સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 2.23

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ક્ષિપ્તેભ્યસ્તત્ર બીજેભ્યો વનસ્પત્યસ્ત્રયોઽભવન્ ॥
ધાત્રી ચ માલતી ચૈવ તુલસી ચ નૃપોત્તમ

ધાત્ર્યુદ્ભવા સ્મૃતા ધાત્રી માભવા માલતી સ્મૃતા ॥
ગૌરીભવા ચ તુલસી તમઃસત્ત્વરજોગુણાઃ

સ્ત્રીરૂપિણ્યૌ વનસ્પત્યૌ દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુસ્તદા નૃપ ॥
ઉત્તસ્થૌ સંભ્રમાદ્વૃંદા રૂપાતિશયવિભ્રમઃ

દૃષ્ટ્વા ચ યાચતે મોહાત્કામાસક્તેન ચેતસા ॥
તં ચાઽપિ તુલસીધાત્ર્યૌ રાગેણૈવ વ્યલોકતામ્

યચ્ચ લક્ષ્મ્યા પુરા બીજમીર્ષ્યયૈવ સમર્પિતમ્ ॥
તસ્માત્તદુદ્ભવા નારી તસ્મિન્નીર્ષ્યાપરાઽભવત્

અતઃ સા બર્બરીત્યાખ્યામવાપાઽધ વિગર્હિતામ્ ॥
ધાત્રીતુલસ્યૌ તદ્રાગાત્તસ્ય પ્રીતિપ્રદે સદા

તતો વિસ્મૃતદુઃખોઽસૌ વિષ્ણુસ્તાભ્યાં સહૈવ તુ ॥
વૈકુણ્ઠમગમદ્ધૃષ્ટઃ સર્વદેવ નમસ્કૃતઃ

કાર્તિકોદ્યાપને વિષ્ણોસ્તસ્માત્પૂજા વિધીયતે ॥
તુલસીમૂલદેશેઽસ્ય પ્રીતિદા સા યતઃ સ્મૃતા

તુલસીકાનનં રાજન્ગૃહે યસ્યાઽવતિષ્ઠતે ॥
તદ્ગૃહં તીર્થરૂપં તુ નાઽઽયાંતિ યમકિંકરાઃ

સર્વપાપહરં નિત્યં કામદં તુલસીવનમ્ ॥
રોપયંતિ નરાઃ શ્રેષ્ઠાસ્તે ન પશ્યંતિ ભાસ્કરિમ્

દર્શનં નર્મદાયાસ્તુ ગંગાસ્નાનં તથૈવ ચ ॥
તુલસીવનસંસર્ગઃ સમમેવ ત્રયં સ્મૃતમ્

રોપણાત્પાલનાત્સેકાદ્દર્શનાત્સ્પર્શનાન્નૃણામ્ ॥
તુલસી દહતે પાપં વાઙ્મનઃકાયસંચિતમ્

તુલસીમંજરીભિર્યઃ કુર્યાદ્ધરિહરાઽર્ચનમ્ ॥
ન સ ગર્ભગૃહં યાતિ મુક્તિભાગી ન સંશયઃ

પુષ્કરાદ્યાનિ તીર્થાનિ ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તથા ॥
વાસુદેવાદયો દેવાસ્તિષ્ઠંતિ તુલસીદલે

તુલસીમંજરીયુક્તો યસ્તુ પ્રાણાન્વિમુંચતિ ॥
યમોઽપિ નેક્ષિતું શક્તો યુક્તં પાપશતૈરપિ

વિષ્ણોઃ સાયુજ્યમાપ્નોતિ સત્યં સત્યં નૃપોત્તમ ॥
તુલસીકાષ્ઠજં યસ્તુ ચંદનં ધારયેન્નરઃ

તદ્દેહં ન સ્પૃશેત્પાપં ક્રિયમાણમપીહ યત્ ॥
તુલસીવિપિનચ્છાયા યત્રયત્ર ભવેન્નૃપ

તત્ર શ્રાદ્ધં પ્રકર્તવ્યં પિતૄણાં દત્તમક્ષયમ્ ॥
ધાત્રીફલવિમિશ્રૈશ્ચ તુલસીપત્રમિશ્રિતૈઃ

જલૈઃ સ્નાતિ નરસ્તસ્ય ગંગાસ્નાનફલં સ્મૃતમ્ ॥
દેવાર્ચનં નરઃ કુર્યાદ્ધાત્રીપત્રૈઃ ફલૈસ્તથા

સુવર્ણમણિમુક્તૌઘૈરર્ચનસ્યાપ્નુયાત્ફલમ્ ॥
તીર્થાનિ મુનયો દેવા યજ્ઞાઃ સર્વેઽપિ કાર્તિકે ॥

નિત્યં ધાત્રીં સમાશ્રિત્ય તિષ્ઠંત્યર્કે તુલાસ્થિતે ॥
દ્વાદશ્યાં તુલસીપત્રં ધાત્રીપત્રં તુ કાર્તિકે

લુનાતિ સ નરો ગચ્છેન્નિરયાનતિગર્હિતાન્॥
ધાત્રીતુલસ્યોર્માહાત્મ્યમપિ દેવશ્ચતુર્મુખઃ ॥
ન સમર્થો ભવેદ્વક્તું યથા દેવસ્ય શાર્ઙ્ગિણઃ

ધાત્રીતુલસ્યુદ્ભવકારણં યઃ શૃણોતિ યઃ શ્રાવયતે ચ ભક્ત્યા ॥
વિધૂતપાપ્મા સહ પૂર્વજૈઃ સ્વૈઃ સ્વર્ગં વ્રજત્યગ્ર્યવિમાનસંસ્થૈઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે કાર્તિકમાસમાહાત્મ્યે ધાત્રીતુલસ્યુત્પત્તિવર્ણનંનામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ