સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.23-4

॥ અથ ચક્રતીર્થમાહાત્મ્યમ્ ॥
॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ દ્વિજેન્દ્રાઃ સત્યવાદિનઃ॥
ચક્રતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

યે શૃણ્વન્તિ મહાપુણ્યં ચક્રતીર્થસ્ય વૈભવમ્ ॥
તે યાંતિ વિષ્ણુભવનં પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્

અન્નદાને ચ વિમુખા જલદાને તથૈવ ચ ॥
ગોદાનવિમુખા યે ચ શુદ્ધાસ્તેઽત્ર નિમજ્જનાત્

તસ્માત્પુણ્યતમં તીર્થં ચક્રતીર્થમનુત્તમમ્

॥
અથ પદ્મનાભાખ્યદ્વિજકૃતતપઃપ્રકારઃ ॥
॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
પુરા શ્રીવત્સગોત્રીયઃ પદ્મનાભો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
ચક્રપુષ્કરિણીતીરે સોઽતપ્યત મહત્તપઃ

દયાયુક્તો નિરાહારઃ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ ॥
આત્મવત્સર્વભૂતાનિ પશ્યન્વિષયનિઃસ્પૃહઃ

સર્વભૂતહિતો દાન્તઃ સર્વદ્વન્દ્વવિવર્જિતઃ ॥
વર્ષાણિ કતિચિત્સોઽયં જીર્ણપર્ણાશનોઽભવત્

કઞ્ચિત્કાલં જલાહારો વાયુભક્ષઃ કિયત્સમાઃ ॥
એવં દ્વાદશ વર્ષાણિ પદ્મનાભો મહામુનિઃ

॥ અથ ચક્રતીર્થે પદ્મનાભાખ્યદ્વિજકૃતતપસ્તુષ્ટભગવદાવિર્ભાવઃ ॥ ॥
અતપ્યત તપો ઘોરં દેવૈરપિ સુદુષ્કરમ્॥
અથ તત્તપસા તુષ્ટો ભગવાન્કમલાપતિઃ

પ્રત્યક્ષતામગાત્તસ્ય શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥
વિકચામ્બુજપત્રાક્ષઃ સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ

ઉન્મીલ્ય ચક્ષુષી તત્ર દૃષ્ટવાન્વેંકટેશ્વરમ્ ॥
શંખચક્રધરં શાંતં શ્રીનિવાસં કૃપાનિધિમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા દેવં મહાત્માનં સ્તોતું સમુપચક્રમે

॥ અથ પદ્મનાભાખ્યદ્વિજકૃતશ્રીનિવાસસ્તુતિઃ ॥ ॥
નમો દેવાધિદેવાય વેંકટેશાય શાર્ઙ્ગિણે ॥
નારાયણાદ્રિવાસાય શ્રીનિવાસાય તે નમઃ

નમઃ કલ્મષનાશાય વાસુદેવાય વિષ્ણવે ॥
શેષાચલનિવાસાય શ્રીનિવાસાય તે નમઃ

નમસ્ત્રૈલોક્યનાથાય વિશ્વરૂપાય સાક્ષિણે ॥
શિવબ્રહ્માદિવંદ્યાય શ્રીનિવાસાય તે નમઃ

નમઃ કમલનેત્રાય ક્ષીરાબ્ધિશયનાય તે ॥
દુષ્ટરાક્ષસસંહર્ત્રે શ્રીનિવાસાય તે નમઃ

ભક્તપ્રિયાય દેવાય દેવાનાં પતયે નમઃ

પ્રણતાર્તિવિનાશાય શ્રીનિવાસાય તે નમઃ

યોગિનાં પતયે નિત્યં વેદવેદ્યાય વિષ્ણવે ॥
ભક્તાનાં પાપસંહર્ત્રે શ્રીનિવાસાય તે નમઃ

એવં સ્તુતો મહાભાગઃ શ્રીનિવાસો જગન્મયઃ ॥
પદ્મનાભાખ્યઋષિણા ચક્રતીર્થનિવાસિના

॥ અથ પદ્મનાભસ્ય ચક્રતીર્થે નિરંતરવાસાય ભગવન્નિયમનમ્ ॥ ॥
સંતોષં પરમં પ્રાપ્ય વેંકટેશો દયાનિધિઃ

પદ્મનાભં દ્વિજવરં શાંતં ધર્મપરાયણમ્ ॥
સુધાધારોપમં વાક્યમબ્રવીત્પુરુષોત્તમઃ

॥ શ્રીનિવાસ ઉવાચ ॥ ॥
દ્વિજવર્ય મહાભાગ મત્પાદકમલાર્ચક ॥
ચક્રતીર્થસ્ય તીરે ત્વમાકલ્પં પૂજયન્વસ

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુસ્તત્રૈવાંતરધીયત ॥
અન્તર્ધાનં ગતે દેવે શ્રીનિવાસે જગદ્ગુરૌ

ચક્રતીર્થસ્ય તીરે તુ વાસં ચક્રે મહામતિઃ ॥
તતઃ કાલાંતરે કશ્ચિદ્રાક્ષસો ભીમદર્શનઃ

મુનિં તં પદ્મનાભાખ્યં નારાયણપરાયણમ્ ॥
આયયૌ ભક્ષિતું ક્રૂરઃ ક્ષુધયા પરિપીડતઃ

બ્રાહ્મણં તરસા સોઽયં રાક્ષસો જગૃહે તદા ॥
ગૃહીતસ્તરસા તેન્ વિપ્રો વેદાંગપારગઃ

પ્રચુક્રોશ દયામ્ભોધિમાપન્નાનાં પરાયણમ્॥
નારાયણં ચક્રપાણિં પક્ષ રક્ષેતિ વૈ મુહુઃ

વેંકટેશ દયાસિન્ધો શરણાગતપાલક ॥
ત્રાહિ માં પુરુષવ્યાઘ્ર રક્ષોવશમુપાગતમ્

લક્ષ્મીકાંત હરે વિષ્ણો વૈકુણ્ઠ ગરુડધ્વજ॥
માં રક્ષ રાક્ષસાક્રાંતં ગ્રાહાક્રાંતં ગજં યથા

દામોદર જગન્નાથ હિરણ્યાસુરમર્દન ॥
પ્રહ્લાદમિવ માં રક્ષ રાક્ષસેનાતિપીડિતમ્

॥ અથ પદ્મનાભહનનોદ્યુક્તાસુરવધાય ભગવત્કૃતચક્રપ્રેષણમ્ ॥ ॥
ઇત્યેવં સ્તુવતતસ્તસ્ય પદ્મનાભસ્ય હે દ્વિજાઃ ॥
સ્વભક્તસ્ય ભયં જ્ઞાત્વા ચક્રપાણિર્દયાનિધિઃ

સ્વચક્રં પ્રેષયામાસ ભક્તરક્ષણકારણાત્ ॥
પ્રેરિતં વિષ્ણુચક્રં તદ્વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

આજગામાથ વેગેન ચક્રપુષ્કરિણીતટમ્॥
અનન્તાદિત્યસંકાશમનન્તાગ્નિસમપ્રભમ્

મહાજ્વાલં મહાનાદ મહાસુરવિમર્દનમ્॥
દૃષ્ટ્વા સુદર્શનં વિષ્ણો રાક્ષસોઽથ પ્રદુદ્રુવે

અથ ભગવત્પ્રેષિતચક્રકૃતાસુરવધઃ॥
દ્રવમાણસ્ય તસ્યાશુ રાક્ષસસ્ય સુદર્શનમ્॥
શિરશ્ચકર્ત સહસા જ્વાલામાલાદુરાસદમ્

તતો વિપ્રવરો દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં પતિતં ભુવિ ॥
મુદા પરમયા યુક્તસ્તુષ્ટાવ ચ સુદર્શનમ્

॥ પદ્મનાભ ઉવાચ ॥ ॥
વિષ્ણુચક્ર નમસ્તેઽસ્તુ વિશ્વરક્ષણદીક્ષિત ॥
નારાયણકરામ્ભોજ ભૂષણાય નમોઽસ્તુ તે

યુદ્ધેષ્વસુરસંહારકુશલાય મહારવ ॥
સુદર્શન નમસ્તુભ્યં ભક્તાનામાર્તિનાશન

રક્ષ માં ભયસંવિગ્નં સર્વસ્માદપિ કલ્મષાત્ ॥
સ્વામિન્સુદર્શન વિભો ચક્રતીર્થે સદા ભવાન્

સન્નિધેહિ હિતાય ત્વં જગતો મુક્તિકાંક્ષિણઃ ॥
બ્રાહ્મણેનૈવમુક્તં તદ્વિષ્ણુચક્રં મુનીશ્વરાઃ

તં પ્રાહ પદ્મનાભાખ્યં પ્રીણયન્નિવ સૌહૃદાત્

॥ અથ દ્વિજપ્રાર્થનયા ચક્રકૃતવરદાનાદિઃ ॥
॥ સુદર્શન ઉવાચ ॥ ॥
પદ્મનાભ મહાપુણ્યં ચક્રતીર્થમનુત્તમમ્॥
અસ્મિન્વસામિ સતતં લોકાનાં હિતકામ્યયા

ત્વત્પીડાં પરિચિન્ત્યાહં રાક્ષસેન દુરાત્મના

પ્રેરિતો વિષ્ણુના વિપ્ર ત્વરયા સમુપાગતઃ ॥
ત્વત્પીડકોઽપિ નિહતો મયાઽયં રાક્ષસાધમઃ

મોચિતસ્ત્વં ભયાદસ્માત્ત્વં હિ ભક્તો હરેઃ સદા ॥
ચક્રતીર્થે મહાપુણ્યે સર્વપાપહરે દ્વિજ

સતતં લોકરક્ષાર્થં સન્નિધાનં કરોમિ તે ॥
અસ્મિન્મત્સન્નિધાનાત્તે તથાન્યેષામપિ દ્વિજ

ઇતઃ પરં ન પીડા સ્યાદ્ભૂતરાક્ષસસમ્ભવા ॥
અસ્મિન્મત્સન્નિધાનાત્સ્યાચ્ચક્રતીર્થમિતિ પ્રથા

સ્નાનં યેઽત્ર પ્રકુર્વન્તિ ચક્રતીર્થે વિમુક્તિદે ॥
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ વંશજાઃ સર્વ એવ હિ

વિધૂતપાપા યાસ્યન્તિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિષ્ણુચક્રં તત્પદ્મનાભસ્ય પશ્યતઃ

અન્યેષામપિ વિપ્રાણાં પશ્યતાં સહસા દ્વિજાઃ ॥
ચક્રપુષ્કરિણીં તાં તુ પ્રાવિશત્પાપનાશિનીમ્

॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
ચક્રતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં વિપ્રેન્દ્રાઃ પાપનાશનમ્ ॥
યુષ્માકં કથિતં સર્વં શૌનકાદ્યા મહૌજસઃ

ચક્રતીર્થસમં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥
અત્ર સ્નાત્વા નરા વિપ્રા મોક્ષભાજો ન સંશયઃ

કીર્તયેદિમમધ્યાયં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ ॥
ચક્રતીર્થાભિષેકસ્ય પ્રાપ્નોતિ ફલમુત્તમમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે ચક્રતીર્થમહિમાનુવર્ણનંનામ ત્રયોવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ