સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.22-5

॥ મૈથિલેય ઉવાચ ॥ ॥
કા હ્યસ્મિંસ્તિથયઃ પુણ્યા માસે વૈશાખસંજ્ઞકે ॥
કાનિ દાનાનિ શસ્તાનિ તાસુ તાસુ વિશેષતઃ

કાઃ પ્રખ્યાતાશ્ચ વૈ લોક એતદાચક્ષ્વ વિસ્તરાત્ ॥
॥ શ્રુતદેવ ઉવાચ ॥ ॥
ત્રિંશચ્ચ તિથયઃ પુણ્યા વૈશાખે મેષગે રવૌ

એકાદશ્યાં કૃતં પુણ્યં કોટિકોટિગુણં ભવેત્ ॥
સર્વદાનેષુ યત્પુણ્યં સર્વતીર્થેષુ યત્ફલમ્

સમવાપ્નોતિ વૈશાખ એકાદશ્યાં જલાપ્લુતઃ ॥
સ્નાનં દાનં તપો હોમો દેવતાર્ચનસત્ક્રિયાઃ

કથાયાઃ શ્રવણં ચૈવ સદ્યો મુક્તિવિધાયકમ્ ॥
રોગાદ્યુપહતો યસ્તુ દારિદ્ર્યેણાઽપિ પીડિતઃ

શ્રુત્વા કથામિમાં પુણ્યાં કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ ॥
અસ્નાત્વા ચાપ્યદત્ત્વા ચ યેન નીતા ઇમાઃ શુભાઃ

સ ગોઘ્નશ્ચ કૃતઘ્નશ્ચ પિતૃઘ્નશ્ચ મહાન્સ્મૃ તઃ ॥
જલાશયાશ્ચ સ્વાધીનાઃ સ્વાધીનં ચ કલેવરમ્

માધવો મનસા સેવ્યઃ કાલશ્ચ સુગુણોત્તમઃ ॥
સાધવશ્ચ દયાવંતઃ કો ન સેવેત માધવમ્

દરિદ્રૈશ્ચ ધનાઢ્યૈશ્ચ પંગુભિશ્ચાંધકૈસ્તથા ॥
ષંઢૈશ્ચ વિધવાભિશ્ચ નારીભિશ્ચ નરૈસ્તથા

કુમારયુવવૃદ્ધૈશ્ચ રોગાર્તૈરપિ ભૂમિપ ॥
અતીવસુખસાધ્યો હિ ધર્મો વૈશાખગોચરઃ

માસમેનમનુપ્રાપ્ય ધર્માન્કુરુ ઇમાઞ્ચ્છુભાન્ ॥
કો ન યત્નં ચ કુરુતે તસ્માત્કો ન્વપરઃ શુભઃ

યોઽતીવ સુલભાન્ધર્માન્ન કરોતિ નરાઽધમઃ ॥
તસ્યૈવ સુલભા લોકા નારકા નાત્ર સંશયઃ

અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ તસ્મિન્માસે ચ કોત્તમા ॥
તાં તિથિં સર્વપાપઘ્નીં દધ્નઃ સારમિવોદ્ધૃતામ્

ચૈત્રે માસિ મહાપુણ્યે મેષસંસ્થે દિવાકરે ॥
પાપઘ્ની પિતૃદૈવત્યા ગયાકોટિફલપ્રદા

અત્રૈવ શ્રૂયતે પુણ્યા પિતૃગાથા પુરાતની ॥
શૃણુ તાં સત્કથાં રાજન્સાવર્ણૌ શાસતિ ક્ષિતિમ્

ત્રિંશત્કલિયુગસ્યાંતે સર્વધર્મવિવર્જિતે ॥
આનર્તે તુ દ્વિજઃ કશ્ચિદ્ધર્મવર્ણ ઇતિ શ્રુતઃ

દૃષ્ટ્વા કલિયુગે રાજઞ્જનાન્પાપરતાન્મુનિઃ ॥
તસ્યૈવ પ્રથમે પાદે વર્ણધર્મવિવર્જિતે

સ કદાચિત્સત્રયાગં મુનીનાં તુ મહાત્મનામ્ ॥
અગમત્પુષ્કરે ક્ષેત્રે કુર્વતાં મૌનધારિણામ્

તત્ર ચાસન્પુણ્યકથા ઋષીણાં શાસ્ત્રગોચરાઃ॥
તત્ર કેચિત્કલિયુગં પ્રશશંસુર્ધૃતવ્રતાઃ

કૃતે યદ્વત્સરાત્સાધ્યં પુણ્યં માધવતોષણમ્ ॥
ત્રેતાયાં માસતઃ સાધ્યં દ્વાપરે પક્ષતો નૃપ

તસ્માદ્દશગુણં પુણ્યં કલૌ વિષ્ણુસ્મૃતેર્ભવેત્ ॥
અત્યલ્પમપિ વૈ પુણ્યં કલૌ કોટિગુણં ભવેત્

દયા પુણ્યવિહીને તુ દાનધર્મવિવર્જિતે ॥
દયાદાનં ચ કુરુતે સકૃદુચ્ચાર્ય વૈ હરિમ્

સ એવ ચોર્ધ્વગો નૂનં દુર્ભિક્ષે ચાન્નદસ્તથા ॥
એતત્પ્રસંગાવસરે નારદોઽભ્યેત્ય વૈ મુનિઃ

કરેણૈકેન શિશ્નં ચ જિહ્વાં ચૈકેન વૈ હસન્ ॥
પ્રગૃહ્યોન્મત્તવત્તત્ર નનર્ત મુનિસત્તમઃ

સભ્યાસ્તદા તમિત્યૂચુઃ કિમેતદિતિ નારદ ॥
પ્રત્યુવાચ સ તાન્સર્વાન્નૃત્યં કુર્વન્હસન્સુધીઃ ॥ ૨૫૪
સંતોષાદ્યદિહ પ્રોક્તં નૃત્યદ્ભિર્ભાવિતાત્મભિઃ ॥
સિદ્ધા વયં ન સંદેહઃ પુણ્યોઽયં કલિરાગતઃ

તત્સત્યં ન ચ સંદેહો બહુ સ્વલ્પેન સાધ્યતે ॥
સ્મરણાત્તોષમાયાતિ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ

તથાપિ વઃ પ્રવક્ષ્યામિ દુર્ઘટં ચ દ્વયં ધુવમ્ ॥
શિશ્નસ્ય નિગ્રહઃ પુત્રા જિહ્વાયા અપિ નિત્યશઃ

દ્વયં યદ્ધિ ભવેદ્યસ્ય સ એવ સ્યાજ્જનાર્દનઃ ॥
ભવદ્ભિર્નાત્ર સ્થાતવ્યં તસ્માત્કલિયુગાગમે

પાખંડં ભારતં હિત્વા સંચરધ્વં યથાસુખમ્ ॥
યત્ર કુત્રાપિ દેશેષુ મનો યત્ર પ્રસીદતિ

ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ ॥
સત્રં સમાપ્ય સહસા યયુસ્તે ચ યથાસુખમ્

ધર્મવર્ણોઽપિ તચ્છ્રુત્વા ત્યક્તું ભૂમિં મનો દધે ॥
સ વ્રતં ચોર્ધ્વતેજસ્કં ધૃત્વા દણ્ડકમડલૂ

જટાવલ્કલધારી ચ ભૂત્વા ચૈવં યયૌ પુનઃ ॥
કલૌ યુગે ત્વનાચારાન્દ્રષ્ટું વિસ્મિતમાનસઃ

તત્રાઽપશ્યજ્જનાન્ઘોરાન્પાપાચારરતાન્ખલાન્ ॥
પાખણ્ડિનો દ્વિજાઃ સર્વે શૂદ્રાઃ પ્રવ્રાજિનસ્તથા

ભર્તારં દ્વેષ્ટિ ભાર્યા ચ શિષ્યો દ્વેષ્ટિ ગુરું તથા ॥
ભૃત્યશ્ચ સ્વામિહંતા ચ પુત્રઃ પિતૃવધે રતઃ

શૂદ્રપ્રાયા દ્વિજાઃ સર્વે બસ્તપ્રાયાશ્ચ ધેનવઃ ॥
ગાથાપ્રાયાસ્તથા વેદાઃ ક્રિયાસામ્યાઃ શુભાઃ ક્રિયાઃ

ભૂતપ્રેતપિશાચાદ્યાઃ ફલદાસ્તત્ર દેવતાઃ ॥
તા એવ શ્રદ્ધયાઽર્ચંતિ જનાઃ પાપરતાઃ શિતાઃ

સર્વે વ્યવાયનિરતાસ્તદર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ ॥
કૂટસાક્ષ્યપ્રવક્તારઃ સદા કૈતવમાનસાઃ

મનસ્યેકં વચસ્યેકં કર્મણ્યેકં સદા કલૌ ॥
સર્વેષાં હૈતુકી વિદ્યા સા પૂજ્યા નૃપમંદિરે

ગીતાદ્યાશ્ચ કલા વિદ્યા નૃપાણાં ચ પ્રિયાવહાઃ ॥
હીનાશ્ચ પૂજ્યતાં યાંતિ નોત્તમાશ્ચ કલૌ યુગે

શ્રોત્રિયાશ્ચ દ્વિજાઃ સર્વે દરિદ્રાઃ સ્યુઃ કલૌ યુગે ॥
વિષ્ણુભક્તિર્નરાણાં તુ પ્રાયશો નૈવ વર્તતે

પ્રાયઃ પાખંડભૂયિષ્ઠં પુણ્યક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ ॥
શૂદ્રા ધર્મપ્રવક્તારો જટિલાસ્તાપસાઃ કલૌ

સર્વે ચાલ્પાયુષો મર્ત્યા દયાહીના શઠા જનાઃ ॥
સર્વે ધર્મપ્રવક્તારઃ સર્વે ચ ગ્રહણોત્સવાઃ

સ્વાર્ચનં ચાઽપિ હીચ્છંતિ વૃથા નિન્દાપરાયણાઃ ॥
અસૂયાનિરતાઃ સર્વે પ્રભોઃ સ્વગૃહમાગતે

ભ્રાતા ચ ભગિનીગંતા પિતા પુત્રીં ચ વૈ કલૌ ॥
સર્વેઽપિ શૂદ્રીનિરતાઃ સર્વે વારાંગનારતાઃ

સાધૂન્નૈવ વિજાનંતિ બહુપાપાંશ્ચ મન્યતે ॥
વ્યક્તીકુર્વંતિ સાધૂનાં દોષમેકં દુરાગ્રહાઃ

પાપાનાં દોષજાતાનિ ગુણત્વેન વદન્તિ હિ ॥
દોષમેવ પ્રગૃહ્ણંતિ કલૌ તુ વિગુણા જનાઃ

જલૌકા ધર્મસંયુક્તા રક્તં પિવતિ નો પયઃ ॥
ઔષધ્યઃ સત્ત્વહીના હિ ઋતૂન્ વ્યત્યયાસ્તથા

દુર્ભિક્ષં સર્વરાષ્ટ્રેષુ કન્યા કાલે ન સૂયતે ॥
નટનર્તકવિદ્યાસુ પ્રીતિમન્તો નરાઃ કલૌ

વેદવેદાંતવિદ્યાસુ નિરતા યે ગુણાધિકાઃ ॥
ભૃત્યાન્પશ્યંતિ તાન્મૂઢાસ્તે ભ્રષ્ટાશ્ચાખિલા નૃપ

ત્યક્તશ્રાદ્ધક્રિયાઃ સર્વે ત્યક્તવેદોદિતક્રિયાઃ ॥
જિહ્વાયાં વિષ્ણુનામાનિ ન વર્તંતે કદાચન ॥
શૃંગારરસ નિર્વાણાસ્તદ્ગીતાન્યેવ તે જગુઃ

ન વિષ્ણુસેવા ન ચ શાસ્ત્રવાર્તા ન યાગદીક્ષા ન વિચારલેશઃ ॥
ન તીર્થયાત્રા ન ચ દાનધર્માઃ કલૌ જને ક્વાઽપિ બભૂવ ચિત્રમ્

તાન્દૃષ્ટ્વા ઘર્મવર્ણોઽપિ સુભીતોઽત્યન્તવિસ્મિતઃ ॥
વંશં પાપાત્ક્ષયં યાંતં દૃષ્ટ્વા દ્વીપાંતરં યયૌ

સ ચરન્સર્વદ્વીપેષુ લોકેષ્વેવ તુ સર્વશઃ ॥
પિતૃલોકં યયૌ ધીમાન્કદાચિત્કૌતુકાન્વિતઃ

તત્રાઽપશ્યન્મહાઘોરાઞ્ચ્છ્રામ્યમાણાંશ્ચ કર્મભિઃ

ધાવતો રુદમાનાંશ્ચ પતતઃ પતિતાનપિ ॥
તત્રાપશ્યચ્ચાન્ધકૂપે પતિતાન્સ્વાન્પિતૄનધઃ

દૂર્વાગ્રલંબિનો દીનાન્દૂર્વાચ્છેદે હિ શંકિતાન્ ॥
તદા પ્રાપ્તઃ કોઽપિ ચાખુર્દૂર્વામૂલં તદાશ્રયમ્

તેન ભાગત્રયં ચાત્તમેકો ભાગોવશેષિતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા તે ક્ષીયમાણં મૂલં દુઃખેન કર્ષિણઃ ॥

અધો દૃષ્ટ્વા ચાંઽધકૂપં તટપાતાદિભીષણમ્ ॥
દુરુત્તારં મહાઘોરં કર્મણાપ્તં સુદુઃખિતાઃ

અગ્રે ચાઽપિ દુરુત્તારમવલંબવિવર્જિતમ્ ॥
તાન્દ્રષ્ટ્વા વિસ્મિતો ભૂત્વા દયાલુર્વાક્યમબ્રવીત્

કે યૂયં પતિતા હ્યસ્મિન્કેન દુસ્તરકર્મણા ॥
કસ્ય ગોત્રે સમુત્પન્નાઃ કથં વો મુક્તિરૂર્જિતા

એતદ્યૂયં વદધ્વં મે શર્મ વોઽથ ભવિષ્યતિ ॥
ઇત્યેવમુદિતાસ્તેન પિતરોઽથ સુદુઃખિતાઃ

તમૂચુઃ કરુણાં વાચં ધર્મશ્રુતિ પુરઃસરાઃ ॥
॥ પિતર ઊચુઃ ॥ ॥
વયં શ્રીવત્સગોત્રીયા ભુવિ સન્તાનવર્જિતાઃ

પિંડશ્રાદ્ધવિહીનાશ્ચ તેન પચ્યામહે વયમ્ ॥
નિઃસન્તાનોઽપિ નો વંશો જાતઃ પાપૈઃ કલૌ યુગે

નાઽસ્માકં પિંડદશ્ચાસ્તિ વંશે પાપાત્ક્ષયં ગતે॥
તેનાંઽધકૂપે પતનં નિસ્તંતૂનાં દુરાત્મનામ્

એકો હિ વર્તતે વંશે ધર્મવર્ણો મહાયશાઃ ॥
સ વિરક્તશ્ચરન્નેકો ન ગાર્હસ્થમુપેયિવાન્

તંતુના તેન બિભ્રામો દૂર્વાનાલાવલંબિતાઃ ॥
નિસ્તંતુત્વાચ્ચ તન્મૂલમાખુઃ ખાદતિ પ્રત્યહમ્

એકસ્યૈવાઽવશિષ્ટત્વાત્કિંચિન્નલોઽવશેષિતઃ ॥
આખુના ખાદ્યમાનશ્ચ વર્તતે સૌમ્ય પશ્યતામ્ ॥

તસ્ય ચાઽઽયુઃક્ષયે તાત શેષમાખુર્હરિષ્યતિ ॥
પશ્ચાત્કૂપે પતિષ્યામો દુરુત્તારેંઽધતામસે

તસ્માત્ત્વં ચ ભુવં ગત્વા ધર્મવર્ણં પ્રબોધય ॥
અસ્મદ્વાક્યૈર્દયાપાત્રૈર્ગાર્હસ્થ્યં વિમુખં મુનિમ્

પિતરસ્તે ભૃશાઽર્તા હિ નરકે પતિતા મયા ॥
અન્ધકૂપે દુરુત્તારે દૃષ્ટા દૂર્વાવલંબિતાઃ

સા દૂર્વા વંશરૂપા હિ તન્મૂલં સતતં મુને ॥
કાલાખ્યો મૂષકસ્તસ્ય મૂલં ખાદતિ પ્રત્યહમ્

વંશનાશોઽનુક્રમત એકસ્ત્વં ત્વવશેષિતઃ ॥
તેન મૂલસ્ય દૂર્વાયા નષ્ટં ભાગત્રયં મુને

એકો ભાગોઽવશિષ્ટોઽત્ર યતસ્ત્વં વર્તસે ભુવિ ॥
કિંચિત્ખાદતિ વૈ ત્વાઽઽખુસ્તવ ચાઽઽયુઃક્ષયક્રમાત્

પરેતે ત્વયિ ચાઽસ્માકં તવાઽપિ પતનં ભવેત્ ॥
કૂપ એવાન્ધતામિસ્રે સંતાનેઽપિ ક્ષયં ગતે

તસ્માદ્ગાર્હસ્થ્યમાસાદ્ય કુરુ સંતતિવર્ધનમ્॥
તેનાઽસ્માકં તવાઽપિ સ્યાદ્ગતિરૂર્ધ્વા ન સંશયઃ

એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્યેકોઽપિ ગયાં વ્રજેત્ ॥
યજેત વાઽશ્વમેધં ચ નીલં વા વૃષમુત્સૃજેત્

યદ્યેકોઽપિ ચ વૈશાખે માઘે વા કાર્તિકેઽપિ ચ ॥
અસ્માનુદ્દિશ્ય વૈ સ્નાનં શ્રાદ્ધં દાનં કરિષ્યતિ

તેન ચોર્ધ્વગતિર્ભૂયાન્નરકાદુદ્ધૃતિશ્ચ નઃ ॥
એકો વા વિષ્ણુભક્તઃ સ્યાદેકો વા હરિવાસરી

એકો વા શૃણુયાદ્વિષ્ણોઃ કથાં પાપવિનાશનીમ્ ॥
તસ્યાતીતં કુલશતં ભાવિ ચાઽપિ કુલં શતમ્

અપિ પાપવૃતં ક્વાઽપિ નરકં નૈવ પશ્યતિ ॥
કિમન્યૈર્બહુભિઃ પુત્રૈર્દયાધર્મવિવર્જિતૈઃ

યે જાતા નાર્ચયંત્યદ્ધા વિષ્ણું નારાયણં કુલે ॥
નાઽપુત્રસ્ય હિ લોકોઽસ્તિ સર્વમેતજ્જના વિદુઃ

તત્રાઽપિ ચ દયાયુક્તં તત્સંતાનં ચ દુર્લભમ્ ॥
ઇતિ તં બોધયિત્વા તુ વાક્યૈરેતૈશ્ચ સૂનૃતૈઃ

વિરક્તસ્યોર્ધ્વરેતસ્ય ગાર્હસ્થ્યે ત્વં મતિં કુરુ ॥
પિતૄણાં વચનં શ્રુત્વા ધર્મવર્ણોઽતિવિસ્મિતઃ

પ્રણમ્ય પ્રાંજલિઃ પ્રાહ રુદન્વૈ જાતવેપથુઃ ॥
નામ્નાહં ધર્મવર્ણશ્ચ યુષ્મદ્વંશ્યો દુરાગ્રહી ॥

સત્રે શ્રુત્વા તુ વચનં નારદસ્ય મહાત્મનઃ ॥
જિહ્વાદાર્ઢ્યં ગુહ્યદાર્ઢ્યં ન કસ્યાઽપિ કલૌ યુગે

દૃષ્ટ્વા ભુવિ ચ પાપિષ્ઠાંસ્તાઞ્જનાનપિ શંકિતઃ ॥
ભીતો દુર્જનસંગત્યા ચરન્દ્વીપાંતરે વસન્

પાદાસ્ત્રયો ગતા હ્યસ્ય કલેઃ પાદેંઽત્યકેઽપિ ચ ॥
ગતાઃ સાર્દ્ધત્રયો ભાગા ઇદાનીં જનકા ઇમે

નાઽહં વેદ્મિ ભવદ્દુઃખં વૃથા જન્મ ગતં મમ ॥
યસ્મિન્કુલે ત્વહં જાત ઋણં પિત્રોર્ન વૈ હૃતમ્

કિં તેન જાતમાત્રેણ ભૂભારેણાઽત્ર શત્રુણા ॥
યો જાતો નાર્ચયેદ્વિષ્ણું પિતૄન્દેવાનૃષીંસ્તથા

યુષ્મદાજ્ઞાં કરિષ્યામિ મામાઽઽજ્ઞાપયત ક્ષિતૌ ॥
યથા ન કલિબાધા સ્યાત્તત્ર સંસારતોઽપિ વા

કર્તવ્યાન્યપિ કૃત્યાનિ મયા પુત્રેણ ભૂતલે ॥
ઇત્યુક્તાસ્તેન વંશ્યેન ધર્મવર્ણેન ધીમતા

કિંચિદાશ્વસ્તમનસ ઇદમૂચુર્મહીપતે ॥
પુત્ર પશ્ય દશામેતાં પિતૄણાં તે મહાત્મનામ્

સંતત્યભાવાત્પતતાં દૂર્વામાત્રાવલંબિનામ્ ॥
ત્વં ગાર્હસ્થ્યમુપાલભ્ય સંતત્યાસ્માન્સમુદ્ધર

યે ચ વિષ્ણુકથારક્તા યે સ્મરંત્યનિશં હરિમ્ ॥
યે સદાચારનિરતા ન તાન્વૈ બાધતે કલિઃ ॥

શાલિગ્રામશિલા યસ્ય ગૃહે તિષ્ઠતિ માનદ ॥
અથવા ભારતં ગેહે ન તં વૈ બાધતે કલિઃ

યશ્ચ વૈશાખનિરતો માઘસ્નાનપરશ્ચ યઃ ॥
કાર્તિકે દીપદાતા યો ન તં વૈ બાધતે કલિઃ

પ્રત્યહં શૃણુયાદ્યસ્તુ કથાં વિષ્ણોર્મહાત્મનઃ ॥
પાપઘ્નીં મોક્ષદાં દિવ્યાં ન તં વૈ બાધતે કલિઃ

યદ્ગૃહે વૈશ્વદેવશ્ચ યદ્ગૃહે તુલસી શુભા॥
યદંગણે શુભા ગૌશ્ચ ન તં વૈ બાધતે કલિઃ

તસ્માન્નો ભીતિરસ્તીહ યુગે પાપાત્મકેઽપિ ચ ॥
શીઘ્રં ગચ્છ ભુવં પુત્ર માસોઽયં માધવાહ્વયઃ

સર્વેષામુપકારાય મેષસંસ્થે દિવાકરે ॥
ત્રિંશચ્ચ તિથયઃ પુણ્યા મેષસંસ્થે દિવાકરે

એકૈકસ્યાં કૃતં પુણ્યં કોટિકોટિગુણં ભવેત્ ॥
તત્રાઽપિ ચૈત્રબહુલો દર્શો નૃણાં ચ મુક્તિદઃ

પ્રિયશ્ચ પિતૃદેવાનાં સદ્યો મુક્તિવિધાયકઃ ॥
યે વૈ પિતૄન્સમુદ્દિશ્ય શ્રાદ્ધં કુર્વંતિ તદ્દિને

સોદકુંભં પિંડદાનં તદક્ષય્યફલં લભેત્ ॥
યે ચ કુર્વંતિ વૈ શ્રાદ્ધમમાયાં ચ મધૌ સુત

તૈઃ કૃતં તુ ગયાક્ષેત્રે શ્રાદ્ધં કોટિગુણં ભવેત્ ॥
યદિ શ્રાદ્ધં મધૌ દર્શે શાકેનાઽપિ કરોતિ ચ

કોટિશ્રાદ્ધં ગયાયાં તુ કૃતં તેન ન સંશયઃ ॥
કુંભં ચ પાનકૈઃ પૂર્ણં કર્પૂરાગુરુવાસિતમ્

યો ન દદ્યાન્મધૌ દર્શે સ પિતૃઘ્નો ન સંશયઃ ॥
યો દદ્યાચ્ચ મધૌ દર્શે સપાનીયં કરીરકમ્

શ્રાદ્ધં ચ ભક્તિસંયુક્તઃ કુરુતે ચ કુલોદ્ધતિમ્ ॥
પિતૄણાં ચ તથા લોકે નદી ચાઽમૃતવર્ષિણી

કુંભદાનાત્પ્રસરતિ શ્રાદ્ધદાનાદિદાયિનામ્ ॥
અન્નસૂપઘૃતાપૂપલેહ્યપાયસકર્દમાન્

તસ્માજ્ઝટિતિ ત્વં ગચ્છ યદા વા ઽમા ભવિષ્યતિ ॥
કુરુ શ્રાદ્ધં પિંડદાનં સોદકુમ્ભં મહામતે

સર્વેષામુપકારાય ગાર્હસ્થ્યં ચ સમાશ્રય ॥
ધર્માર્થકામૈઃ સંતુષ્ટઃ પ્રાપ્ય સંતાનમુત્તમમ્

પુનશ્ચ મુનિવૃત્તિસ્ત્વં સુખં દ્વીપે સુસંચર ॥
ઇત્યાદિષ્ટઃ પિતૃભિશ્ચ તૂર્ણં ભૂમિં યયૌ મુનિઃ

ચૈત્રે માસે મેષસંસ્થે પુણ્યે માસિ દિવાકરે ॥
પ્રાતઃ સ્નાત્વા ચ સંતર્જ્ય પિતૄન્દેવાનૃષીંસ્તથા

સોદકુંભં તથા શ્રાદ્ધં કૃત્વા પાપવિનાશનમ્ ॥
તેન દત્ત્વા પિતૄણાં ચ મુક્તિમાવૃત્તિવર્જિતામ્

સ્વયં વિવાહમકરોત્સંતતિં પ્રાપ્ય વૈ સતીમ્ ॥
લોકે પ્રખ્યાપયામાસ તાં તિથિં પાપનાશનીમ્

સ્વયં પુનર્મુદા ભક્ત્યા ગન્ધમાદનમાયયૌ

તસ્માત્પુણ્યતમા ચૈષા મધોર્દર્શાહ્વયા તિથિઃ॥
નાનયા સદૃશી લોકે તિથિર્દૃષ્ટા શ્રુતાઽપિ વા ॥

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે નારદામ્વરીષસંવાદે કલિધર્મનિરૂપણે પિતૃમુક્તિર્નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ