુઞ્જીત ઋષિધાન્યાનિ વન્યં કન્દફલાદિ વા

અગ્નિપક્વં વાર્કપક્વમપક્વં વાપિ ભક્ષયેત્ ॥
અભાવે ત્વેષ દન્તાનામશ્મોલૂખલકુટ્ટિતમ્

સ્વયમેવાહરેદન્નં યથાકાલં દિનેદિને ॥
કાલે પરાહૃતં વાપિ ગૃહ્ણીયાન્નાન્યદા ક્વચિત્

કાલેપિ કૃષ્ટપચ્યં તુ ન ગૃહ્ણીયાદનાપદિ ॥
વન્યૈરેવાગ્નિકાર્યં ચ ધાન્યૈઃ કુર્વીત પૂર્વવત્

રક્ષેત્કમણ્ડલું દણ્ડમગ્નિહોત્રપરિચ્છદાન્॥
કેશરોમશ્મશ્રુનખાન્ધારયેન્મલિનાન્દતઃ

અંગાન્યમર્દયન્સ્નાયાદ્ભૂતલે ચ શયીત સઃ ॥
દેશકાલ બલાવસ્થાનુસારેણ તપશ્ચરેત્

ફેનપાશ્ચૌદુમ્બરાશ્ચ વાલખિલ્યાસ્તથૈવ ચ ॥
વૈખાનસેતિ કથિતાશ્ચતુર્દ્ધા વનવાસિનઃ

યથાશક્તિ દ્વાદશાબ્દાનષ્ટૌ વા ચતુરો વને ॥
વસેદ્દ્વાવેકમેવાપિ તતઃ સંન્યાસમાશ્રયેત્

યદિ સ્યાત્તીવ્રવૈરાગ્યં તર્હિ ન્યાસો હિતાવહઃ ॥
વસેત્તત્રૈવાઽન્યથા તુ યાવજ્જીવં વને દ્વિજઃ

યથાવિધિ કૃતત્યાગસ્તુરીયાશ્રમમાસ્થિતઃ ॥
સાચ્છાદનં તુ કૌપીનં કન્થામેકાં ચ ધારયેત્॥

દણ્ડં કમણ્ડલું ચામ્બુગાલનં બિભૃયાચ્ચ સઃ ॥
સદાચારદ્વિજગૃહે કાલે ભિક્ષાં સમાચરેત્

ન કુર્યાત્પ્રત્યહં ભિક્ષામેકસ્યૈવ ગૃહે યતિઃ ॥
રસલુબ્ધો ભવેન્નેવ સકૃચ્ચ મિતભુગ્ભવેત્

વનસ્થાશ્રમિણો ભિક્ષાં પ્રાયો ગૃહ્ણીત ભિક્ષુકઃ ॥
તદન્ધસાતિશુદ્ધેન શુદ્ધ્યત્યેવાઽસ્ય યન્મનઃ

ઘ્રાણેપિ માંસસુરયોઃ પારાકં વ્રતમાચરેત્ ॥
શૌચાચારવિશુદ્ધઃ સ્યાચ્છૂદ્રાદીંશ્ચાપિ ન સ્પૃશેત્

નિત્યં કુર્યાદ્વિષ્ણુપૂજા મદ્યાદ્વિષ્ણોર્ન્નિવેદિતમ્॥
દ્વાદશાર્ણં જપેદ્વિષ્ણોરષ્ટાક્ષરમનું ચ વા

અસદ્વાદં ન કુર્વીત વૃત્ત્યર્થં નાચરેત્કથામ્ ॥
અસચ્છાસ્ત્રે ન સક્તઃ સ્યાન્નોપજીવેચ્ચ જીવિકામ્

સચ્છાસ્ત્રમભ્યસેચ્ચાસૌ બન્ધમોક્ષાનુદર્શનમ્ ॥
મઠાદીન્નૈવ બધ્નીયાદહન્તામમતે ત્યજેત્

ચાતુર્માસ્યં વિનૈકત્ર વસેન્નાઽસાવનાપદિ ॥
આત્મનશ્ચ હરે રૂપં વિદ્યાજ્જ્ઞાનેન તત્ત્વતઃ

કામં ક્રોધં ભયં વૈરં ધનધાન્યાદિસંગ્રહમ્ ॥
નૈવ કુર્યાત્પાલયેત યમાંશ્ચ નિયમાન્યતિઃ

તીવ્રજ્ઞાનવિરાગાભ્યાં સંપન્નોપિ યતિર્ધ્રુવમ્ ॥
સ્ત્રીવિત્તભૂષાસદ્વસ્ત્રસંસર્ગાદ્ભ્રષ્ટતાં વ્રજેત્

પુષ્પ ચન્દનતૈલાદિસુગન્ધિદ્રવ્યવર્જનમ્ ॥
ત્યાગી કુર્વીતાન્યથા તુ ભવેદ્દેહાત્મધીઃ સ વૈ

આહારો યસ્ય યાવાંસ્તં તાવાન્સ્ત્રીકામ આવિશેત્ ॥
અતો મિતં નીરસં ચ ભોજનં ત્યાગિનો હિતમ્

ન શ્રાવ્યા ગ્રામ્યવાર્ત્તા ચ મોક્ષસિદ્ધિમભીપ્સતા ॥
નશ્યેદ્યચ્છ્રવણાન્નૄણાં સદ્યો વિષ્ણુકથા રુચિઃ

અપિ ચિત્રમયીં નારીં ત્યાગી નેક્ષેત ન સ્પૃશેત્ ॥
સ્ત્ર્યાકારદર્શનાદેવ ભ્રષ્ટા ભૂરિ તપસ્વિનઃ

કુટીચકો બહૂદશ્ચ હંસઃ પરમહંસકઃ ॥
એવં ચતુર્દ્ધા કથિતો યતિર્વૈરાગ્યભેદતઃ

કાષાયવાસસો યે મે ભવિષ્યાઃ સાધવશ્ચ તૈઃ ॥
કાર્યં મદર્થપાકાદિ તુર્યાશ્રમસ્થિતૈરપિ

શ્રીવાસુદેવભક્તા યે તીવ્રવૈરાગ્યશાલિનઃ ॥
તેષાં ધર્મસ્તુ તત્સેવા પ્રોક્તાહસ્સુ ચ રાત્રિષુ

એકોપિ ચ ક્ષણસ્તેષાં જ્ઞાનવિજ્ઞાનભૂયસામ્ ॥
ભક્તિં નવવિધાં વિષ્ણોર્વિના વ્યર્થો ન વૈ ભવેત્

સર્વેર્ગુણૈરુપેતોપિ ભગવદ્વિમુખો યદિ ॥
સ્વજનોપિ ભવેત્તં તુ જહ્યુરેવ હિ વૈષ્ણવાઃ

પ્રાસાદિકં હરેરન્નં પ્રોક્ષિતં તત્પદામ્બુના ॥
ભુઞ્જીરંસ્તુલસીમિશ્રં પ્રત્યહં સાત્વતા જનાઃ

સ્ત્રીણાં ચ સ્ત્રીષુ સક્તાનાં પ્રસંગો વિષ્ણુચિન્તકૈઃ ॥
સર્વથૈવ પરિત્યાજ્યો ભવેત્તદ્ધ્યાનમન્યથા

ભગવન્તં વાસુદેવં વિનૈકમિતરઃ પુમાન્ ॥
કોપિ નાસ્ત્યેવ યો નારીં સમીક્ષ્ય ન વિમુહ્યતિ

યત્ર સ્થિત્યા મુહુઃ સ્ત્રીણાં સ્યાતાં શબ્દશ્રુતીક્ષણે ॥
ત્યાગી તત્ર વસેન્નૈવ વસન્ધર્મચ્યુતો ભવેત્

કામો લોભો રસાસ્વાદઃ સ્નેહો માનસ્તથા ચ રુટ્ ॥
એતે ત્યાજ્યાઃ પ્રયત્નેન ષડ્દોષાઃ સંસૃતિપ્રદાઃ

પ્રોક્તેષુ ધર્મેષ્વેતેષુ યસ્યયસ્ય ચ્યુતિર્ભવેત્॥
યથાશક્તિ યથાશાસ્ત્રં કાર્યા તત્તસ્ય નિષ્કૃતિઃ

ઇત્થં ચતુર્ણાં વર્ણાનામાશ્રમાણાં ચ નારદ॥
ધર્માઃ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તા વૈષ્ણવાનાં ચ તે મયા

વર્ણી યતિશ્ચ ધર્મસ્થો બ્રહ્મલોકમુપૈતિ વૈ॥
ઋષિલોકં વનસ્થશ્ચ ગૃહસ્થઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્

ભક્ત્યા સહૈતાઞ્છ્રીવિષ્ણોરાચરેયુસ્તુ યે જનાઃ ॥
તે તુ સર્વેપિ દેહાન્તે વિષ્ણુલોકમવાપ્નુયુઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવાસુદેવમાહાત્મ્યે વનસ્થયતિધર્મનિરૂપણં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ